The Revolutionary Ideas of Karl Marx

The Revolutionary Ideas of Karl Marx

Alex Callinicos

DOWNLOAD here

Շարունակություն »

Հայկական հարցի լուծման շուրջ

Նիկողայոս Ադոնցի՝ Հայկական հարցի լուծման շուրջ, հետաքրքրական գիրքը արդէն հրապարակել եմ այստեղ եւ ցանկացողները կարող են դա ստանալ ներքեւում նշւած յղումի միջոցով:

Բեռնաւորել ( Download )

Շարունակություն »

Ո՞ւր է հայոց ՁԱԽ-ը` ճշմարիտ այլընտրանքը

Մեծ հետաքրքրութեամբ ընթերցեցի Արմինէ Առաքելեանի գրած խմբագրականը Հայաստանում տպագրւող ՏԵՍԱԿԵՏ պարբերականում: Այդ իսկ պատճառով յօդւածը ամբողջութեամբ ներկայացնում եմ այս տեղ առ ի ընթերցում բոլոր նրաց համար , ովքեր առիթը չեն ունեցել ընթերցել դա:

Յօդւածի ներկայացումը այստեղ չի նշանակում, որ ես լիովին ընդունում եմ յօդւածագրի տեսակետները: Յօդւածի ընդհանուր տրամաբանութիւնը ընդունելի է. Հայաստանում արդարութեան պակաս կայ , նաեւ գոյութիւն չունի իրական Ձախ կուսակցութիւն, որը ըստ յօդւածագրի եւ նաեւ իմ համոզմամբ ճշմարիտ այլընտրանքն է համարւում բայց թէ այդ անարդարութեան իրական արմատները ո՞ւր են գտնւում եւ ո՞վքեր կարող են դա անհետացնել ոչ մի խօսք չկայ:
Գիտական, ժողովրդավարական եւ յեղափոխական Ընկերվարութիւնը համոզւած է, որ անարդարութեան արմատները գտնւում են արտադրամիջոցների մասնաւոր սեփականատիրութեան մեջ, որը նաեւ հովանաւորւում է կառավարութիւնների կողմից եւ այդ անարդարութեան անհետացումը կապւած է միայն աշխատաւոր դասակարգի ու նրա միջոցով ստեղծւած իրական Ձախ՝ Ընկերվարական կուսակցութեան գիտակից գործին: Այս տեսակետները բացակայում էր յօդւածում:

Բոլոր այն Ձախ շարժումների ճակատագիրը, որոնք հիմնւում են միայն մարդասիրական լոզունքների վրայ եւ հրաժարւում են բացայայտել բուն անարդարութեան արմատները եւ դրանց ոչնչացման միջոցները, պարտութիւն է: Հնարաւոր չէ որեւէ երկրում կառավարութեան եւ նախագահին փոխելով արդարութիւն կայացնել: Անարդարութեան եւ կեղեքման արմատները այլ տեղ են եւ նախագահներն ու կառավարութիւններն շատ էլ դերակատար չեն եւ չեն էլ կարող լինել, որովհետեւ այդ կառոյցներն ու պաշտօնները ստեղծւել են նոյն այդ անարդարութեան արմատների՝ մասնաւոր սեփականատիրութիւնը եւ հասարակական գործի կեղեքումը ապահովելու եւ պաշտպանելու համար:
Իմ համար անձնապես այս յօդւածը կարեւորութիւն ստացաւ այն պատճառով, որ յօդւածագիրը շարքային Դաշնակցական է եւ սա ապացուցում է, որ Դաշնակցական շարքերում կրկին սկսւում է գաղափարների շուրջ մտածելու գործընթացքը եւ այն էլ այն գաղափարների շուրջ, որը տասնամեակներ շարունակ մոռացութեան է մատնւել:
Յոյսով եմ, որ Արմինէն վերջինը չլինի:

Յօդւածի ամբողջութիւնը ընթերցելու համար սեղմեք ներքեւում նշւած «Download» յղումը:

----------------------------------------------------------

Ո՞ւր է հայոց ՁԱԽ-ը` ճշմարիտ այլընտրանքը

Մարդու իրավունքների եւ ժողովրդավարության ինստիտուտ՝ ՄԻԺԻ
Երեւան, 10 դեկտեմբերի, 2007թ.

PDF file --> Download here

Ո՞ւր է ՁԱԽ-ը Հայաստանում եւ հայ ժողովրդի ներկայում։Ոմանց այս հարցը զարմացնո՞ւմ է, ոմանց հեգնանքին արժանանո՞ւմ կամ անիմաստ հնչո՞ւմ։ Հենց այստեղ է մեր իրական ցավը՝ մեր քաղաքական ու քաղաքացիական տգիտության մեջ։ Մեր ժողովուրդը քաղաքական ու քաղաքացիական տգիտությամբ է տառապում եւ վերածվում է ԱՄԲՈԽ-ի` զուտ սպառողական ու նյութածին հզոր ցանկություններով, ճորտամիտ ու ճորտացող միանմանության (հեգեմոնության) հակող մարդկանց մի խմբավորման։

ԱՄԲՈԽ, որը տնօրինվում է եւ բթացվում, այլ ոչ թե` ղեկավարվում, կառավարվում, կրթվում ու առաջնորդվում, պատեհապաշտ ու նյութապաշտ վարչարարներով/իշխանավորներով, ու միջակությամբ տառապող պաշտոնական մտավորականությամբ ու արվեստի գործիչներով։Այո՛, մենք ժամանակին, եւ ժամանակ առ ժամանակ եղել ենք հզոր ժողովուրդ, սակայն այսօր այդպիսին ՉԵ՛ՆՔ։

Սա պետք է ընդունե՛նք, ինչքան էլ մեզ վիրավորած ու բարդույթավորված զգանք, քննադատական առողջ մտքով ու գիտակցությամբ պետք է ընկալե՛նք եւ դառն իրականության հետ հաշվի նստենք, պատճառները գիտակցելով փորձե՛նք վերլուծել` իբրեւ ճշմարտասեր, արդարատենչ, մարդասեր, զարգացող հայ ժողովուրդ, առաջնորդվելով հոգեւորով ու ոգեղենով, վերածնվող մշակույթով, իր ներկան ու ապագան գիտակցորեն տնօրինող ու ստեղծագործող մի գործոն՝ մի ժողովուրդ, եւ ոչ փողին, նյութականին ու սեփականատիրության ուժին տուրք տվող, քստմնող, ճորտամիտ ԱՄԲՈԽ. ազատագրված ու լիարժեք անհատականության (անհատ, ազգ) դեմ գնացող ամբոխ, որն ապրում ու վերարտադրում է մի նոր հասարակական կարգում, ուր ՄՇԱԿՈՒՅԹԸ ոչ թե վեհացնող ու ազատագրող է, այլեւ ստանդարտիզացված արտադրության մի շարան-սերիա, որը հաջողում է միատեսակացնել մտածելակերպերն ու ապրելակերպերը։ Մի նոր հասարակարգ, որտեղ վարչարար-իշխանավորները ընդունակ են հեշտությամբ տնօրինել ու վերարտադրել բնազդային, ճնշող ու նյութապաշտ հակա-մշակույթը եւ անարդար հասարակարգը` օգտագործելով իրենց ամբոխաճաշակ միջակությունը բեմադրող եւ ժողովրդին (ու մանավանդ երեխաներին) բթացնող գրպանային արվեստի գործիչներին ու մտավորականներին։

Քանզի այս հակա-մշակույթում ու հասարակարգում անհատը իրեն գործիքի է վերածում, իրեն հնազանդեցնում է թե՛ սեփական երկրում եւ թե՛ համաշխարհայնորեն օրինականացված/լեգիտիմացված տիրապետող մի նոր հասարակարգի հակարժեքներին ու կանոններին. այն է՝ նոր-ազատական աշխարհահայացքով աճող կապիտալիզմին։ Անհավասար, անարդար, ատոմիզացնող, մրցակցային, կարճատես, պետության կանոնավորող դերը քայքայող, հանրային ծառայությունները մասնավորեցնող եւ անվերահսկելի դարձնող, պետությունը եւ հասարակությունը թուլացնող, մեծամասնությանը աղքատացնող եւ միայն տիրապետող փոքրամասնության նյութական բարօրությանը ծառայող, քննադատական միտքը եւ կրթությունը քայքայող եւ զուտ տեխնոկրատական ընտրանի պատրաստող մի հասարակարգ։ Արդեն իսկ 25-30 տարիներ ի վեր այս հասարակարգն առավել արմատավորվում է «զարգացած» երկրներում` Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների (ԱՄՆ) առաջնորդությամբ եւ Եվրոպայի հետեւորդությամբ, իսկ սանձարձակ ու վայրագորեն արագ աճող ու հոշոտող կերպով ընդարձակվում է զարգացող երկրներում, դրանց շարքում նաեւ մեր հայրենիքում՝ Հայաստանում, անկախությունից սկսած` 16 տարի ի վեր։

* * *

Ողբամ հայ ժողովուրդ քո խոր վերքը.

Ճշմարիտ մի ասացվածքի համաձայն՝ «իմաստունը սովորում է ուրիշների սխալներից» իսկ «հիմարը կրկնում է ուրիշների սխալները»։

Մենք 16 տարի շարունակ, իբրեւ ժողովուրդ եւ պետություն, որդեգրում ենք երկրորդի կարգավիճակն ու վարքագիծը։

Եվ այս էլ այն ժամանակ, երբ դարեր անց մեզ վերջապես պատմական ու ճակատագրական հնարավորություն է ընդձեռվել ինքնուրույն կերտել մեր ինքնիշխան/սուվերեն պետությունը, լինել մեր մարդկային ու ազգային, անհատական ու հավաքական ինքնուրույն զարգացման ու բարօրության ստեղծագործողը։Եվ ահա, այս պատմական ու ճակատագրական ժամանակահատվածում, մենք տգիտությամբ կրկնում ու վերարտադրում ենք ուրիշների, բայց նաեւ մեր նախկին սխալները։

Եթե Եվրոպան 200 տարուց ավելի է, որ սկսել է արդի մարդասիրական մտքի ու մշակույթի, կապիտալիզմի ու արդյունաբերության, ժողովրդավարացման հոլովույթը, եւ հիմա, 21-րդ դարում իր առաջադեմ մտավորականությունը գնահատում է, որ իրենք հետքայլի/ռեգրեսիայի ժամանակաշրջան են ապրում, որ կա վերադարձի հակում/տենդենց դեպի 19-րդ դարի սկիզբ՝ «թագավոր-իշխան-նախագահ», «նոր-ճորտատիրություն», «նոր-կիսաֆաշիզմ»` շնորհիվ նոր-ազատական կապիտալիստական հասարակարգի, ապա ի՞նչ ենք կարող ասել մեր մասին, որտե՞ղ ենք, մեր պետության ո՞ր ժամանակահատվածն ենք ապրում կամ վերապրում մենք՝ հայ ժողովուրս եւ հայ պետականությունը։Չէ՞ որ մենք, իբրեւ ազատ ժողովուրդ եւ ինքնիշխան պետություն, չենք ապրել կապիտալիզմի, ազգ-պետության, արդի մարդասիրության մշակույթի վերածննդի սկզբնավորման ու զարգացման հոլովույթը եւ մեր ազգային, մշակութային ու պետականության պատմության մեջ ունենք մի հսկայական ճեղքվածք՝ դարեր կտրված արդի մարդկային մշակութային վերածննդից, հոլովույթներից ու զարգացումներից` իբրեւ՝ ազգ, ժողովուրդ եւ պետություն… Ֆրանսիան, Գերմանիան, Ռուսաստանը եւ ուրիշները կարող են գուցե ներկայումս իրենց թույլ տալ` վերարտադրել իրենց պատմության մութ ու լույս կողմերը` 19-րդ դարի սկզբից ի վեր, քանի որ ունեն դարեր շարունակ չընդհատված ինքնիշխան ու ինքնուրույն պետություն, 60 միլիոն եւ ավելի ժողովուրդ, ստեղծագործ ու հարուստ մշակույթ՝ քաղաքական, քաղաքացիական, տնտեսական, սոցիալական, ...հասարակական շարժումների հարուստ ժառանգություն ու կապիտալ։

Այդ բոլորի շնորհիվ էլ այսօր նրանք փորձում են խորհել, հարցականի ենթարկել, որոնել ու մշակել այլընտրանքներ` նոր-ազատական կապիտալիզմին: Նրանք փորձում են դիմակայել հասարակական ինքնակազմակերպմամբ եւ շարժումներով` հանուն իրենց մարդկային ու ազգային իրավունքների պաշտպանության, հանուն իրենց անհատական, հասարակական եւ պետական հարստության, կապիտալի ու նվաճումների պաշտպանության, ըմբոստանալով ու պայքարելով զանգվածային աղքատացման, մշակույթի աղավղման, աշխատանքի կորստի, չտեսնված գնաճի եւ միաժամանակ գնողության ուժի կորստի դեմ։

Վերջերս էր, որ ականատես եղանք նոյեմբերյան հսկայածավալ հասարակական շարժումների ու գործադուլների Եվրոպայի երկու հզոր երկրներում՝ Ֆրանսիայում եւ Գերմանիայում։ Վերջինում` երկաթգծի վարորդների շարժման գլխավորությամբ, որոնք պահանջում էին աշխատավարձի 31% բարձրացում։

Եվրոպայում, որտեղ սղաճը /ինֆլացիան իր ռեկորդային տոկոսին է հասել՝ տարեկան 3% (մի բան, որ 2001-ից չէր տեսնված) ... Իտալիայում տեղ գտած ռեկորդը, ուր հինգ տարիների ընթացքում մարդկանց գնողունակությունն ընկել է 1900 եվրոյով, եւ աշխատավարձերի անկումը պատճառ է դարձել նոր աղքատների ի հայտ գալուն։

Կամ Իսպանիայում ու Բելգիայում, որտեղ հիմնական սննդի անտեսված ու ահռելի գնաճ է արձանագրվել, եւ մարդկանց գնողունակության հսկայական նվազումը դժվարացնում է դրա մատչելիությունը աղքատացող մեծամասնության համար` Իսպանիայում հավկիթի գինը մեկ տարում աճել է 11%-ով, կարտոֆիլինը՝ 7%-ով, հացի ու կաթի գները` 18%-ով, Բելգիայում կարտոֆիլը թանկացել է 76%-ով, բժշկական ծառայությունները՝ 24%-ով։

Եվրոպայում, հասարակական շարժումների կապիտալին ու ներուժին գումարվում է աջ ազատական եւ ձախ մտավորականության՝ ինքնաքննադատական ու վերլուծական միտքը, դիալոգը/երկխոսությունն ու ստեղծագործական գործունեությունը։

Նրանք հարցականի են ենթարկում այս համակարգը՝ ֆինանսականացված, համաշխարհայնացված ու նոր-ազատականացված շուկայական կապիտալիզմը, եւ այդ անում են բազմակողմանի՝ քաղաքական, տնտեսական, սոցիալական ու մշակութային դիտանկյուններից։

Եվրոպայի աջ ազատականները, որոնք վերարծարծում են Կարլ Մարքսի եւ իր հետեւորդների մտքերը, վերլուծություններն ու ստեղծագործությունները, որքան էլ զարմանալի թվա` այդ համարում են անդարձելի անհրաժեշտություն՝ հասկանալու համար ներկա հասարակարգի թերությունները, վնասները, եւ այլընտրանքներ մշակելու փորձ են կատարում։ Այո, ինչքան էլ տարօրինակ է թվում, այսօր Եվրոպայում աջ ազատական ճակատում ենք գտնում՝ Մարքսի ամենակարկառուն պաշտպաններին։

Շարունակութիւնը ընթերցել այս տեղ --> Download here

Շարունակություն »

Հայոց պահանջատիրութեան իրաւական հիմունքները

Հայոց պահանջատիրութեան իրաւական հիմունքները

Արա Պապեան

( Արա Պապյան )

Download

Շարունակություն »

Ջուղայի խաչքարերի ոչնչացում-The Destruction of Jugha in Nakhijevan

The Destruction of Jugha in Nakhijevan

Ջուղայի խաչքարերի ոչնչացում

98 Էջ

11 MB

Download

Ֆիլմերը կարելի է դիտել Բլոգի ՖԻԼՄԵՐ բաժնում

Շարունակություն »

ԱՄՆ-ի կոնգրեսի Ներկայացուցիչների պալատի 106-րդ բանաձեւ

Հայոց Ցեղասպանութեան ճանաչման 106-րդ բանաձեւի Հայերէն բնագիր

Հայոց Ցեղասպանութեան ճանաչման 106-րդ բանաձեւի Անգլերէն բնագիր

Յարգելի ընթերցող, ԱՄՆ-ի կոնգրեսի Արտաքին յարաբերութիւնների յանձնաժողովում ընդունւած Հայոց Ցեղասպանութեան իրողութեան եւ առնչակից խնդիրների մասին ներկայացւած բանաձեւի հայերէն թարգմանութիւնը (ոչ-պաշտօնական) ստորեւ ներկայացւում է ձեզ՝ առ ի յաւելեալ տեղեկատւութիւն:

* * *
Կոչ անելով նախագահին հավաստելու, որ Միացյալ Նահանգների արտաքին քաղաքականությունն արտացոլում է համապատասխան ըմբռնում և զգայունություն այն հարցերի շուրջ, որոնք առնչվում են մարդու իրավունքներին, էթնիկ զտումներին և ցեղասպանությանը, որը փաստագրված է Միացյալ Նահանգների արձանագրություններում և վերաբերում է Հայոց ցեղասպանությանը և այլ նպատակներին.

Մաս 1 ՀԱՄԱՌՈՏ ՎԵՐՆԱԳԻՐ

Այս բանաձևը կարող է մեջբերվել որպես «Միացյալ Նահանգների արձանագրությունների հաստատումը Հայոց ցեղասպանության բանաձևի վերաբերյալ»:

Մաս 2 ԵԶՐԱՀԱՆԳՈՒՄՆԵՐ

Ներկայացուցիչների պալատը եզրակացնում է հետևյալը`

1. Հայոց ցեղասպանությունը ծրագրվել և իրականացվել է Օսմանյան կայսրությունում 1915-1923թթ` պատճառ հանդիսանալով մոտ 2000000 հայերի բռնի տեղահանմանը, որոնցից 1500000 այր, կին և երեխա սպանվեցին, իսկ 500000 փրկված հայեր արտաքսվեցին իրենց տներից, որի արդյունքում ոչնչացվեց հայերի 2500 տարվա ներկայությունն իրենց պատմական հայրենիքում:

2. 1915թ մայիսի 24-ին Դաշնակից պետությունները` Անգլիան, Ֆրանսիան և Ռուսաստանը միահամուռ հայտարարեցին առաջին անգամ մեղադրելով մի կառավարության, «մարդկության դեմ հանցանք» գործելու մեջ:

3. Այս միացյալ հայտարարությունը նշում էր. «Դաշնակից կառավարությունները հրապարակավ հայտարարում են Բարձր Դռանը, որ Օսմանյան կառավարության բոլոր անդամները, ինչպես նաև ջարդերն իրագործած նրանց կատարածուները պատասխանատու են այս կոտորածների համար»:

4. Առաջին համաշխարհային պատերազմից հետո թուրքական կառավարությունը մատնանշեց գլխավոր ղեկավարներին, ովքեր ներգրավված են եղել հայերի դեմ ցեղասպանության «կազմակերպման և իրագործման» և «հայերի ջարդերի և կոտորածների» մեջ:

5. Մի շարք ռազմական դատարաններում երիտթուրքերի ռեժիմի պաշտոնյաները դատապարտվեցին և մեղավոր ճանաչվեցին հայ ժողովրդի նկատմամբ ջարդեր կազմակերպելու և իրականացնելու համար: 6. Հայոց ցեղասպանության գլխավոր կազմակերպիչները`ռազմական նախարար Էնվերը, ներքին գործերի նախարար Թալեաթը և ռազմածովային նախարար Ջեմալը իրենց գործած ոճիրների համար մահվան դատապարտվեցին, սակայն դատարանի դատավճիռը չիրագործվեց:

7. Հայոց ցեղասպանությունը և տեղի արդարադատության ձախողումները փաստագրված են ապացույցներով Ավստրիայի, Ֆրանսիայի, Գերմանիայի, Մեծ Բրիտանիայի, Ռուսաստանի, Միացյալ Նահանգների, Վատիկանի և շատ այլ երկրների ազգային արխիվներում և այդ մեծ քանակությամբ ապացույցները վկայում են միևնույն փաստերը, միևնույն դեպքերը, միևնույն հետևանքները:

8. Միացյալ Նահանգների պետական արխիվը և Արձանագրությունների վարչությունը հայոց ցեղասպանության վերաբերյալ պարունակում են հիմնավոր փաստաթղթեր: Հատկանշական է Միացյալ նահանգների Պետական Դեպարտամենտի 59-րդ արձանագրությունների խումբը, որը ներառում է 867.00 և 867.40 թղթապանակները, որոնք բաց և հասանելի են լայն հանրությանը և շահագրգիռ հաստատություններին:

9. Հարգարժան Հենրի Մորգենթաուն, 1913-1916թթ. Միացյալ Նահանգների դեսպանը Օսմանյան կայսրությունում, Հայոց ցեղասպանության դեմ բողոքի ելույթներ է ունեցել այլ երկրների, այդ թվում Օսմանյան կայսրության դաշնակից երկրների պաշտոնյաների հետ միասին:

10. Դեսպան Մորգենթաուն պարզորոշ նկարագրում է Միացյալ Նահանգների Պետական Դեպարտամենտին Օսմանյան կայսրության կառավարության քաղաքականությունը` որպես «ցեղի ոչնչացման արշավ»: Միացյալ Նահանգների պետքարտուղար Ռոբերտ Լենսինգը 1915թ հուլիսի 16-ին կարգադրել է, որ «Դեպարտամենտը հավանություն է տալիս Ձեր գործելակերպին` դադարեցնելու հայերի հալածանքները»:

11. Սենատը 1916թ փետրվարի 9-ի համանման 12-րդ բանաձևում հաստատեց, որ «Միացյալ Նահանգների նախագահին հարգանքով խնդրվում է հատուկ օր սահմանել, որ այդ երկրի քաղաքացիները իրենց կարեկցանքն արտահայտեն հայերին օգնելու նպատակով ստեղծված ֆոնդերում նվիրատվություններ կատարելով», որոնք այդ ժամանակ մահանում էին «սովից, հիվանդություններից ու անասելի տառապանքներից»:

12. Նախագահ Վուդրոու Վիլսոնը Կոնգրեսի որոշումով արտոնված աջակցում և խրախուսում է «Մերձավոր Արևելքի օգնության ֆոնդ», կազմակերպության ստեղծումը. որը 116000000 դոլար է տրամադրել 1915-1930թթ որպես օգնություն` հայոց ցեղասպանության փրկվածներին, ներառյալ 132000 որբերին, որոնք ամերիկացի ժողովրդի հոգեզավակները դարձան:

13. 1920թ մայիսի 11-ին ընդունված Սենատի 359-րդ բանաձևը, մասամբ նշում է, «որպես ապացույց բերվում են այն լսումները, որոնք ղեկավարել է Սենատի Արտաքին հարաբերությունների կոմիտեի ենթահանձնաժողովը»: Այն հստակորեն նշում է ջարդերի և այլ դաժանությունների վերաբերյալ զեկույցների ճշմարտությունը, որոնց պատճառով հայ ժողովուրդը տառապել է:

14. 1920թ ապրիլի 13-ի բանաձևին հետևում է Սենատին գեներալ Ջեյմս Հարբորդի ղեկավարությամբ դեպի Հայաստան կատարված ամերիկյան ռազմական առաքելության զեկույցը, որտեղ նշվում է «կտտանքները, բռնությունները, տանջանքները և մահը անջնջելի հետք են թողել հայկական բազում գեղեցիկ հովիտներում, իսկ այդ շրջանով անցնող ճանապարհորդները շատ քիչ դեպքերում ականատես չեն լինի բոլոր ժամանակների վիթխարի հանցանքի փաստերին»:

15. Ինչպես Միացյալ Նահանգների Հոլոքոստի թանգարանում է ցուցադրվում, Ադոլֆ Հիտլերը, կարգադրելով իր զորահրամանատարներին 1939թ հարձակվել Լեհաստանի վրա, առանց սադրանքների, ընդդիմանալով եղած առարկություններին, ասել է. «Ո̉վ է ի վերջո խոսում հայերի բնաջնջման մասին», այսպիսով ճանապարհ հարթելով Հոլոքոստն իրականացնելու համար:

16. Ռաֆայել Լեմկինը, ով ձևակերպեց «ցեղասպանություն» տերմինը 1944թ, և ով Միացյալ ազգերի կոնվենցիայի ցեղասպանության կանխարգելման և պատժի կողմնակիցն էր, հայկական դեպքը անվանել է 20-րդ դարի ցեղասպանության ցայտուն օրինակ:

17. Լեմկինի պնդմամբ Միացյալ ազգերի ցեղասպանության վերաբերյալ առաջին բանաձևն ընդունվել է 1946թ դեկտեմբերի 11-ին, ըստ որի Միացյալ ազգերի Գլխավոր ասամբլեայի 96-1 բանաձևը և ցեղասպանության կանխարգելման ու պատժի վերաբերյալ Միացյալ ազգերի կոնվենցիան ճանաչում են հայոց ցեղասպանությունը` որպես մի գործողություն, որը Միացյալ ազգերը նպատակադրված են կանխարգելել և պատժել` գոյություն ունեցող օրենսդրական չափանիշներով:

18. 1948թ Միացյալ ազգերի պատերազմական հանցանքների հանձնաժողովը հայոց ցեղասպանությունը անվանեց «գործողությունների տեսակ, որը համապատասխանում է ժամանակակից տերմինով “մարդկության դեմ հանցագործությունների» բնորոշմանը, հանդիսանալով Նյուրմբերգյան դատավարությունների նախադեպը: 19. Հանձնաժողովը նշում է, «1915թ Դաշնակիցների փաստաթղթի համաձայն Սևրի դաշնագրի 230 հոդվածի դրույթները ակնհայտորեն ընդգրկում են այն հանցանքները, որոնք իրագործվել են ծագումով հայ կամ հույն թուրքական քաղաքացիություն ունեցող անհատների դեմ թուրքական տարածքում»: Ուստի այս հոդվածը փոխարինում է Նյուրմբերգյան և Տոկիոյի կանոնադրությունների 5-րդ և 6-րդ հոդվածներին` որպես նախորդ, և կատեգորիաներից մեկով օրինակ է հանդիսանում`որպես «մարդկության դեմ հանցանք»:

20. 1975թ. ապրիլի 8-ին ընդունված Պալատի 148-րդ միասնական բանաձևը հաստատում է, «1915թ ապրիլի 24-ը այսուհետ նշվում է որպես «մարդու հանդեպ մարդու դաժան վերաբերմունքի հիշատակման ազգային օր», իսկ Միացյալ Նահանգների նախագահը հաստատում և պահանջում է կազմել հռչակագիր` կոչ անելով Միացյալ Նահանգների ժողովրդին համարել այդ օրը ցեղասպանության, հատկապես հայ ժողովրդի ցեղասպանության բոլոր զոհերի հիշատակման օր»:

21. Նախագահ Ռոնալդ Ռեգանը 1981թ ապրիլի 22-ի 4838 հռչակագրում մասամբ նշում է, «Հոլոքոստի դասերը չպետք է մոռացվեն, ինչպես շատ այլ ժողովուրդների բազում հալածանքները, որոնց նախորդել է հայերի ցեղասպանությունը և հաջորդել է կամբոջացիների ցեղասպանությունը»:

22. 1984թ սեպտեմբերի 10-ին ընդունված Պալատի 247 միացյալ բանաձևը հաստատում է, «1985թ ապրիլի 24-ը այսուհետ նշվում է «Մարդու հանդեպ մարդու դաժան վերաբերմունքի» հիշատակման ազգային օր, և Միացյալ Նահանգների նախագահին վերապահվում է և առաջարկվում հաստատել հռչակագիր, որը կոչ կանի Միացյալ Նահանգների ժողովրդին համարել այդ օրը, որպես ցեղասպանության զոհերի, հատկապես մեկ ու կես միլիոն հայերի հիշատակման օր...»:

23. 1985թ. օգոստոսին համակողմանի և ուշադիր ուսումնասիրությունից հետո Միացյալ Նահանգների Փոքրամասնությունների պաշտպանության և խտրականության կանխարգելման հարցերով ենթահանձնաժողովը 14 կողմ և 1 դեմ ձայնով քվեարկեց «Ցեղասպանության ոճիրի կանխարգելման և պատժի հարցերով ուսումնասիրությունը» զեկույցի օգտին, որում նշվում է. «Նացիստական հանցագործությունները 20-րդ դարի ցեղասպանության միակ դեպքը չեն: Ի թիվս այլոց նման որակում ունեցող օրինակներից է Օսմանյան հայերի ջարդերը 1915-1916թթ.»:

24. Այդ զեկույցը բացատրում է նաև, որ, «անկախ (երկրների) պաշտոնյաները և ականատեսները առնվազն 1000000, և հնարավոր է հայ բնակչության կեսից ավելին ստույգորեն հաշվվում են սպանված կամ մահվան գաղթի դատապարտված: Սա հիմնավորված է Միացյալ Նահանգների, Գերմանիայի և Մեծ Բրիտանիայի, ինչպես նաև Օսմանյան կայսրության ժամանակակից դիվանագետների, ներառյալ դաշնակից Գերմանիայի արխիվներում գտնվող զեկույցներում»:

25. Միացյալ նահանգների Հոլոքոստի հիշատակման խորհուրդը, որը անկախ դաշնային գործակալություն է, 1981թ ապրիլի 30-ին միահամուռ կերպով հաստատում է, որ Միացյալ Նահանգների Հոլոքոստի թանգարանը ներառելու է նաև հայոց ցեղասպանությունը և այդպես էլ արվեց:

26. Միացյալ Նահանգների Պետդեպարտամենտի հաստատած 1982թ խոտորված արտահայտության վերանայումը (ավելի ուշ չեղյալ հայտարարվեց), հաստատում էր, որ հայոց ցեղասպանության վերաբերյալ փաստերը կասկած են հարուցում: 1993 թ Միացյալ Նահանգների Կոլումբիայի շրջանի Բողոքների դատարանը Միացյալ Նահանգների քաղաքականության արձանագրությանը պատկանող փաստաթղթերի վերանայումից հետո նշեց, որ հայոց ցեղասպանության կասկած հարուցող արձանագրությունը «հակազդում է Միացյալ Նահանգների վաղեմի քաղաքականությանը և ի վերջո չեղյալ հայտարարվեց»:

27. 1996թ հունիսի 5-ին Ներկայացուցիչների պալատը լրացում մտցրեց Պալատի 3540 օրինագծում` (արտաքին գործողություններ, արտահանման ֆինանսավորում, գումարհատկացման առընթեր ծրագրերի ակտ, 1997), որպեսզի նվազեցնի Թուրքիային հատկացվելիք 3000000 դոլարի օգնությունը, (այն Միացյալ նահանգների լոբբիստական ծախսերի նախահաշիվն էր), մինչև թուրքական կառավարությունը ճանաչի հայոց ցեղասպանությունը և քայլեր ձեռնարկի հարգելու զոհերի հիշատակը:

28. Նախագահ Վիլյամ Ջեֆերսոն Քլինթընը 1998թ ապրիլի 24-ին նշեց, «Այս տարի, ինչպես անցյալում, մենք միանում ենք ամերիկահայերին` հիշատակելու համար այս դարի պատմության ամենատխուր իրադարձությունը, Օսմանյան կայսրությունում մեկ ու կես միլիոն հայերի բռնի տեղահանություններն ու ջարդերը 1915-1923թթ. ընթացքում»:

29. Նախագահ Ջորջ Բուշը 2004թ ապրիլի 24-ին նշեց, «Այս օրը մենք հիշում ենք 20-րդ դարի ամենասարսափելի ողբերգություններից մեկը` ավելի քան 1500000 հայերի բնաջնջումը Օսմանյան կայսրությունում` բռնագաղթի և սպանությունների միջոցով»:

30. Չնայած հայոց ցեղասպանության ճանաչմանն ու հաստատմանը, տեղական և օտարերկրյա իշխանությունների անկարողությունը պատժելու հայոց ցեղասպանության պատասխանատուներին, պատճառ հանդիսացավ համանման ցեղասպանությունների իրագործման, նաև ապագայում դրանց կրկնման համար, հետևաբար նման արդար բանաձևը կօգնի կանխարգելել ապագա ցեղասպանությունները:

Մաս 3 ՀՌՉԱԿԱԳՐԻ ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆԸ

Ներկայացուցիչների պալատը

1. Կոչ է անում նախագահին հավաստելու, որ Միացյալ Նահանգների արտաքին քաղաքականությունը արտացոլի համապատասխան ըմբռնում և զգայունություն այն հարցերի շուրջ, որոնք առնչվում են մարդու իրավունքներին, էթնիկ զտումներին և ապացուցված ցեղասպանություններին, որոնց թվում է հայոց ցեղասպանությունը, գիտակցի այս արդար բանաձևի ձախողման հետևանքները և,

2. Կոչ է անում նախագահին իր ապրիլի 24-ի նախագահական ամենամյա ուղերձում հիշատակել հայոց ցեղասպանությունը` ճշգրտորեն բնութագրելով 1500000 հայերի սիստեմատիկ և կանխամտածված բնաջնջումը` որպես ցեղասպանություն` վերականգնելով Միացյալ Նահանգների միջամտության պատվաբեր պատմությունն ընդդեմ Հայոց ցեղասպանության:

Հայոց Ցեղասպանութեան ճանաչման 106-րդ բանաձեւի Հայերէն բնագիր

Հայոց Ցեղասպանութեան ճանաչման 106-րդ բանաձեւի Անգլերէն բնագիր

Շարունակություն »

Հայոց ցեղասպանության բանաձեւը կոնգրեսում

Հայոց Ցեղասպանութեան ճանաչման 106-րդ բանաձեւի անգլերէն բնագիր

Armenian Genocide in US Congress H. Res. 106

Հոկտեմբերի 1Օ-ին ԱՄՆ-ի Ներկայացուցիչների Պալատի արտաքին հարաբերությունների հանձնաժողովը 27 կողմ, 21 դեմ ձայներով քվեարկեց հայոց ցեղասպանությունը վերահաստատող թիվ 1Օ6 բանաձեւի օգտին։
Մինչեւ քվեարկությունը հնչած ելույթները կենտրոնացան հիմնականում երկու հանգամանքների՝ պատմական իրողությունը ճանաչելու եւ բանաձեւը ընդունելու դեպքում՝ թուրք-ամերիկյան հարաբերությունները վնասելու հնարավորության վրա։
Ներկայացուցիչների պալատի արտաքին հարաբերությունների հանձնաժողովի նախագահ Թոմ Լանթոսը Օսմանյան կայսրությունում հայերի դեմ իրականացված ջարդերը համարեց պատմական փաստ.
՛՛Մենք չենք քննարկում այն հարցը, թե հայերը դարասկզբին Թուրքիայում ենթարկվել են ջարդերի, թե՝ ոչ։ Եթե հարցը դրվեր այդպես, այն կանցներ միաձայն։ Սակայն այժմ հարցն այն է, թե արդյոք ԱՄՆ-ը իր արտաքին քաղաքականությունը պիտի հենվի ցեղասպանությունը ճանաչելու փաստի վրա՝՝։
Հաջորդ ելույթ ունեցողներից մի քանիսը ներկայացրին պատմական փաստեր ցեղասպանությունից, Օսմանյան կայսրությունում ԱՄՆ-ի արխիվներում պահվող փաստաթղթերից։ Շատերը կոչ արեցին անպայման քվեարկել, ինչպես իրենք ասացին, հանուն պատմական ճշմարտության։
՛՛Եթե այսօր չընդունենք այս բանաձեւը, այն հովանավորող 225 ու դեռ ավելի կոնգրեսականներ եկող տարի պիտի նորից հարցը դնեն այս դահլիճում։ Եթե սա գրգռում է Թուրքիային, եկե՛ք դադարեցնենք նրան գրգռել՝ բանաձեւը ընդունելով՝՝, ասել է կոնգրեսական Բրեթ Շերմանը։
Նյու Ջըրսի նահանգը ներկայացնող կոնգրեսական Քրիստոֆեր Սմիթի խոսքերով, երբ հայերի դեմ իրականացվում էին ջարդեր, ՛՛ցեղասպանություն՝՝ որակումը դեռեւս գոյություն չուներ, սակայն գոյություն ուներ փաստը՝՝։
՛՛Կոչ եմ անում, որ հանձնաժողովը կողմ քվեարկի այս բանաձեւին ու հորդորում մեր թուրք բարեկամներին ընդունել, որ մենք շարժվում ենք ճշմարտության դիրքերից՝՝, ավել է կոնգրեսական Քրիստոֆեր Սմիթը։
Խոսք գնաց Մերձավոր Արեւելքում, հատկապես Իրաքում ԱՄՆ-ի վարած քաղաքականության նկատմամբ Թուրքիայի աջակցության կարեւորության մասին։ Նշվեց, որ այստեղ ամերիկյան ուժերի ու զենքի տեղաբաշխումը հիմնականում իրականացվում է Թուրքիայի տարածքով եւ հայոց ցեղասպանությունը վերահաստատող թիվ 1Օ6-րդ բանաձեւը ընդունելով, այդ աջակցությունը կարող է կրել մեծ կորուստներ։
՛՛Այդ դեպքերը տեղի են ունեցել ավելի քան 9Օ տարի առաջ, իսկ այսօր այս տարածաշրջանում կան այլ վտանգներ, այդ թվում ամերիկյան զինվորականների կյանքին սպասվող վտանգը։ Այդ պատճառով, գտնում եմ, որ բանաձեւը ընդունելու համար չի ընտրված ճիշտ ժամանակը՝՝, ասել է կոնգրեսական Թոմ Բըրթընը։
Ավելի քան երկու ժամ տեւած ելույթներից հետո բանաձեւն ընդունվեց ձայների 27 –ը 21-ի հարաբերությամբ։ Կողմ քվեարկեց նաեւ իր ելույթում դրա դեմ հանդես եկած հանձնաժողովի նախագահ Թոմ Լանթոսը։
Հանձնաժողովում բանաձեւի ընդունումը թույլ է տալիս այն դնել Ներկայացուցիչների պալատի լիագումար նիստի քննարկմանը։ Այս մասին որոշում պիտի կայացնի Ներկայացուցիչների պալատի նախագահ Նենսի Փելոսին, որը բազմիցս է հանդես եկել այդ քայլի օգտին։

Հայոց Ցեղասպանութեան ճանաչման 106-րդ բանաձեւի անգլերէն բնագիր

Armenian Genocide in US Congress H. Res. 106

Շարունակություն »

Որդիների պայքարը հայրերի դէմ

Գարեգին Նժդեհ (1927)
Գիրքը ստանալ ԱՅՍ տեղից

Շարունակություն »

Բաց նամակներ Հայ մտաւորականութեան

Գարեգին Նժդեհ (1929)

Գիրքը ստանալ ԱՅՍ տեղից

Շարունակություն »

Հայերն ու հրեաները

Ցեղային-պետական զուգահեռներ

Ռուբէն Անգալադեան

(Ռուբեն Անգալադյան)

Download : PDF տարբերակ

20-րդ դարում այս երկու ժողովուրդները ստացան, իսկ աւելի ճիշտ՝վերանւաճեցին սեփական տուն, պետութիւն ունենալու իրաւունքը, թէեւհրեաների միայն տասը տոկոսն է ապրում իսրայէլում (նոյնքանիռլանադացիներ ապրում են իրենց պատմական հայրենիքում), իսկ հայերիմօտաւորապէս 17 տոկոսը՝ Հայաստանում եւ Ղարաբաղում:

Իւրաքանչիւր ժողովուրդ սեփական քաղաքական կամքի եւ ինտելեկտիչափով (այս ամբողջութիւնն էլ ազգային երեկւակայութիւնն է կամ այնիրականութիւնը, որն ինքն է կառուցում իր գիտակցութեան մէջ)բացայայտում ու վերլուծում է աշխարհը: Լինում են ժողովրդի թեթեւ կամծանր հիւանդութեան ժամանակահատւածներ, երբ իրականութեանգիտակցութիւնը չի համընկնում բուն իրականութեան հետ: Այստեղից էլ՝ժողովրդի գործունէութեան անհամարժեքութիւնը եւ որպէս արդիւնք՝տեսանելի կամ ոչ-տեսանելի պարտութիւն:

Ազգային պետութիւն ստեղծելու ձգտումը (որոշակի ցեղային տարածքումկազմակերպւել որպէս փոխյարաբերութիւնների կայուն ու կուռհամակարգ) երկու ժողովուրդները դրեւորել են գոյատեւմանբազմադարեայ տառապալից պայքարով, իսկ ստեղծելու նախաշէմին՝ անցելցեղասպանութեան գողգոթայի միջով: Ընդորում՝ ե՛ւ մէկը, ե՛ւ միւսժողովուրդը կորցրել է իր էթնոսի համարեայ կէսը:

Այդուհանդերձ, երկու ժողովուրդների դէմ իրականացւածցեղասպանութիւնների միջեւ կամ ոչ քիչ էական տարբերութիւններ.

-Հրեական ցեղասպանութիւնը կատարւել է պատմական հայրենիքից հեռու,իսկ հայկականը՝ սեփական ցեղային տարածքներում:

-Ժողովրդի կործանումից բացի, հայերը անդարձ կորցրին ողջ արեւմտահայմշակոյթն ու զրկւեցին իրենց պատմական հայրենիքի մեծ մասից, որտեղապրել էին հազարամեակներ շարունակ:

-Հրեայ ժողովուրդը, որպէս կանոն, սփիւռքում բնակւում է քաղաքներում,ու յատկապէս քաղաքային բնակչութիւնն ու քաղաքային մշակոյըոչնչացւեցին Բ համաշխարհային պատերազմում, իսկ հայերի դէպքումոչնչացւեց ինչպէս գիւղացիութիւնը, այնպէս էլ քաղաբնակները:

-Հերական ցեղասպանութիւնը իրագործւել է Եւրոպայի տարբերերկրներում ու նախկին ԽՍՀՄ-ի եւրոպական մասում, եւհամաշխարհային հանրութիւնը, յաղթանակ տանելով գերմանականֆաշիզմի դէմ, դատապարտեց այն, ինչը հրեաներին իրաւունք տւեց ստանալբարոյական ու ֆինանսական, ինչպէս նաեւ իրաւական փոխհատուցում:

Աւելին՝ հրեական ցեղասպանութեան փաստն ինքնին կարող է ծառայելարդի հրեական սփիւռքի կեանքում, որպէս բաւական լուրջ իմունիտետ:Այդ ամէնը տրւած չէ հայերին:

-Թուրքերն այսօր էլ պատրաստ չեն ընդունել սեփական չարագործութեանփաստն ընդդէմ մարդկութեան, իսկ Գերմանիան, ինչպէս նաեւ նրա այնօրերի դաշնակից պետութիւնները, անգամ չէզօք Շւէյցարիան,խոստովանում են ցեղասպանութիւնն իր բոլոր դրեւորումներով ուպայքարում ֆաշիզմի որեւէ արտայայտման դէմ:

-Երկրորդ համաշխահային պատերազմի աւարտին (երբ իրագործւել էրչարագործութիւնը հրեայ ազգի նկատմամբ) աշխարհը պատրաստ էրխոստովանել սեփական մեղաւորութիւնը, քանզի այն կատարւել էր ոչ թէքաղաքակիրթ ժողովուրդների աչքից հեռու, այլ հէնց Եւրոպայում: Ասենք,որ հրեայ ազգն էլ, ի տարբերութիւն հայերի, աւելի կազմակերպւած էր,աւելի նախապատրաստւած մտայնական ու քաղաքական առումներով,ֆինանսապէս առաւել հարուստ էր, որպէսզի պաշտպաներ իր օրինականիրաւունքները: Աւելին, նա պատրաստ էր ստեղծել իր սեփականպետութիւնը, որին ձգտում եւ ինչը իրականացնում էր հետեւողականօրէնհամարեա 20-րդ դարի ողջ առաջին կէսում:
-Հայաստանը խորհրդանացւեց (ինչը նշանակում էր նաեւ տարածքայինկորուստ, երբ Լենին-Ստալին ալյեանսը՝ մի կողմից, Աթաթուրքն էլ՝ միւս,երրորդն էլ՝ հայ քաղաքական թուլութիւնն ու կարճատեսութիւնը,անօգնականութիւնն ու շփոթւածութիւնը թոյլ տւեցին նրանից խելել ոչմիայն ողջ Արեւմտեան Հայաստանը, այլեւ Արեւելեանի մի մասը՝Նախիջեւանի մարզը, Դաշտային ու Լեռնային Ղարաբաղը եւ այլ հողեր:

-Հրեայ ժողովրդի ներսում մի քանի կառոյցներ գործում էին չափազանցարդիւնաւէտ, այդ թւում՝ հրեական համաշխահային կոնգրեսը, ամերիկայիսինագոգների խորհրդին կից յուդայական քաղաքականութեանուսումնասիրութեան ու ծրագրաւորման կենտրոնը Նիւ Եօրքիհամալսարանում, Սինագոգների կոնգրեսը եւ այլն: Ասենք,յուդայականութիւնն էլ՝ նրա հոգեւոր հայերը, նրա ազգային խորագոյնաւադնոյթները, որոշից դեր խաղացին համաշխարհային հրեականութեանճակատագրում արտամական շրջադարձի համար՝ կազմակերպւածութեանառումով, ինչը եւ ստեղծում է երջանիկ ապագայի իրական հեռանկարներ:

-Ինչպէս եւ երկու հազար տարի առաջ, այսօր նոյնպէս հրեաները մօտ ենայն բանին, որ ստեղծեն մարդկութեան ինչ-որ համընդհանուր դիմանկար,նրա աշխարհըմբռնման էութիւնը: Աշխարհի տարբեր երկրներում եւգիտութեան ու մշակոյթի տարբեր բնագաւառներում հրեաներիմտայնական ու հոգեւոր աշխատանքն ունի բարձր եւ շատ դէպքերում՝զարգացման միանման մակարդակ: Իսկ եթէ հաշւի առնենք նրանցմիաւորւած կամքը, իմաստաւորման, իրականութեան արտացոլմանմիացեալ վեկտորը, նրանց չափզանց բեւեռային մօտեցումը ինչպէսազգային մշակոյթի աւանդոյթների խորքում, այնպէս էլ մշակոյթումմշտապէս արդիական լինելու ձգտումը (ինչը ակնայայտ երեւաց 20-րդդարում), ապա կարելի է խօսել ժամանակի որոշակի հատւածումհամայշխարհային քաղաքակրթութեան բաւական առարկայականհայեացքի մասին:

Աւելի քան հազար տարւայ ընթացքում հայ ժողովուրդը «կարողացաւ» ոչմիայն կորցնել վերնախաւ ազնւականութիւնը, այլեւ նման ընտրութեանանհրաժեշտութիւնը: Ընտրութեան այդպիսի լծակները կորսւած են, ու դեռանյայտ է, թէ ե՛րբ կարող են վերականգնւել: Իսկ առանց այդ չափանիշիանկարելի է հասկանալ ազգի իրական ներուժը՝ ոչնչացւած է նրաիմունիտետը: Հէնց սրանով է բացատրւում ազգային երեւակայութեան մէջիրականութեան զգացման բացակայութիւնը, համազգային, յատկապէսհամեմատական հարցերի լուծման բացարձակ անօգնականութիւնըհասարակութեան ինքնակառավարման կառոյցում: Ստացւում է, որ ամէնմի նոր սերունդ նորովի է բացայայտում աշխարհը, ինչը որ միայն նւազարդիւնաւէտ է դարձնում վերլուծութիւնը, այլեւ բացարձակապէս հարթ-պարզունակ, զգացմունքային: Այսպիսով, ազգային հանրագումարայինփորձը, վերլուծութիւնը, միտքը խղճուկ գոյութիւն է քարշ տալիս, քանզիդրանք հայերի համար վերլուծելը հնարաւոր չէ՝ ներկայ հասարակութեան,ողջ ազգի համակարգւած հայեացքը այն ճշմարիտ որոնումը չէ, ոչ էլ այնճշմարիտ չափանիշը, որոնք օգնելու են հայերին դուրս գալու փակշրջանակից: Ուրեմն, հայերը դժւարութիւններ ունեն ոչ միայնգաղափարների եւ դրանց հերթագայօրէն առաջադրւածութեան ուլուծման, այլ նախեւառաջ իրական տեսակի բացայայտման առումով՝մարդկային ինչ տեսակ կարող է առաջ քաշել, որպէս համազգայինառաջնորդներ: Հրեայ ժողովուրդն ազգային կեանքի այդ կարեւորագոյնմեխանիզմը կարողացաւ պահպանել դեգերումների երկարամաշ դարերիմիջով, թէեւ դա այնքան էլ դիւրին չէր: Իսկ հայերիս դէպքումիրականութիւնը գնահատւում է միայն մասնակիօրէն, քանզի նրանք, ովքերներկայացնում են ազգային պատկերացումները, ի զօրու չեն տեսնելուիրականութեան ողջ պատկերը, այստեղից էլ այն հակամարտութիւնը, ործագում է ազգի եւ աշխարհի, Հայաստանի եւ աշխարհի միջեւ: Այդհակամարտութեան վերլուծութիւնը հիմնականում յանգեցնում է ազգայինկեանքի մի ինչ-որ կեղծ նպատակի եւ պարտութեան: Իսկ ճշմարիտառաջնորդները, որպէս կանոն, կամ լքում են ազգը, կամ նրա ներսում քարշեն տալիս խղճուկ գոյութիւն:Հայերի մէջ «յոյսներն իրենց վրայ դնողները» կամ «միջակացւած-ունիւերսալները» կազմում են ոչ միայն ազգի գերակշռող մարմինը, այլեւհանդիսանում են նրա համատեղ մտքի ու կամքի արտայայտողները: Իսկհրեաների դէպքում ընտրութեան աւանդական մոդելի պահպանման հետմիաժամանակ առաջնորդի բացայայտումը, կազմում է ազգային կեանքիկարեւորագոյն բաղկացուցիչ մասը՝ բոլոր «յոյսներն իրենց վրայ դնողները»,բոլոր «միջակացւած-ունիսւերսալները» ազգային մարմնի ներսում շատամուր ամրացւած են գլխին: Եւ ոչ թէ ամբողջութիւն են կազմում ինչպէսհայերի դէպքում:Ահա թէ ինչու վերջին տարիներում այդքան հայ լքեց երկիրը՝ ազգայինկեանքի ներսում այնքան չնչին է արդարութեան ակնկալիքը, այնպիսիարագութեամբ է կորսւում ազգի դիմադրողականութիւնը, որիմաստաւորման ժամանակ չի մնում:Մի հանգամանք եւս. եթէ ազգի ներսում բոլորն են մտածում համազգայինփրկութեան մասին, եւ ամէն մէկը իր ծրագիրն ունի, նշանակում է, որ չկայայն ազգային կառոյցը, որ յանձն պիտի առնէր այդ առաքելութիւնը. սաապացոյցն է այն իրողութեան, որ պետական համակարգի ներսումբացակայում է ընտրութեան արդարացի մօտեցումը, ուրեմն՝ եւ՝ չկայմիասնական ծրագիր ու միասնական կամք:

Այս իրավիճակը հրեաներիշրջանում տիրում էր մինչեւ 19-րդ դարի կէսերը, հայերի դէպքումշարունակւում է առ այսօր: Վերոբերեալ հանգամանքները թուլացնում ենհայ ազգը, քանի որ այդ «միջակացւած-ունիւերսալներն» ու «յոյսերն իրենցվրայ դնողները», համարեա թէ առանց ջանք թափելու (զգալ է տալիսբազմադարեայ փորձը), շատ դիւրին ներկրւում են օտար էթնոսի մէջ: Իդէպ, նրանց համար աւելի հեշտ է այլ էթնոսի մէջ ներկրւելը, քան սեփականազգի ներսում ընդհանուր լուծում գտնելը:Երկու դէպքում էլ ազգային կեանքի անկայունութիւնն ուերերունութիւնն սկսւում են կեղծ հայրենասիրական կարգախօսներից,հասարակութեան իրական հարցերն ու խնդիրներն առանձնացնելուանկարողութիւնից, իսկ ճշմարիտ ինքնագնահատութեան փոխարէն՝ազգային կեանքի նեքին ուժերի գերագնահատումից:Սակայն, ազգային կեանքի ներսում ե՛ւ հայերը, ե՛ւ հրեաները ստեղծել ենայդ համազգային համակարգի ամենաուժեղ կառոյցը՝ ընտանիքը:

Երկուազգերի համար էլ այն գրեթէ ունիւերսալ է, ինչը նշանակում է՝ այդ բջջիներսում փոխյարաբերութիւններն այնքան ամուր ու բազմակերպ են, որկարող են գործել որեւէ էթնոսում բոլոր հնարաւոր ու անհնարիրավիճակներում:Այսպիսով՝ հայ ազգի ամենաբնորոշ մարդկային տիպերը մտաւորւած են,այսպէս կոչւած, «միջակացւած-ունիւերսալ» սոցիալական տեսակի մէջ, իսկվերջինս չի կարող ունենալ ընդհանուր, պետական նպատակներ: Նրանցմիաւորող միակ գործօնը անձնական հարստացումն է: Այդ հիմքի վրայանհնար է կառուցել իշխանութեան պետական մեխանիզմ:Դարաւոր դեգերումների հետեւանքով հրեաները ամբողջութեամբ կորցրելեն գիւղացիութիւնը՝ որպէս խաւ: Ու եթէ այսօր Իսրայէլն իր էթնոսի միմասին «աւետեաց երկրին» ամրացնելու ուժ եւ իմաստութիւն չունենայ,բաւականաչափ դժւար կը լինի գոյատեւել՝ որպէս պետութիւն, որպէս ազգ:Հրեաների մէջ գիւղացիութիւնը (որեւէ էթնոսի հիմքը) սրբագրում է ազգիհամատեղ երեւակայութիւնը այստեղից է սկիզբ առնում հոգեւորզարգացման, նորացման ուղին: Առանց այդ նորացման չի կարող երեւանգալ հրեայ ժողովրդի էթնոգենեզի նոր փուլը:Առաջին հանրապետութիւնը (1918-1920 թթ.) դարձաւ հայկական առաջինպետութիւնը հազարամեայ ընդմիջումից յետոյ: Իր պատմականտարածքում այդ պետութեան բնակչութեան գերակշիռ մասըգիւղացիութիւնն էր: Առաջին հանրապետութիւնում պետական կամքիկազմակերպումը, պետական մտքի բացայայտումն իրականացւում էրհարեւանների կողմից չդադարող ոտնձգութիւնների պայմաններում եւտարբեր երկրներից հապշտապ ժամանած, ազգի մտային ուժերիաջակցութեամբ: Սա չէր կարող իր հետքը չթողնել պետականգիտակցութեան մէջ իրականութեան վերականգնման որակի վրայ,սեփական ուժերի ու առաջադրւած խնդիրների ստոյգ գնահատականների,ինչպէս նաեւ դրանց իրագործման ժամանակի ու տեղի վրայ:

Իսրայէլն այն պետութիւնն է, որն ամբողջովին վերակառուցում է (իսկգուցէ դա նոր էթնոգենեզի պատմական շրջադարձային փուլ է) սեփականէթնոսը պատմական հայրենիքում Ռուսաստանի, Եւրոպայի, Ամերիկայի, Աֆրիկայի, Միջին Արեւելքի հրեական սփիւռքի տարրերից... Սամարդկութեան պատմութեան մէջ իր նախադէպը չունեցողփորձարարութիւն է, քանի որ պահպանում է աւանդոյթների ողջ կառոյցը՝հանդիսանալով հրեայ ժողովրդի պատմութեան մէջ իր նախադէպըչունեցող փորձառութիւն է, քանի որ պահպանում է աւանդոյթների ողջկառոյցը՝ հանդիսանալով հրեայ ժողովրդի պատմութեան կենդանիշարունակութիւնը: Անվիճելի է, որ Իսրայէլը կօժանդակի հրեայ ողջ ազգիերիտասարդացմանը, նորացմանը (յիշենք Ֆ. Կաֆկայի խօսքերը. «Մենք՝հրեաներս, ծնւում ենք արդէն ծերացած»)՝ նոր հազարամեակի սրընթաց,համընդհանուր արագութիւնների ռիթմի միանալուն:

Ինչպէս ցանկացած աւարտուն համակարգ, իւրաքանչիւր ժողովուրդապրում է իր ժամանակը, որը շատ հաճախ չի համընկնում օրացոյցի հետ,ժողովուրդների մեծ մասը հապաղում է իր զարգացման մէջ:Յայտնի է, որ հայերի ազգային խառնւածքում զգացմունքային-ռոմանտիկսկիզբը համադրւում է ծայրայեղ ռացիոնալիզմի հետ: Միջակացւած-ունիւերսալները կառուցում են իրենց անիրականանալի դղեակներն ուհեքիաթներ հիւսում պետական հարցերի շուրջ, իսկ կենցաղային, առօրեայկեանքում ծայարայեղ հաշւենկատ են: Կարող ենք պնդել. որպէս ազգայինհաւաքականութիւն հայերն ունեն մեծ սիրտ ու փոքր հոգի (վեհանձն են ուփոքրոգի): Պատճառն էլ միակն է, որ հէնց միջակութիւնն է գլխաւորումազգային միտքն ու արտայայտում նրա կամքը: Հէնց այդ միջակութիւնն է,որ կործանել է հայոց պետականութիւնը վաղ միջնադարում եւ այսօր էլհամառօրէն շարունակում է ղեկավարել հասարակութիւնը: Ի վերջոյ, հէնցայդ ընտրութիւնն է կատարում ազգը, երբ դէմ հանդիման է մնումսեփական ճակատագրի հետ: Ինչ կատարւել է մեզ հետ դարերի ընթացքում,մեր ազգային մտքի՝ որպէս մեր կեանքը բացայայտող ու մոդելաւորողմեխանիզմի թերութիւններն են կամ, աւելի ստոյգ, թուլութիւնը:Չնայած հրեաների՝ աշխարհասփիւռ լինելու հանգամանքին, նրանքպահպանել են իրենց կրօնապաշտութիւնն ու ստեղծել են կրօնական միշարք կլաններ ու կաստաներ: Ազգային կեանքի այդ ենթակառոյցներն են,որ որոշում են հրեայ ազգի դաւանանքի խորութիւնն ու ամրութիւնը:հայերը մեծ մասամբ հեռու են կրօնից, եւ նրանց խոր կրօնապաշտութեանմասին խօսել չենք կարող:
Ազգային պետութիւն ստեղծելու զուգընթաց ե՛ւ հրեաները, ե՛ւ հայերըսկսում են վերանայել իրենց հայեացքը աշխարհի նկատմամբ՝ ձեւափոխելովոչ միայն առաջարդւած խնդիրների հերթականութիւնը, այլեւբովանդակութիւնը: Անհրաժեշտ է բաց լինել աշխարհի առջեւ՝ պայմանով,որ այսպէս կոչւած գենոֆոնդը, որը կազմում է ազգային տեսակի հիմքը եւնրա աշխարհաընկալումների արտայայտիչ է, մնայ անձեռնմխելի:Իսրայէլում ազգային կեանքի խարսխւած է կաստայական սկզբունքներիվրայ, իսկ հայերի մէջ այսօր առկայ է տոհմական ու պատահականյարաբերութիւնների վերակենդանացող դերը, այսինքն՝ հայերի դէպքումընտրութիւնն ընթանում է մարդկային յատկանիշերի պակաս արդիւնաւէտու քաոսային դիապազոնում, այսինքն, հայերը տեսնում են աշխարհըձեւախեղւած, ոչ ճիշտ: Իսկ դա արդէն աշխարհի հետ բախման մէջ մտնելուպատճառ է:

Դարեր շարունակ հրեական էթնոսի ներսում տիրող հոգեբանական հենքըծանր էր, ճնշող: Բայց 19-րդ դարի վերջում սկսւում է ներքին էթնիկկապերի նորացում՝ հոգեբանական հենքն աստիճանաբար կայուն ուկառուցողական բնոյթ է ձեռք բերում:Հայ ազգի հոգեբանական հենքը դեռեւս չի հաւասարակշռւել՝ պահպանելովխորացման բոլոր նախանշանները: Եղեռնի հոգեբանական խեղւածքինաւելացան խորհրդայնացման բոլոր արատները: Այստեղից էլ՝ սփիւռքիերկակի վերաբերմունքը Խորհրդային Հայաստանի (նրա մի մասը հնազանդծառայում էր ԽՍՀՄ-ին ու ՊԱԿ-ին, ինչը կատարւեց նաեւ հրեաների հետ),իսկ հիմա էլ՝ անկախ պետութեան, նրա ղեկավարութեան հանդէպ: Աւելին,հայկական Սփիւռքի բոլոր կարեւորագոյն արատները ներթափանցում ենՀայաստան ու դառնում ազգային կեանքի կարեւոր բաղադրիչներ:Խորհրդային Հայաստանի (հիմա կարող ենք ասել, որ այն հայ ժողովրդիբազմադարեայ պատմութեան ընթացքում ամենահզօր ու ծաղկուն երկիրնէր) վերափոխումը Հայաստանի Հանրապետութեան իրականացւում էհիւանդագին ու բացարաձակապէս չարդարացւող գործողութիւններով,ինչպէս ՀՀ առաջին, այնպէս էլ երկրորդ նախագահի կողմից:Իրականութիւնն արագ բացայայտելու եւ առաջադրւած խնդիրներըվերլուծելու, օտար միջավայրում իրական աշխարհի կառոյցը գիտակցելուկարողութեամբ օժտւած է ե՛ւ հայկական, ե՛ւ հրեական սփիւռքը:Իրականութեան մէջ արագ ադապտացումը այս ժողովուրդներինմանութեան եզրերի է բերում նաեւ ազգային կեանքի առումով:

Սեփականու օտար կեանքի ընկալման մեխանիզմն առաւել ճշգրիտ արտացոլւում էյատկապէս նրանով, թէ իրականութիւնը, որում յայտնւել են հայն ուհրեան, ի՛նչ ճշգրտութեամբ է ընկալւում եւ ինչ արագութեամբ էադապտացւում իւրաքանչիւրի էութիւնը: Ըստ իս՝ հրեաները յստակօրէնգտնւում են սեփական ժողովրդի, սեփական ազգային շահերի ներսում(երբեմն ընդլայնելով ազգայինի սահմանները), եւ այս դէպքում նրանցօգնում է զսպող մեխանիզմը, որը գործում է կեանքի ընկալման բոլորմակարդակներում: Իսկ հայը նոյն իրավիճակում հաճախ կորցնում է այդսահմանը, դառնում է ուրիշ էթնոսների կրողը կամ կեանքի օտար մոդելիջատագովը, ինչը եւ յանգեցնում է ուծացման:Եւ իրօք, հայերը հաճախ, իսկ երբեմն՝ լիովին հրապուրւում են օտարերկրով, ժողովրդով, փորձում են աւելի խոր թափանցել շրջապատողաշխարհի հիմնախնդիրների մէջ եւ անմնացորդ ծառայել դրանց: Հրեաներըաւելի ճշգրիտ ու խիստ են որոշում իրենց եւ օտար չափանիշերը եւ երբեքչեն շփոթում դրանց հերթագայութիւնը:

Հայկական իրականութեան մէջ ակնյայտ է եկեղեցական ինստիտուտիթուլութիւնը, քանզի ո՛չ իր ներքին կամքով, ո՛չ բովանդակութեամբ նա չիկարող լուծել այն հարցերն ու խնդիրները, որոնք կանգնած են իր եւժողովրդի առջեւ: Իսկ հրեաների հոգեւոր հայրերը, սինագոգը, կրօնականմտածողութեան ողջ ինստիտուտը գործում է ոչ միայն ի շահինքնագիտակցութեան, այլեւ գործնականօրէն օգնում է կեանքում առկայշատ խնդիրների լուծմանը: Հոգեկանութիւնն ու իրականութիւնըմերձենում են միմեանց, ինչպէս աւանդոյթ ու արդիականութիւնը:Որեւէ ծայրայեղութիւն (հոգեւոր, կրօնական, ֆիզիկական, քաղաքականեւ այլն) որեւէ ազգային խառնւածքի ներսում պիտի ուղղորդւի ու չպիտիլինի որոշիչ կամ անգամ ժամանակաւորապէս գերակայող կայունհասարակութեան մէջ:

Ինչքան բաց, առարկայական է ազգի ներսում կատարւող անհատիգնահատականի ու ընտրութեան չափանիշը, այնքան ուժեղ է ժողովրդի,պետութեան դիմադրողականութիւնը:

Այս երկու ժողովուրդների կենցաղային իմաստութիւնները Սփիւռքումբովանդակութեամբ շատ հարազատ են իրար, սակայն կան եւտարբերութիւններ: Որպէս կանոն, հայերն առաջ են գնում անձնականհատկանիշերի շնորհիւ, նրանց թիկունքում չկայ ազգայինդիմադրողականութեան մեխանիզմ այն դէպքում, երբ հրեաներն ունեն ոչմիայն գոյատեւման, այլեւ իրական զարգացման կարեւորագոյն այդլծակները: Հրեաները հասել են այն բանին, որ անհատի կամ նրա շրջապատիդիմադրողականութիւնը պաշտպանում է ոչ միայն նրանց, այլեւ ողջհասարակութեան, ազգի խելքը, փորձն ու մտայնութիւնը:Սփիւռքում հրեական կեանքի ներփակութիւնը նրանց ուժի հաւաստումն է,նշանակում է, որ իրենք են ընտրում եւ ոչ թէ հակառակը:

Հայերի դէպքումդա նրանք թուլութեան հաւաստումն է: Հայերի թուլութիւնն այն է, որՍփիւռքում իրենց պանդուխտ են ընկալում, թափառական, ոչ թէ այս կամայն երկրի լիիրաւ քաղաքացի հոգեբանական իմաստով:

Հանրայայտ է, որ մշակոյթը, որպէս գործընթաց, ոչ միայն անընդմէջ էժամանակի մէջ, այլեւ համապարփակ: Այսպիսով, հայ մշակոյթը սկսւել էքրիստոնէութեան ընդունումով եւ աւարտւել է կամ, աւելի ստոյգ, աւերւելէ Անիի թագաւորութեան կործանումով: Ազգային պատմութեան այսժամանակաշրջանը կարելի է բնորոշել որպէս հայկականքաղաքակրթութիւն: 11-րդ դարից յետոյ հայերն ունեն ընդամենըսեփական մշակոյթի դրւագներ, հետագայում որոշ դրսեւորումներպահպանւել են, միւսները՝ ընդհատւել, իսկ մի մասն էլ առաջացել է լոկ 19-րդ դարում կամ անգամ՝ 20-րդ դարում:

Հրեաների աշխարհակալումն այլ,աւելի բարդ ուղի է անցել: Ազգը նախեւառաջ իր ուշադրութիւնըկենտրոնացրել է մարդկային գոյակցութեան հիմնարար հարցերի վրայ:Յուդայականութիւնը, ապա եւ քրիստոնէութիւնը նրանց ազգայինգիտակցութեան կարեւորագոյն փուլերը դարձան: Աշխարհի ընկալմանբնագաւառում բացայայտումները հրեական ազգի համար եղել են ու այսօրէլ մնում են կարեւորագոյնը նրանց ազգային գոյատեւմանառանձնայատուկ ձեւի մէջ: Ինչ վերաբերում է մշակոյթին, ապա ազգայինգեղարւեստական միտքը դրւագային բնոյթ ունի, ու միայնյուդայականութիւնը, որպէս ամբողջական զանգւած, միաւորում,լրացնում ու բացայայտում է հրեաների ազգային մշակոյթը:Այսօր Իսրայէլն ու Հայաստանը կառուցում են իրենց ապագան,միաժամանակ կանգնած են բախտորոշ հարցերի առջեւ, որոնք տարբերւածպատասխան են պահանջում: Երկու երկրներում էլ էթնոսը գտնւում է նորէթնոգենեզի շրջադարձային փուլում, երկուսն էլ պետական ու ազգայինբազմաթիւ խնդիրներ կան, որոնք հնարաւոր է լուծել միայն շահագրգիռերկխօսութեան շնորհիւ: Ներքին ազատութիւնը, արդարութեան ճշմարիտմոդելն ու իրականութեան ծրագրային վերափոխումը նւիրւած,արհեստավարժ ուժերի համախմբումից: Մտայնական, ֆինանսական,տեղեկատւական եւ այլ վեկտորների բացարձակ միաւորումը միայնհնարաւոր կը դարձնի այն բարեբեր հիմքի ստեղծումը, որով լուծում կըստանան երկու ժողովուրդների առջեւ ծառացած բոլոր հիմնահարցերը:

Շարունակություն »