Վերջապէս ամուսնացանք

Ասում են ամուսնութիւնն այն գնացքն է որ մի օր կկանգնի մարկանց դռան շեմին.

Եւ այսպէս Օգոս. 30-ին այդ գնացքը կանգնեց իմ դռան առջեւ.

Շարունակություն »

Մի բարի գործ էլ մեզ համար արեք, վեհափա՛ռ

Եկեղեցական իմաստով թե այլապես, օրերս կարեւոր իրադարձություն է արձանագրվել Եթովպիայի մայրաքաղաք Ադիս Աբեբայում: Մեծի տանն Կիլիկիո կաթողիկոս Արամ Ա-ն, ինչպես ավետում է Անթիլիասից ստացված պաշտոնական հաղորդագրությունը, միմյանց հետ հաշտեցրել է Ղպտի եւ Հաբեշ եկեղեցիներին, որոնք 40 տարուց ավելի խոր տարակարծության մեջ էին ու պայքարում էին միմյանց դեմ ոչ թե դավանաբանական, այլ «հատկապես վարչական խնդիրների շուրջ»: Հաղորդագրությունը հայտնում է, որ Արեւելյան ուղղափառ այդ երկու եկեղեցիների առաջնորդներին՝ Շնուդա 3-րդ եւ Աբբա Պաուլոս պատրիարքներին հաշտեցնելու ուղղությամբ նախապես շատ փորձեր են արվել քաղաքական թե կրոնական պատասխանատուների կողմից, որոնք մնացել են ապարդյուն: Սակայն Արամ Ա կաթողիկոսին հաջողվել է, շնորհիվ երկու առաջնորդների հետ ունեցած «մտերմիկ» իր հարաբերությունների ու «հարատեւ ճիգերու»:
Իսկապես պետք է ծափահարել Անթիլիասի գահակալին, որի հեղինակությունը, հատկապես Եկեղեցիների համաշխարհային խորհրդում երկար տարիներ ունեցած իր բացառիկ դիրքի շնորհիվ, մեծ է մանավանդ Արեւելյան ուղղափառ եկեղեցիների շրջանակում, որին ավանդաբար պատկանում է նաեւ Հայ առաքելական մեր եկեղեցին: Եվ հենց այս՝ Արեւելյան ուղղափառ եկեղեցիների ներքին միասնության տեսակետից, ինչպես նաեւ Հյուսիսային Աֆրիկայի իսլամական հոծ բնակչությամբ ու շարժումներով հագեցած միջավայրում այդ եկեղեցիների դիմադրողականությունը մեծացնելու առումով, կարեւոր է Արամ Ա կաթողիկոսի նախաձեռնությունը: Եվ շատ տեղին է արտահայտվել Արամ կաթողիկոսը, երբ հաշտությունը կայացնելուց հետո Ադիս Աբեբայում ի պատիվ իրեն Պաուլոս պատրիարքի տված հացկերույթի ընթացքում, ինչպես արձանագրում է հիշյալ հաղորդագրությունը, ասել է. «Սուրբ հոգին է, որ մեզ բոլորս մղեց այս բարի գործը իրականացնելու»:
Ավելորդ է ասել, որ Սուրբ հոգու կարիքն ունենք նաեւ մենք՝ մեր եկեղեցին, որ արդեն 51 տարի տառապում է երկփեղկման, հակաթոռության ու թեմական զուգահեռ կառույցների հակասություններից, դրանց բոլոր՝ վարչական, նյութական, հոգեւոր ու հոգեբանական վատ հետեւանքներով: Եվ քանի որ Արամ կաթողիկոսը, որպես իսկական հոգեւորական, գիտի գործել, առաջնորդվել Սուրբ հոգով, կարծում եմ, իրավունք ունենք նրանից ակնկալելու, որ կրկին մղում ստանա Սուրբ հոգուց եւ կատարի եւս մի բարի գործ, այս անգամ իր եւ մեր եկեղեցու համար: Այդ գործը նվազ կարեւոր չէ, քան Հաբեշ ու Ղպտի եկեղեցիների համերաշխ համագործակցությունը: Ավելին՝ այդ գործը հրամայական պահանջն է մեր ժողովրդի: Մանավանդ որ այլեւս բացարձակապես որեւիցե պատճառ չկա, որ ազատ եւ անկախ Հայաստանի պայմաններում, երբ մեր ժողովուրդը շատ ավելի կարիք ունի Հայաստան-սփյուռք եւ սփյուռք-սփյուռք միասնության, Հայ եկեղեցին չմիավորվի կրկին Մայր աթոռ Սբ. Էջմիածնի շուրջը: Դա իսկապես աստվածահաճո գործ է, եւ Սուրբ հոգին, որի հետ լավ հարաբերությունների ապացույցը տվել է արդեն Անթիլիասի գահակալը, վստահաբար պիտի օգնի դրա իրականացմանը:

ՀԱԿՈԲ ԱՎԵՏԻՔՅԱՆ
«ԱԶԳ» Օրաթերթ

Շարունակություն »

Վարդավառ՝ շրջադարձային տոն

Մեր կամքից անկախ՝ ժամանակի մեջ հաճախ կորցնում ենք մեր ազգային դիմագծի որոշակի հատկանիշներ, առաջընթացի արագությունից մոռանում ենք մեզ հետ վերցնել մշակույթի այնպիսի շերտեր, ինչպիսիք ժողովրդական տոները, ծիսակատարություններն ու սովորույթներն են։ Այդ ամենը գոնե որպես պատմություն փորձում են պահպանել ազգագրագետները, իսկ վերակենդանացնել հաջողվում է միայն եզակի անհատների։ Գեղանկարիչ Լուսիկ Ագուլեցի Սամվելյանը այդ եզակիներից է, ով փորձում է իր անձնական օրինակով վարակել շրջապատին։ Նա կարծում է, որ իր կրած հայկական տարազը պակաս ժամանակակից չէ։ Իսկ բոլոր այն տոներն ու ծիսական սովորույթները, որոնք նա պահպանում է իր ընտանիքում, ազգային արժեք, եւ դրանք չի կարելի մոռացության մատնել։«Որպես արվեստագետ՝ ես ցավ եմ զգում, երբ տեսնում եմ, թե ինչպես է մշակույթը մոռացվում,–ասում է նա։–Այսօրվա ծեսերն էլ ոչ թե ինքնաբուխ են, այլ թատերականացված»։Վարդավառի կամ Պայծառակերպության տոնի նախօրեին տիկին Լուսիկը լրագրողներին ներկայացավ ցորենի հասկերից պատրաստված նուրի տիկնիկով, խաչբուռով, Անահիտ աստվածուհու եւ Աստղիկ դիցուհու հասկե կերպարներով, ծիսական ծառով, որ խնդում տոյք է կոչվում։

Այդպիսի ծիսական ծառով էլ, որը զարդարված էր մրգերով, Լուսիկ Ագուլեցին մտադիր է ձեւավորել Վարդավառի տոնական սեղանը։ Ծառի ձեւավորման հիմնական բաղադրիչը խնձորն է, որովհետեւ այդ օրը նաեւ խնձորի օրհնության օր է։ Ծիսական ծառը կրում է խաչի, տիեզերքի, պայծառակերպության, արականի եւ իգականի խորհուրդը։Գեղանկարչուհու մտահոգությունը կիսելով՝ ազգագրագետ Հրանուշ Խառատյանը խոսեց գալիք տոնի խորհրդի մասին։ Վարդավառը հատուկ տղ է գրավել տոնական տարեկան ցիկլում, քանզի մշակութային տարբեր գործընթացների ազդեցությամբ մի քանի տոների տարրեր է ներառել։ Սկիզբ առնելով հեթանոսական շրջանում՝ իբրեւ ցորենի բերքահավաքի ավարտը նշանավորող տոն՝ այն շարունակում է գոյատեւել նաեւ քրիստոնեական շրջանում։ Անգամ հեթանոս աստվածուհիների՝ Անահիտի ու Աստղիկի պաշտամունքը շարունակեց ապրել՝ ծպտյալ ձեւերով։ «Վարդավառի մեջ ներառված են նաեւ օգոստոսյան ամանորի շատ երեւույթներ,–ասաց ազգագրագետը։–Վարդավառը, փաստորեն, դարձավ շրջադարձային տոն։ Այն իր մեջ ունի տիեզերական եւ մարդու արարչագործության, նաեւ՝ հայ ժողովրդի ծագման, համաշխարհային ջրհեղեղի մասին պատկերացումները։ Բայց տոնի ամենակարեւոր տարրը ջուրն է։ Տիեզերքը հովանավորող ուժերի պաշտամունքը ջրախաղերի ձեւով էր արտահայտվում, լեռնային շրջաններում՝ նաեւ ուխտագնացություններով ու զոհաբերություններով՝ ընդհուպ մինչեւ 20—րդ դարի սկիզբը»։

Ջրին նվիրված ծիսակատարություններից այսօր գործնականում պահպանվել է միմյանց վրա ջուր լցնելու ծեսը՝ մանկական խաղի տեսքով։ Ըստ ազգագրագետի՝ Վարդավառն այսօր Հայաստանում շարունակում է տոնվել հատկապես երկրի հյուսիս–արեւելյան շրջաններում, որտեղ ջրերի ակունքների մոտ գնալու սովորույթ կա։ Որպես պատմական անդրադարձ՝ Հրանուշ Խառատյանը հիշեց, որ մինչեւ նախորդ դարի սկիզբը ամենաշքեղ վարդավառները տոնվում էին Կաթնաղբյուր կոչվող քառասուն աղբյուրների մոտ, որոնք նաեւ կոչվում էին «Անահիտի ստինքներ»։Եվ գեղանկարչուհին, եւ ազգագրագետը ափսոսանք հայտնեցին, որ վերջին հարյուրամյակը մեր մշակույթի մաս կազմող ազգային տոների համար կորստյան շրջան եղավ։ Որպեսզի պահպանվեն կամ ինչ–որ չափով վերականգնվեն, հարկավոր է իմանալ եւ ճանաչել դրանք։

Անուշ ՍԱՄՎԵԼՅԱՆ

«Հայաստանի Հանրապետութիւն» օրաթերթ

Շարունակություն »

Երկրորդ տարեդարձ

Այսօր լրացաւ իմ կայքէջի երկրորդ տարեդարձը:

Գնացքը դեռ գնում է...

Շարունակություն »

Սերիալների ՍԵՐԻԱ՜Լ, «Կրքոտ ԿԱՆԱ՜ՅՔ»...

Ի վերջո` ի՞նչ է ձեր ուզածը

Հենց էն գլխից ասեմ, որ չգիտեմ, թե ի՞նչ է կոնկրետ ձեր ուզածը, բայց որ հաջողել եք հսկա մի լսարանի սերիալախտով վարակել, շշմեցնել ու գամել հեռուստաէկրանին, փաստ է: Ինչպե՜ս են մարդիկ (ախր, նաեւ խելքը գլխին մարդիկ) գամվում էկրանին, ի՜նչ ապրումներով, ինչպե՜ս են փորձում գուշակել յուրաքանչյուր հաջորդ կադրի... «անկանխատեսելի» բովանդակությունը, ինչպիսի՜ ենթադրություններ, քաջալերանքի, անեծք-օրհնանքի ի՜նչ հեղեղ... Թե հյուր ես (անգամ` սպասված հյուր) նման` սերիալապաշտ մի ընտանիքում, հավատա, քո գոյությունը չեն զգա այնքան ժամանակ, քանի դեռ անվերջ` մեկը մյուսի ամուսնուն կամ կնոջը սիրահետող հերոսները էկրանին են...
Եվ` իբր եղածը քիչ է, հիմա էլ գալիս է սերիալների սերիալը` հավաստիացումով, որ օրվա մեկ ժամը դառնալու է ամենաբովանդակալիցը: Բա գովազդողի ձայնի պաթո՜սը, արտաբերումի էներգիա՜ն...
Վա՜յ, ձեր տունը չքանդվի, ի՞նչ եք ուզում էս մոլորված ժողովրդից: Թե՞ վաղուց արդեն դուք չեք ուզում, նրանք են սերիալ փափագում...
Ի վերուստ` միամիտ մի հարց` ձեր գործը, գործի ձեր շահը շա՞տ կտուժեն, եթե մի «սերիալ»-հաղորդաշար սկսեիք, ասենք, ձեր կաղամբն ու կարտոֆիլը արտադրող կանանց մասին... Թե նրանք արեւից շատ են սեւացած... Թե էկրանը միայն կրքոտներինն է...
Դուք գիտե՞ք, որ հենց ձեր շլինքին են ծանրանալու ազգային նկարագրի բարոյականության կոդի թվերը խառնելու ձեր ապազգային, արեւմտակամք, սատանայահաճ ճիգերը...

ԼԵՆԱ ՀՈՎՍԵՓՅԱՆ, Գորիս

Ազգ օրաթերթ

Շարունակություն »

Հայերն ու հրեաները

Ցեղային-պետական զուգահեռներ

Ռուբէն Անգալադեան

(Ռուբեն Անգալադյան)

Download : PDF տարբերակ

20-րդ դարում այս երկու ժողովուրդները ստացան, իսկ աւելի ճիշտ՝վերանւաճեցին սեփական տուն, պետութիւն ունենալու իրաւունքը, թէեւհրեաների միայն տասը տոկոսն է ապրում իսրայէլում (նոյնքանիռլանադացիներ ապրում են իրենց պատմական հայրենիքում), իսկ հայերիմօտաւորապէս 17 տոկոսը՝ Հայաստանում եւ Ղարաբաղում:

Իւրաքանչիւր ժողովուրդ սեփական քաղաքական կամքի եւ ինտելեկտիչափով (այս ամբողջութիւնն էլ ազգային երեկւակայութիւնն է կամ այնիրականութիւնը, որն ինքն է կառուցում իր գիտակցութեան մէջ)բացայայտում ու վերլուծում է աշխարհը: Լինում են ժողովրդի թեթեւ կամծանր հիւանդութեան ժամանակահատւածներ, երբ իրականութեանգիտակցութիւնը չի համընկնում բուն իրականութեան հետ: Այստեղից էլ՝ժողովրդի գործունէութեան անհամարժեքութիւնը եւ որպէս արդիւնք՝տեսանելի կամ ոչ-տեսանելի պարտութիւն:

Ազգային պետութիւն ստեղծելու ձգտումը (որոշակի ցեղային տարածքումկազմակերպւել որպէս փոխյարաբերութիւնների կայուն ու կուռհամակարգ) երկու ժողովուրդները դրեւորել են գոյատեւմանբազմադարեայ տառապալից պայքարով, իսկ ստեղծելու նախաշէմին՝ անցելցեղասպանութեան գողգոթայի միջով: Ընդորում՝ ե՛ւ մէկը, ե՛ւ միւսժողովուրդը կորցրել է իր էթնոսի համարեայ կէսը:

Այդուհանդերձ, երկու ժողովուրդների դէմ իրականացւածցեղասպանութիւնների միջեւ կամ ոչ քիչ էական տարբերութիւններ.

-Հրեական ցեղասպանութիւնը կատարւել է պատմական հայրենիքից հեռու,իսկ հայկականը՝ սեփական ցեղային տարածքներում:

-Ժողովրդի կործանումից բացի, հայերը անդարձ կորցրին ողջ արեւմտահայմշակոյթն ու զրկւեցին իրենց պատմական հայրենիքի մեծ մասից, որտեղապրել էին հազարամեակներ շարունակ:

-Հրեայ ժողովուրդը, որպէս կանոն, սփիւռքում բնակւում է քաղաքներում,ու յատկապէս քաղաքային բնակչութիւնն ու քաղաքային մշակոյըոչնչացւեցին Բ համաշխարհային պատերազմում, իսկ հայերի դէպքումոչնչացւեց ինչպէս գիւղացիութիւնը, այնպէս էլ քաղաբնակները:

-Հերական ցեղասպանութիւնը իրագործւել է Եւրոպայի տարբերերկրներում ու նախկին ԽՍՀՄ-ի եւրոպական մասում, եւհամաշխարհային հանրութիւնը, յաղթանակ տանելով գերմանականֆաշիզմի դէմ, դատապարտեց այն, ինչը հրեաներին իրաւունք տւեց ստանալբարոյական ու ֆինանսական, ինչպէս նաեւ իրաւական փոխհատուցում:

Աւելին՝ հրեական ցեղասպանութեան փաստն ինքնին կարող է ծառայելարդի հրեական սփիւռքի կեանքում, որպէս բաւական լուրջ իմունիտետ:Այդ ամէնը տրւած չէ հայերին:

-Թուրքերն այսօր էլ պատրաստ չեն ընդունել սեփական չարագործութեանփաստն ընդդէմ մարդկութեան, իսկ Գերմանիան, ինչպէս նաեւ նրա այնօրերի դաշնակից պետութիւնները, անգամ չէզօք Շւէյցարիան,խոստովանում են ցեղասպանութիւնն իր բոլոր դրեւորումներով ուպայքարում ֆաշիզմի որեւէ արտայայտման դէմ:

-Երկրորդ համաշխահային պատերազմի աւարտին (երբ իրագործւել էրչարագործութիւնը հրեայ ազգի նկատմամբ) աշխարհը պատրաստ էրխոստովանել սեփական մեղաւորութիւնը, քանզի այն կատարւել էր ոչ թէքաղաքակիրթ ժողովուրդների աչքից հեռու, այլ հէնց Եւրոպայում: Ասենք,որ հրեայ ազգն էլ, ի տարբերութիւն հայերի, աւելի կազմակերպւած էր,աւելի նախապատրաստւած մտայնական ու քաղաքական առումներով,ֆինանսապէս առաւել հարուստ էր, որպէսզի պաշտպաներ իր օրինականիրաւունքները: Աւելին, նա պատրաստ էր ստեղծել իր սեփականպետութիւնը, որին ձգտում եւ ինչը իրականացնում էր հետեւողականօրէնհամարեա 20-րդ դարի ողջ առաջին կէսում:
-Հայաստանը խորհրդանացւեց (ինչը նշանակում էր նաեւ տարածքայինկորուստ, երբ Լենին-Ստալին ալյեանսը՝ մի կողմից, Աթաթուրքն էլ՝ միւս,երրորդն էլ՝ հայ քաղաքական թուլութիւնն ու կարճատեսութիւնը,անօգնականութիւնն ու շփոթւածութիւնը թոյլ տւեցին նրանից խելել ոչմիայն ողջ Արեւմտեան Հայաստանը, այլեւ Արեւելեանի մի մասը՝Նախիջեւանի մարզը, Դաշտային ու Լեռնային Ղարաբաղը եւ այլ հողեր:

-Հրեայ ժողովրդի ներսում մի քանի կառոյցներ գործում էին չափազանցարդիւնաւէտ, այդ թւում՝ հրեական համաշխահային կոնգրեսը, ամերիկայիսինագոգների խորհրդին կից յուդայական քաղաքականութեանուսումնասիրութեան ու ծրագրաւորման կենտրոնը Նիւ Եօրքիհամալսարանում, Սինագոգների կոնգրեսը եւ այլն: Ասենք,յուդայականութիւնն էլ՝ նրա հոգեւոր հայերը, նրա ազգային խորագոյնաւադնոյթները, որոշից դեր խաղացին համաշխարհային հրեականութեանճակատագրում արտամական շրջադարձի համար՝ կազմակերպւածութեանառումով, ինչը եւ ստեղծում է երջանիկ ապագայի իրական հեռանկարներ:

-Ինչպէս եւ երկու հազար տարի առաջ, այսօր նոյնպէս հրեաները մօտ ենայն բանին, որ ստեղծեն մարդկութեան ինչ-որ համընդհանուր դիմանկար,նրա աշխարհըմբռնման էութիւնը: Աշխարհի տարբեր երկրներում եւգիտութեան ու մշակոյթի տարբեր բնագաւառներում հրեաներիմտայնական ու հոգեւոր աշխատանքն ունի բարձր եւ շատ դէպքերում՝զարգացման միանման մակարդակ: Իսկ եթէ հաշւի առնենք նրանցմիաւորւած կամքը, իմաստաւորման, իրականութեան արտացոլմանմիացեալ վեկտորը, նրանց չափզանց բեւեռային մօտեցումը ինչպէսազգային մշակոյթի աւանդոյթների խորքում, այնպէս էլ մշակոյթումմշտապէս արդիական լինելու ձգտումը (ինչը ակնայայտ երեւաց 20-րդդարում), ապա կարելի է խօսել ժամանակի որոշակի հատւածումհամայշխարհային քաղաքակրթութեան բաւական առարկայականհայեացքի մասին:

Աւելի քան հազար տարւայ ընթացքում հայ ժողովուրդը «կարողացաւ» ոչմիայն կորցնել վերնախաւ ազնւականութիւնը, այլեւ նման ընտրութեանանհրաժեշտութիւնը: Ընտրութեան այդպիսի լծակները կորսւած են, ու դեռանյայտ է, թէ ե՛րբ կարող են վերականգնւել: Իսկ առանց այդ չափանիշիանկարելի է հասկանալ ազգի իրական ներուժը՝ ոչնչացւած է նրաիմունիտետը: Հէնց սրանով է բացատրւում ազգային երեւակայութեան մէջիրականութեան զգացման բացակայութիւնը, համազգային, յատկապէսհամեմատական հարցերի լուծման բացարձակ անօգնականութիւնըհասարակութեան ինքնակառավարման կառոյցում: Ստացւում է, որ ամէնմի նոր սերունդ նորովի է բացայայտում աշխարհը, ինչը որ միայն նւազարդիւնաւէտ է դարձնում վերլուծութիւնը, այլեւ բացարձակապէս հարթ-պարզունակ, զգացմունքային: Այսպիսով, ազգային հանրագումարայինփորձը, վերլուծութիւնը, միտքը խղճուկ գոյութիւն է քարշ տալիս, քանզիդրանք հայերի համար վերլուծելը հնարաւոր չէ՝ ներկայ հասարակութեան,ողջ ազգի համակարգւած հայեացքը այն ճշմարիտ որոնումը չէ, ոչ էլ այնճշմարիտ չափանիշը, որոնք օգնելու են հայերին դուրս գալու փակշրջանակից: Ուրեմն, հայերը դժւարութիւններ ունեն ոչ միայնգաղափարների եւ դրանց հերթագայօրէն առաջադրւածութեան ուլուծման, այլ նախեւառաջ իրական տեսակի բացայայտման առումով՝մարդկային ինչ տեսակ կարող է առաջ քաշել, որպէս համազգայինառաջնորդներ: Հրեայ ժողովուրդն ազգային կեանքի այդ կարեւորագոյնմեխանիզմը կարողացաւ պահպանել դեգերումների երկարամաշ դարերիմիջով, թէեւ դա այնքան էլ դիւրին չէր: Իսկ հայերիս դէպքումիրականութիւնը գնահատւում է միայն մասնակիօրէն, քանզի նրանք, ովքերներկայացնում են ազգային պատկերացումները, ի զօրու չեն տեսնելուիրականութեան ողջ պատկերը, այստեղից էլ այն հակամարտութիւնը, ործագում է ազգի եւ աշխարհի, Հայաստանի եւ աշխարհի միջեւ: Այդհակամարտութեան վերլուծութիւնը հիմնականում յանգեցնում է ազգայինկեանքի մի ինչ-որ կեղծ նպատակի եւ պարտութեան: Իսկ ճշմարիտառաջնորդները, որպէս կանոն, կամ լքում են ազգը, կամ նրա ներսում քարշեն տալիս խղճուկ գոյութիւն:Հայերի մէջ «յոյսներն իրենց վրայ դնողները» կամ «միջակացւած-ունիւերսալները» կազմում են ոչ միայն ազգի գերակշռող մարմինը, այլեւհանդիսանում են նրա համատեղ մտքի ու կամքի արտայայտողները: Իսկհրեաների դէպքում ընտրութեան աւանդական մոդելի պահպանման հետմիաժամանակ առաջնորդի բացայայտումը, կազմում է ազգային կեանքիկարեւորագոյն բաղկացուցիչ մասը՝ բոլոր «յոյսներն իրենց վրայ դնողները»,բոլոր «միջակացւած-ունիսւերսալները» ազգային մարմնի ներսում շատամուր ամրացւած են գլխին: Եւ ոչ թէ ամբողջութիւն են կազմում ինչպէսհայերի դէպքում:Ահա թէ ինչու վերջին տարիներում այդքան հայ լքեց երկիրը՝ ազգայինկեանքի ներսում այնքան չնչին է արդարութեան ակնկալիքը, այնպիսիարագութեամբ է կորսւում ազգի դիմադրողականութիւնը, որիմաստաւորման ժամանակ չի մնում:Մի հանգամանք եւս. եթէ ազգի ներսում բոլորն են մտածում համազգայինփրկութեան մասին, եւ ամէն մէկը իր ծրագիրն ունի, նշանակում է, որ չկայայն ազգային կառոյցը, որ յանձն պիտի առնէր այդ առաքելութիւնը. սաապացոյցն է այն իրողութեան, որ պետական համակարգի ներսումբացակայում է ընտրութեան արդարացի մօտեցումը, ուրեմն՝ եւ՝ չկայմիասնական ծրագիր ու միասնական կամք:

Այս իրավիճակը հրեաներիշրջանում տիրում էր մինչեւ 19-րդ դարի կէսերը, հայերի դէպքումշարունակւում է առ այսօր: Վերոբերեալ հանգամանքները թուլացնում ենհայ ազգը, քանի որ այդ «միջակացւած-ունիւերսալներն» ու «յոյսերն իրենցվրայ դնողները», համարեա թէ առանց ջանք թափելու (զգալ է տալիսբազմադարեայ փորձը), շատ դիւրին ներկրւում են օտար էթնոսի մէջ: Իդէպ, նրանց համար աւելի հեշտ է այլ էթնոսի մէջ ներկրւելը, քան սեփականազգի ներսում ընդհանուր լուծում գտնելը:Երկու դէպքում էլ ազգային կեանքի անկայունութիւնն ուերերունութիւնն սկսւում են կեղծ հայրենասիրական կարգախօսներից,հասարակութեան իրական հարցերն ու խնդիրներն առանձնացնելուանկարողութիւնից, իսկ ճշմարիտ ինքնագնահատութեան փոխարէն՝ազգային կեանքի նեքին ուժերի գերագնահատումից:Սակայն, ազգային կեանքի ներսում ե՛ւ հայերը, ե՛ւ հրեաները ստեղծել ենայդ համազգային համակարգի ամենաուժեղ կառոյցը՝ ընտանիքը:

Երկուազգերի համար էլ այն գրեթէ ունիւերսալ է, ինչը նշանակում է՝ այդ բջջիներսում փոխյարաբերութիւններն այնքան ամուր ու բազմակերպ են, որկարող են գործել որեւէ էթնոսում բոլոր հնարաւոր ու անհնարիրավիճակներում:Այսպիսով՝ հայ ազգի ամենաբնորոշ մարդկային տիպերը մտաւորւած են,այսպէս կոչւած, «միջակացւած-ունիւերսալ» սոցիալական տեսակի մէջ, իսկվերջինս չի կարող ունենալ ընդհանուր, պետական նպատակներ: Նրանցմիաւորող միակ գործօնը անձնական հարստացումն է: Այդ հիմքի վրայանհնար է կառուցել իշխանութեան պետական մեխանիզմ:Դարաւոր դեգերումների հետեւանքով հրեաները ամբողջութեամբ կորցրելեն գիւղացիութիւնը՝ որպէս խաւ: Ու եթէ այսօր Իսրայէլն իր էթնոսի միմասին «աւետեաց երկրին» ամրացնելու ուժ եւ իմաստութիւն չունենայ,բաւականաչափ դժւար կը լինի գոյատեւել՝ որպէս պետութիւն, որպէս ազգ:Հրեաների մէջ գիւղացիութիւնը (որեւէ էթնոսի հիմքը) սրբագրում է ազգիհամատեղ երեւակայութիւնը այստեղից է սկիզբ առնում հոգեւորզարգացման, նորացման ուղին: Առանց այդ նորացման չի կարող երեւանգալ հրեայ ժողովրդի էթնոգենեզի նոր փուլը:Առաջին հանրապետութիւնը (1918-1920 թթ.) դարձաւ հայկական առաջինպետութիւնը հազարամեայ ընդմիջումից յետոյ: Իր պատմականտարածքում այդ պետութեան բնակչութեան գերակշիռ մասըգիւղացիութիւնն էր: Առաջին հանրապետութիւնում պետական կամքիկազմակերպումը, պետական մտքի բացայայտումն իրականացւում էրհարեւանների կողմից չդադարող ոտնձգութիւնների պայմաններում եւտարբեր երկրներից հապշտապ ժամանած, ազգի մտային ուժերիաջակցութեամբ: Սա չէր կարող իր հետքը չթողնել պետականգիտակցութեան մէջ իրականութեան վերականգնման որակի վրայ,սեփական ուժերի ու առաջադրւած խնդիրների ստոյգ գնահատականների,ինչպէս նաեւ դրանց իրագործման ժամանակի ու տեղի վրայ:

Իսրայէլն այն պետութիւնն է, որն ամբողջովին վերակառուցում է (իսկգուցէ դա նոր էթնոգենեզի պատմական շրջադարձային փուլ է) սեփականէթնոսը պատմական հայրենիքում Ռուսաստանի, Եւրոպայի, Ամերիկայի, Աֆրիկայի, Միջին Արեւելքի հրեական սփիւռքի տարրերից... Սամարդկութեան պատմութեան մէջ իր նախադէպը չունեցողփորձարարութիւն է, քանի որ պահպանում է աւանդոյթների ողջ կառոյցը՝հանդիսանալով հրեայ ժողովրդի պատմութեան մէջ իր նախադէպըչունեցող փորձառութիւն է, քանի որ պահպանում է աւանդոյթների ողջկառոյցը՝ հանդիսանալով հրեայ ժողովրդի պատմութեան կենդանիշարունակութիւնը: Անվիճելի է, որ Իսրայէլը կօժանդակի հրեայ ողջ ազգիերիտասարդացմանը, նորացմանը (յիշենք Ֆ. Կաֆկայի խօսքերը. «Մենք՝հրեաներս, ծնւում ենք արդէն ծերացած»)՝ նոր հազարամեակի սրընթաց,համընդհանուր արագութիւնների ռիթմի միանալուն:

Ինչպէս ցանկացած աւարտուն համակարգ, իւրաքանչիւր ժողովուրդապրում է իր ժամանակը, որը շատ հաճախ չի համընկնում օրացոյցի հետ,ժողովուրդների մեծ մասը հապաղում է իր զարգացման մէջ:Յայտնի է, որ հայերի ազգային խառնւածքում զգացմունքային-ռոմանտիկսկիզբը համադրւում է ծայրայեղ ռացիոնալիզմի հետ: Միջակացւած-ունիւերսալները կառուցում են իրենց անիրականանալի դղեակներն ուհեքիաթներ հիւսում պետական հարցերի շուրջ, իսկ կենցաղային, առօրեայկեանքում ծայարայեղ հաշւենկատ են: Կարող ենք պնդել. որպէս ազգայինհաւաքականութիւն հայերն ունեն մեծ սիրտ ու փոքր հոգի (վեհանձն են ուփոքրոգի): Պատճառն էլ միակն է, որ հէնց միջակութիւնն է գլխաւորումազգային միտքն ու արտայայտում նրա կամքը: Հէնց այդ միջակութիւնն է,որ կործանել է հայոց պետականութիւնը վաղ միջնադարում եւ այսօր էլհամառօրէն շարունակում է ղեկավարել հասարակութիւնը: Ի վերջոյ, հէնցայդ ընտրութիւնն է կատարում ազգը, երբ դէմ հանդիման է մնումսեփական ճակատագրի հետ: Ինչ կատարւել է մեզ հետ դարերի ընթացքում,մեր ազգային մտքի՝ որպէս մեր կեանքը բացայայտող ու մոդելաւորողմեխանիզմի թերութիւններն են կամ, աւելի ստոյգ, թուլութիւնը:Չնայած հրեաների՝ աշխարհասփիւռ լինելու հանգամանքին, նրանքպահպանել են իրենց կրօնապաշտութիւնն ու ստեղծել են կրօնական միշարք կլաններ ու կաստաներ: Ազգային կեանքի այդ ենթակառոյցներն են,որ որոշում են հրեայ ազգի դաւանանքի խորութիւնն ու ամրութիւնը:հայերը մեծ մասամբ հեռու են կրօնից, եւ նրանց խոր կրօնապաշտութեանմասին խօսել չենք կարող:
Ազգային պետութիւն ստեղծելու զուգընթաց ե՛ւ հրեաները, ե՛ւ հայերըսկսում են վերանայել իրենց հայեացքը աշխարհի նկատմամբ՝ ձեւափոխելովոչ միայն առաջարդւած խնդիրների հերթականութիւնը, այլեւբովանդակութիւնը: Անհրաժեշտ է բաց լինել աշխարհի առջեւ՝ պայմանով,որ այսպէս կոչւած գենոֆոնդը, որը կազմում է ազգային տեսակի հիմքը եւնրա աշխարհաընկալումների արտայայտիչ է, մնայ անձեռնմխելի:Իսրայէլում ազգային կեանքի խարսխւած է կաստայական սկզբունքներիվրայ, իսկ հայերի մէջ այսօր առկայ է տոհմական ու պատահականյարաբերութիւնների վերակենդանացող դերը, այսինքն՝ հայերի դէպքումընտրութիւնն ընթանում է մարդկային յատկանիշերի պակաս արդիւնաւէտու քաոսային դիապազոնում, այսինքն, հայերը տեսնում են աշխարհըձեւախեղւած, ոչ ճիշտ: Իսկ դա արդէն աշխարհի հետ բախման մէջ մտնելուպատճառ է:

Դարեր շարունակ հրեական էթնոսի ներսում տիրող հոգեբանական հենքըծանր էր, ճնշող: Բայց 19-րդ դարի վերջում սկսւում է ներքին էթնիկկապերի նորացում՝ հոգեբանական հենքն աստիճանաբար կայուն ուկառուցողական բնոյթ է ձեռք բերում:Հայ ազգի հոգեբանական հենքը դեռեւս չի հաւասարակշռւել՝ պահպանելովխորացման բոլոր նախանշանները: Եղեռնի հոգեբանական խեղւածքինաւելացան խորհրդայնացման բոլոր արատները: Այստեղից էլ՝ սփիւռքիերկակի վերաբերմունքը Խորհրդային Հայաստանի (նրա մի մասը հնազանդծառայում էր ԽՍՀՄ-ին ու ՊԱԿ-ին, ինչը կատարւեց նաեւ հրեաների հետ),իսկ հիմա էլ՝ անկախ պետութեան, նրա ղեկավարութեան հանդէպ: Աւելին,հայկական Սփիւռքի բոլոր կարեւորագոյն արատները ներթափանցում ենՀայաստան ու դառնում ազգային կեանքի կարեւոր բաղադրիչներ:Խորհրդային Հայաստանի (հիմա կարող ենք ասել, որ այն հայ ժողովրդիբազմադարեայ պատմութեան ընթացքում ամենահզօր ու ծաղկուն երկիրնէր) վերափոխումը Հայաստանի Հանրապետութեան իրականացւում էհիւանդագին ու բացարաձակապէս չարդարացւող գործողութիւններով,ինչպէս ՀՀ առաջին, այնպէս էլ երկրորդ նախագահի կողմից:Իրականութիւնն արագ բացայայտելու եւ առաջադրւած խնդիրներըվերլուծելու, օտար միջավայրում իրական աշխարհի կառոյցը գիտակցելուկարողութեամբ օժտւած է ե՛ւ հայկական, ե՛ւ հրեական սփիւռքը:Իրականութեան մէջ արագ ադապտացումը այս ժողովուրդներինմանութեան եզրերի է բերում նաեւ ազգային կեանքի առումով:

Սեփականու օտար կեանքի ընկալման մեխանիզմն առաւել ճշգրիտ արտացոլւում էյատկապէս նրանով, թէ իրականութիւնը, որում յայտնւել են հայն ուհրեան, ի՛նչ ճշգրտութեամբ է ընկալւում եւ ինչ արագութեամբ էադապտացւում իւրաքանչիւրի էութիւնը: Ըստ իս՝ հրեաները յստակօրէնգտնւում են սեփական ժողովրդի, սեփական ազգային շահերի ներսում(երբեմն ընդլայնելով ազգայինի սահմանները), եւ այս դէպքում նրանցօգնում է զսպող մեխանիզմը, որը գործում է կեանքի ընկալման բոլորմակարդակներում: Իսկ հայը նոյն իրավիճակում հաճախ կորցնում է այդսահմանը, դառնում է ուրիշ էթնոսների կրողը կամ կեանքի օտար մոդելիջատագովը, ինչը եւ յանգեցնում է ուծացման:Եւ իրօք, հայերը հաճախ, իսկ երբեմն՝ լիովին հրապուրւում են օտարերկրով, ժողովրդով, փորձում են աւելի խոր թափանցել շրջապատողաշխարհի հիմնախնդիրների մէջ եւ անմնացորդ ծառայել դրանց: Հրեաներըաւելի ճշգրիտ ու խիստ են որոշում իրենց եւ օտար չափանիշերը եւ երբեքչեն շփոթում դրանց հերթագայութիւնը:

Հայկական իրականութեան մէջ ակնյայտ է եկեղեցական ինստիտուտիթուլութիւնը, քանզի ո՛չ իր ներքին կամքով, ո՛չ բովանդակութեամբ նա չիկարող լուծել այն հարցերն ու խնդիրները, որոնք կանգնած են իր եւժողովրդի առջեւ: Իսկ հրեաների հոգեւոր հայրերը, սինագոգը, կրօնականմտածողութեան ողջ ինստիտուտը գործում է ոչ միայն ի շահինքնագիտակցութեան, այլեւ գործնականօրէն օգնում է կեանքում առկայշատ խնդիրների լուծմանը: Հոգեկանութիւնն ու իրականութիւնըմերձենում են միմեանց, ինչպէս աւանդոյթ ու արդիականութիւնը:Որեւէ ծայրայեղութիւն (հոգեւոր, կրօնական, ֆիզիկական, քաղաքականեւ այլն) որեւէ ազգային խառնւածքի ներսում պիտի ուղղորդւի ու չպիտիլինի որոշիչ կամ անգամ ժամանակաւորապէս գերակայող կայունհասարակութեան մէջ:

Ինչքան բաց, առարկայական է ազգի ներսում կատարւող անհատիգնահատականի ու ընտրութեան չափանիշը, այնքան ուժեղ է ժողովրդի,պետութեան դիմադրողականութիւնը:

Այս երկու ժողովուրդների կենցաղային իմաստութիւնները Սփիւռքումբովանդակութեամբ շատ հարազատ են իրար, սակայն կան եւտարբերութիւններ: Որպէս կանոն, հայերն առաջ են գնում անձնականհատկանիշերի շնորհիւ, նրանց թիկունքում չկայ ազգայինդիմադրողականութեան մեխանիզմ այն դէպքում, երբ հրեաներն ունեն ոչմիայն գոյատեւման, այլեւ իրական զարգացման կարեւորագոյն այդլծակները: Հրեաները հասել են այն բանին, որ անհատի կամ նրա շրջապատիդիմադրողականութիւնը պաշտպանում է ոչ միայն նրանց, այլեւ ողջհասարակութեան, ազգի խելքը, փորձն ու մտայնութիւնը:Սփիւռքում հրեական կեանքի ներփակութիւնը նրանց ուժի հաւաստումն է,նշանակում է, որ իրենք են ընտրում եւ ոչ թէ հակառակը:

Հայերի դէպքումդա նրանք թուլութեան հաւաստումն է: Հայերի թուլութիւնն այն է, որՍփիւռքում իրենց պանդուխտ են ընկալում, թափառական, ոչ թէ այս կամայն երկրի լիիրաւ քաղաքացի հոգեբանական իմաստով:

Հանրայայտ է, որ մշակոյթը, որպէս գործընթաց, ոչ միայն անընդմէջ էժամանակի մէջ, այլեւ համապարփակ: Այսպիսով, հայ մշակոյթը սկսւել էքրիստոնէութեան ընդունումով եւ աւարտւել է կամ, աւելի ստոյգ, աւերւելէ Անիի թագաւորութեան կործանումով: Ազգային պատմութեան այսժամանակաշրջանը կարելի է բնորոշել որպէս հայկականքաղաքակրթութիւն: 11-րդ դարից յետոյ հայերն ունեն ընդամենըսեփական մշակոյթի դրւագներ, հետագայում որոշ դրսեւորումներպահպանւել են, միւսները՝ ընդհատւել, իսկ մի մասն էլ առաջացել է լոկ 19-րդ դարում կամ անգամ՝ 20-րդ դարում:

Հրեաների աշխարհակալումն այլ,աւելի բարդ ուղի է անցել: Ազգը նախեւառաջ իր ուշադրութիւնըկենտրոնացրել է մարդկային գոյակցութեան հիմնարար հարցերի վրայ:Յուդայականութիւնը, ապա եւ քրիստոնէութիւնը նրանց ազգայինգիտակցութեան կարեւորագոյն փուլերը դարձան: Աշխարհի ընկալմանբնագաւառում բացայայտումները հրեական ազգի համար եղել են ու այսօրէլ մնում են կարեւորագոյնը նրանց ազգային գոյատեւմանառանձնայատուկ ձեւի մէջ: Ինչ վերաբերում է մշակոյթին, ապա ազգայինգեղարւեստական միտքը դրւագային բնոյթ ունի, ու միայնյուդայականութիւնը, որպէս ամբողջական զանգւած, միաւորում,լրացնում ու բացայայտում է հրեաների ազգային մշակոյթը:Այսօր Իսրայէլն ու Հայաստանը կառուցում են իրենց ապագան,միաժամանակ կանգնած են բախտորոշ հարցերի առջեւ, որոնք տարբերւածպատասխան են պահանջում: Երկու երկրներում էլ էթնոսը գտնւում է նորէթնոգենեզի շրջադարձային փուլում, երկուսն էլ պետական ու ազգայինբազմաթիւ խնդիրներ կան, որոնք հնարաւոր է լուծել միայն շահագրգիռերկխօսութեան շնորհիւ: Ներքին ազատութիւնը, արդարութեան ճշմարիտմոդելն ու իրականութեան ծրագրային վերափոխումը նւիրւած,արհեստավարժ ուժերի համախմբումից: Մտայնական, ֆինանսական,տեղեկատւական եւ այլ վեկտորների բացարձակ միաւորումը միայնհնարաւոր կը դարձնի այն բարեբեր հիմքի ստեղծումը, որով լուծում կըստանան երկու ժողովուրդների առջեւ ծառացած բոլոր հիմնահարցերը:

Շարունակություն »

ՖՐԱՆՍԻԱԿԱՆ «ՄԵԾ ԱՐԵՎԵԼՔԻ» ՄԱՍՈՆՆԵՐԸ ՑԵՂԱՍՊԱՆՈՒԹՅԱՆ ՃԱՆԱՉՄԱՆ ՋԱՏԱԳՈՎ ԵՆ

Ու հայկական քաղաքական գործիչներին էլ չե՞ն ճանաչում

«Ազգը» տեղեկացրել էր, որ օրերս Հայաստան են պատրաստվում այցելել մասոնական բավականին հայտնի օթյակի ներկայացուցիչներ` հայաստանյան նմանօրինակ կառույցը վերակազմավորելու համար: Երեւանում, սակայն, մամուլի ասուլիսի ժամանակ Ֆրանսիայի «Մեծ Արեւելք» օթյակի 2-րդ մեծ վարպետի տեղակալ Կլոդ Գեյդանը, 3-րդ մեծ վարպետ Ժորժ Ֆերեն եւ ուխտի խորհրդական, մասոնական պատվիրակության ներկայացուցիչ Գի Ակոբյանը հավաստիացրեցին, թե Հայաստան այցելությունը կապված է Հայոց ցեղասպանության զոհերի հիշատակին հարգանքի տուրք մատուցելու եւ ընդհանրապես ցեղասպանության անթույլատրելիության ու նման հանցագործությունների դատապարտումը կարեւորելու հետ:
Ներկայացնելով սեփական կազմակերպությունը` Կլոդ Գեյդանը նշեց, որ Ֆրանսիայի «Մեծ Արեւելքը» ստեղծվել է դեռեւս 18-րդ դարում` ֆրանսիական լուսավորիչների դարաշրջանում, ունի մոտ 50 հզ. անդամ, գործում է ընդհանուր եղբայրության մթնոլորտում, նախընտրում է խղճի բացարձակ ազատությունը` որպես աշխարհիկ մոտեցման դրսեւորում: Հետաքրքրական է, որ, Գեյդանի խոսքերով, «Մեծ Արեւելքը» քաղաքականությամբ չի զբաղվում, ոչ էլ գործարարությամբ, այլ միայն «ազատության, հավասարության, եղբայրության գաղափարների» տարածմամբ` կրոնական հանդուրժողականության համատեքստում: Ընդ որում, հենց այս մոտեցմամբ է, որ «Մեծ Արեւելքը», մասոնների հավաստմամբ, իրենց գործունեության շրջանակներում պայքարում են նաեւ ցեղասպանությունների դեմ:
Ինչպես վկայեց 3-րդ մեծ վարպետ Ժորժ Ֆերեն, «Մեծ Արեւելքի» մասոնների համար հարց չէ, թե եղե՞լ է արդյոք Հայոց ցեղասպանությունը, այլ դա փաստ է: «20-րդ դարասկզբին տեղի ունեցածը Օսմանյան Թուրքիայի կողմից հայերի բնաջնջման քաղաքականություն էր, եւ այսօր ցեղասպանության ժխտումը մաս է հենց այդ ցեղասպանության», ասուլիսում նշեց Ֆերեն` ավելացնելով, որ այդ ժխտումը գալիս է Թուրքիայից ինչպես դիվանագիտությամբ, այնպես էլ շանտաժով:
Ավելին, ցեղասպանությանը մասնակից մասոնները եւս ենթակա են դատապարտման, իսկ ներկայումս Թուրքիայում գործող մասոնական կազմակերպությունների հետ հանդիպումներում «Մեծ Արեւելքը» բազմիցս կոչ է արել ճանաչելու ցեղասպանությունը: Ընդ որում, ֆրանսիացի մասոնները չեն ցանկանում համագործակցել այն կառուցների հետ, որոնք չեն ճանաչում Հայոց ցեղասպանությունը:
«Մեծ Արեւելքի» մասոնները իրենց իսկ խնդրանքով եւ Հայաստանում Ֆրանսիայի դեսպանի աջակցությամբ հանդիպել էին Հայաստանում ԱԳ նախարար Վարդան Օսկանյանի հետ, իսկ որեւէ այլ մեկի` քաղաքական գործչի կամ թեկուզ հայ մասոնի հետ հանդիպման մասին «Ազգի» հարցին ասուլիսի մասնակիցները միաձայն պնդեցին, որ այլ հանդիպումներ ուղղակի չեն եղել: «Ես առաջին անգամ եմ Հայաստանում եւ հայաստանյան քաղաքական գործիչներին չեմ ճանաչում», թերեւս «Ազգի» հարցին ի պատասխան ասաց Կլոդ Գեյդանը: Մասոնները նշեցին նաեւ, որ Հայաստանում չկա իրենց հետ համագործակցող մասոնական կառույց:
Եվ քանի որ «Մեծ Արեւելքը» գաղտնի չի գործում` ի հակադրություն մասոնական այլ կառույցներին շրջապատող գաղտնիության, «Ազգը» հետաքրքրվեց, թե ինչով է դա պայմանավորված` ավելի պակաս կարեւորություն ունենալով կամ էլ թե համաշխարհային հարցերում փոքր դերակատարությամբ: Կլոդ Գեյդանի խոսքերով, «Մեծ Արեւելքը» ավելի շուտ համեստ է եւ ոչ թե գաղտնի, չնայած կան ֆրանսիական մասոնական կազմակերպություններ` այդ գաղտնիությամբ պատված: Հետաքրքրական է, որ ամեն տեղ «մատը խառն» անգլո-սաքսոնական մասոնականության հետ, Գեյդանի վկայությամբ, «Մեծ Արեւելքը» կապ չունի:
Մեր հետաքրքրությանը, թե արդյոք անգլո-սաքսոնական մասոնականությունն առավել հզոր է իր ազդեցությամբ, «Մեծ Արեւելքի» ներկայացուցիչները պարզաբանեցին, որ մասոնականությունը նման է քաղաքականությանը, որի իրականացման հարցում կարող են տարբեր լինել ճանապարհները: Ընդ որում, «Մեծ Արեւելքը» միջամտում է գաղափարական հարցերին ու հասարակության խնդիրներին` սով, աղքատություն, երիտասարդության հարցեր, հաշմանդամներ, ցեղասպանություն եւ այլն` հեռու մնալով քաղաքական հարցերին միջամտելուց:
Ամեն դեպքում, «Մեծ Արեւելքի» ուխտի խորհրդական Գի Ակոբյանի մատուցմամբ, երբ դառնում ես ֆրանսիական մասոնականության անդամ, «մետաղները թողնում ես դռնից դուրս», մետաղ ասելիս ընկալելով կրոն, գաղափարներ, քաղաքական տեսակետներ, նյութական հարստություն եւ այլն: «Միգուցե կան այնպիսի մասոնական օթյակներ, որոնց անդամները չեն թողնում նյութական հարստությունը», ավելի շուտ վստահություն չհայտնելու համար կարծիք հայտնեց Ակոբյանը:
Առավել հետաքրքրական է այն, որ սեփական վկայությամբ, ֆրանսիական «Մեծ Արեւելքի» մասոնականությունը չի լինում դիկտատուրայի երկրներում: Եվ քանի որ այցելել են Հայաստան, այն համարում են ժողովրդավարական: Իսկ թե արդյոք դա կբերի մասոնական կառույցի հիմնմանը Հայաստանում, ընդգծելով, որ ձգտում են ունիվերսալ եղբայրության աշխարհում, Ժորժ Ֆերեն կրկնեց, որ Երեւան են եկել ցեղասպանության 92-րդ տարելիցի, այլ ոչ մասոնական կառույց ստեղծելու համար:
Վերջում էլ ի գիտություն մասոնները տեղեկացրեցին, որ հունիսի 2-3-ին Ստասբուրգում հավաքվելու են մասոնական հավաքի` քննարկելու աշխարհիս ամենակարեւոր հարցերը` սովից մինչեւ Եվրոպայի բարեփոխման հնարավորություններ:

ԱՂԱՎՆԻ ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՅԱՆ

Շարունակություն »

Ապրիլի 6-ը եւ ռուսական խայթը

Անցեալ շաբաթւայ ընթացքում, երբ իր աւարտին էին հասնում իրանական նոր տարւայ արձակուրդները, ռուսական որոշ լրատւամիջոցներ շեփորեցին, թէ ԱՄՆ-ն պատրաստւում է ապրիլի 6-ի առաւօտեան ժամը 4-ին հարւածել Իրանի ատոմական մի քանի կենտրոններ, որը պէտք է շարունակւէր շուրջ 12 ժամ: Ըստ ռուսական լրատու ցանցերի յայտարարութեան՝ այդ յարձակումը պիտի անւանւէր «Խայթ»:Մի քանի օր նախքան յայտարարած ժամկէտը՝ այդ շշուկը տարբեր միջոցներով տարածւեց ժողովրդի լայն զանգւածի մէջ ու որոշ առհասարակ քաղաքական խաղերին անծանօթ խաւերի մօտ մտահոգութիւն առաջացրեց:

Այս տեսակ շշուկներ մի քանի տարի է, որ անընդհատ տարածւում են Իրանի դէմ՝ ժողովրդին սարսափի մատնելու եւ իշխանութեանը իր ատոմական ծրագրերից յետ մղելու նպատակով: Բայց, այս անգամ կարելի է ասել, որ տարածւած շշուկը տարբեր բնոյթ ունէր: Դրա իւրայատկութիւնն այն էր, որ այս անգամ այսպէս ասած՝ Իրանի դէմ ԱՄՆ-ի ռազմական յարձակման շշուկը տարածել են ոչ թէ ամերիկեան ու անգլիական լրատւամիջոցները, որոնք ըստ տւեալների՝ կատարում են գրեթէ ամէն ամիս, այլ՝ ռուսական լրատու գործակալութիւնները, որոնց իշխանութիւնը ճանաչւած է որպէս Իրանի դաշնակից:Բոլորի համար հարց է առաջանում, թէ ինչու Ռուսաստանը այս անգամ դարձաւ Իրանի դէմ շշուկներ տարածող կենտրոնը:Պարզ յայտնի է, որ Խ. Միութեան փլուզումից յետոյ՝ Ռուսաստանը փորձում է վերագտնել իր նախկին գերակշիռ դերը՝ Միջին Արեւելքում եւ այն պահին, որ Իրանը Եւրոմիութեան հետ մէկ սեղանի շուրջ բանակցում է իր ատոմական աշխատանքների մասին, Ռուսաստանը իր տարածաշրջանային դերն ու շահերը կորցրած տեսնելով՝ մուտք է գործում որպէս միջնորդ: Երբ Եւրոմիութեան հետ Իրանի բանակցութիւնները փակուղու են հասել եւ ԱՄՆ-ի իշխանութիւնն էլ իր դիրքերը յայտնելով՝ պարզել է, որ դեռ մտադիր չէ ատոմական խնդրում ուղղակի բանակցել Իրանի հետ, Ռուսաստանն այս ոլորտում իրեն գտնում է միահեծան ու փորձում է օգտւել ամէն միջոցից՝ այդ դերը պահպանելու համար: Դրա աչքառու փաստն այն է, որ Ռուսաստանը դեռ չի աւարտել Բուշեհր քաղաքի ատոմակայանի իր խոստումները ու այդ կենտրոնի ատոմական վառելանիւթը պատանդ է Ռուսաստանում:Ռուսական տարածած շշուկը նաեւ առաջացրեց այն հարցը, թէ արդեօք ԱՄՆ-ն հարւածելո՞ւ է Իրանին եւ կամ ի՞նչ պայմաններում է, որ ԱՄՆ-ն կը դիմի ռազմական յարձակման:

Ըստ երեւոյթին, ամերիկացի նորպահպանողականները ցանկութիւն չունեն մօտ ապագայում մի այլ ճակատում պատերազմ սկսել, այն էլ Իրանի նման մի երկրի դէմ, որը ո՛չ Աֆղանստան է, եւ ո՛չ Իրաք: Բայց, եթէ ուզենք մտածել այդ ուղղութեամբ, պիտի ասել, թէ դրդապատճառներից մէկը, որ կարող է դրդել ԱՄՆ-ին Իրանի դէմ ռազմական յարձակում իրագործելու, այն կարող է լինել, որ Իրանը յայտարարի, թէ մտադիր է ատոմական ռումբ փորձարկել եւ կամ Ամերիկայում տեղի ունենայ մի ահաբեկչութիւն՝ սեպտ. 11-ի օրինակով եւ պարզւի, որ դրա յետեւում ներկայ է Իրանը: Հաւանական յարձակման դրդապատճառները բազմաթիւ կարող են լինել, բայց թէ արդեօք ներկայում ԱՄՆ-ում կա՞յ նոր պատերազմի տրամադրութիւն՝ պիտի ասել՝ ո՛չ:Խորքում ի՞նչ է Իրան-ԱՄՆ հակասութիւնը: Արդեօք Ատոմական Իրանը այնքա՞ն սպառնալիք է ԱՄՆ-ի համար, որ դա կանխելու նպատակով՝ Ամերիկան դիմի նոր պատերազմի: Արդեօք մեր տարածաշրջանում ատոմական Իրանը, որ ոչ մի հակամարտութիւն չունի իր հարեւան երկրների հետ, աւելի՞ ապառնալիք է՝ քան ատոմական Պակիստանը, Հնդկաստանը եւ Իսրայէլը, որոնք հողային հիմնական հարցեր ունեն իրենց հարեւան երկրների հետ: Մի պահ մտաբերենք, թէ ծայրայեղ մահմեդականները որ երկրներում են թրծւում՝ Իրանո՞ւմ թէ՝ Սաուդական Արաբիայում, Պակիստանում, Եգիպտոսում, Աֆղանստանում:Իմ կարծիքով՝ Ամերիկային երբեք չի մտահոգում ատոմական Իրանը, անգամ եթէ Իրանը ձեռք բերի ատոմական ռումբ, այլ ԱՄՆ-ին մտահոգում է հզօր եւ ուժեղ Իրանը: Բոլորը գիտեն, որ այս աշխարհում որեւէ երկրի համար դիւրին չէ իր թշնամու դէմ ատոմական ռումբի օգտագործումը, ուրեմն՝ ատոմական գիտութեանը ձգտող Իրանն է, որ մտահոգում է ԱՄՆ-ին:Աշխարհի գոյատեւման առաջին ազդակը էներգիան է, եւ նա է ուժեղ ու հզօր, որն իր ձեռքում առատօրէն ունի այդ կարեւոր ազդակի աղբիւրները: Ըստ գիտնականների յայտարարութեան՝ առաջիկայ հարիւր տարւայ ընթացքում քարիւղը հասնելու է իր աւարտին, անգամ եթէ բոլորովին չսպառւի, քանակապէս այնքան կը նւազի, որ այլեւս դերակատար չի լինի՝ որպէս տնտեսական ու քաղաքական ուժի ազդակ:Իրանը դա քաջ գիտակցում է ու ամէն գնով փորձում է ձեռք բերել ապագայի տնտեսա-քաղաքական ուժի ազդակի գիտութիւնը: Արդեօք եթէ Իրանը մտադիր լինէր ատոմական ռումբով ոչնչացնել Իսրայէլը կամ հարւածել Ամերիկային, այն, ինչ ամէն օր քարոզում են արեւմտեան լրատւամիջոցները, աւելի դիւրին չէ՞ր, եթէ իր նաւթային մեծ եկամուտով տարեկան մի քանի ատոմական մարտագլխիկներ գնէր ատոմական սեւ շուկայից ու դրանցով իրագործէր իր նպատակը եւ բոլորին անակնկալի բերէր:

Ուրեմն՝ Իրանը ձգտում է ապահովել ապագան՝ ձեռք բերելով այն գիտութիւնը, որ փոխարինելու է այսօրւայ ուժի ազդակին՝ նաւթին:ԱՄՆ-ն ամէն միջոցից օգտւում է, որ խոչընդոտներ առաջացնի Իրանի համար, օրինակ՝ ցեղային փոքրամասնութիւններին կառավարութեան դէմ ոտքի հանելով, զանազան միջազգային դատարանների միջոցով Իրանի դէմ դատ յարուցելով, տնտեսական բոյկոտներ առաջացնելով, բանկային յարաբերութիւնները խզելով եւ այլն: Ճիշտ է, որ այս բոլորը ներքին առումով ցնցում է առաջացնում երկրում, բայց այս պահին նահանջն էլ շահ չի ունենայ Իրանի համար: Այս բոլորի ելքը, օրինակի համար, կարող է լինել երկկողմ բանակցութիւն՝ Իրանի ու ԱՄՆ-ի միջեւ, այն, ինչ որ, ըստ երեւոյթին, երկու երկրների ղեկավարութեան ցանկութիւնն է՝ թաքնւած ամենօրեայ երկկողմ ամբաստանութիւնների յետեւ:Ամերիկայի իշխանութիւնը նրանով հանդերձ, որ օգտւեց ռուսական ապրիլմէկեան սուտից, բայց, ըստ ամենայնի, չի ցանկանում, որ այս ընթացքում նաեւ հզօր դիրք գրաւի Ռուսաստանը եւ կարծես դա էր պատճառը, որ ամերիկեան լրատւամիջոցները լուր տարածեցին, թէ մօտ ապագայում Իրանի եւ ԱՄՆ-ի արտաքին գործերի նախարարները հանդիպելու են միմեանց՝ Իրաքի խնդրի մասին բանակցելու նպատակով:Բանակցութիւնն է կարեւոր. թէ դրա թեման ինչ է լինելու՝ դա երկրորդական է:

Ալիքի Էջերում....

Շարունակություն »

Ստորագրահաւաք

Ձեր ստորագրութեամբ օժանդակեք Հայոց Մեծ Եղեռնի միջազգային ճանաչման ու դատապարտման գործընթացին:

www.petition1915.org

Շարունակություն »

Իրան-ԱՄՆ թաքուն պատերազմ՝ յանուն բանակցութեան

Կարծես թէ Իրան-ԱՄՆ երկկողմ բանակցութեան թեման իր պատշաճ տեղն է գտնում թէ՛ իրանական, եւ թէ՛ ամերիկեան պետական այրերի ու դիւանագէտների օրակարգի մէջ:Երկկողմ բանակցութեան ու համագործակցութեան հարցը հնարաւոր չէ նորութիւն համարել, որովհետեւ երբ ԱՄՆ-ն գրաւեց Աֆղանստանն ու Իրաքը եւ մխրճւեց իրեն անծանօթ երկրների մէջ, տարածաշրջանում միայն Իրանն էր, որ պահը ճիշտ գնահատելով՝ Ամերիկային օգնութեան եկաւ՝ տւեալ երկրներում կայունութիւն հաստատելով: Երբ Աֆղանստանում Իւնէս Ղանունին ընդդիմացել էր ԱՄՆ-ին, հակառակւելով Համեդ Քարզայի հետ, դա Իրանն էր, որ Ղանունիի հետ բանակցելով՝ նրան համոզեց ընդունել Քարզային ու վերջ տալ ներքին պատերազմին: Նման իրողութիւն պատահեց նաեւ Իրաքում. երբ գաւառական ու կրօնական քաշքշուկներից յոգնած իրաքցիները համախմբւեցին Նուրի Ալմալեքիի շուրջ, Իրանը իր աջակցութիւնը յայտնեց եւ փորձեց իրաքեան բոլոր կողմերին համախմբել նրա անձի շուրջ:Այս բոլորը նկատելով եւ վերլուծելով՝ տեսնում ենք, որ Իրանը որպէս տարածաշրջանային եւ միջազգային շատ կարեւոր դերակատար՝ միշտ ներկայ է եղել ասպարէզում ու իր ներդրումն է ունեցել տարբեր հարցեր լուծելու գործընթացներում:Երեւի թէ նմանօրինակ Իրանը հաճելի լինի ԱՄՆ-ի համար, բայց եթէ իրատեսօրէն վերլուծենք, կը տեսնենք, որ Իրանի նման երկիր իր հսկայ տարածքով, հարուստ հանքերով, վաղեմի մշակոյթով եւ դարաւոր պատմութեամբ չի կարող միայն հաշտարարի ու միջնորդի դերում գտնւել, այն էլ մի տարածաշրջանում, ուր ամէն բնագաւառում թոյլ են իրենից:Իրանը իր պատւաբեր դիրքն է փնտրում առաջիկայ տարիներում աշխարհի էներգետիկ կարիքները հոգալու խնդրում:Ինչպէս այսօր, վաղը եւս ժողովուրդները գոյատեւելու համար կարիք կունենան էներգիայի: Նաւթը սպառման եզրին է եւ ատոմական էներգիան գրաւում է նրա տեղը՝ դառնալով աշխարհի գլխաւոր էներգիայի աղբիւրը:Ուրեմն՝ էներգիային տիրապետելու նպատակով պայքարը նաւթի հանքերից փոխադրւում է ատոմակայաններ եւ դա է նաեւ այսօրւայ Իրան-ԱՄՆ պարզ ու թաքուն պայքարի պատճառը:Այս վերջին տարիների ընթացքում այդ երկկողմ պայքարը աւելիով է սրւել ու այնքան է զարգացել, որ բոլորին մտահոգել է հաւանական պատերազմի խնդիրը:Սպառնալիքները լինում են ծայրաստիճան խիստ: ԱՄՆ-ի տարբեր քաղաքական ու բանակային այրերը, ինչու չէ նաեւ Իրանի իշխանութիւնը, յատկապէս վերջին մէկ տարւայ ընթացքում միմեանց սպառնացել են տարբեր միջոցներով: Բայց, ինչո՞ւ այսքան սպառնալիք, երբ կայ բանակցութեան այլընտրանքը:Ինչպէս գիտէք, Իրանն ու ԱՄՆ-ն աւելի քան 25 տարի է, ինչ խզել են իրենց դիւանագիտական ու տնտեսական յարաբերութիւնները եւ այդ պատճառով՝ համահաւասար վնաս են կրում: Արդի աշխարհում, ուր ամէն ինչ պայմանաւորւած է յարաբերութիւններով ու համագործակցութիւններով, նմանօրինակ կապերի խզումը չի կարող երկար գոյատեւել: Այդ իսկ պատճառով՝ բանակցութիւնը դառնում է մի կարեւոր օրակարգ եւ այլեւս հնարաւոր չէ անտեսել այն: Բայց, թէ՛ Իրանը, եւ թէ՛ Ամերիկան շուրջ երկու տասնամեակ է, ինչ տարբեր ոճերով սպառնացել են միմեանց, եւ նման պայմաններում որեւէ բանակցութիւն չի կարող սկսւել առանց նախաբանի ու նախապայմանի:Այս վերջին մէկ տարւայ ընթացքում սպառնալիքները անցել են բոլոր առկայ սահմանները եւ սկսւել է մի թաքուն պատերազմ, որը, ըստ երեւոյթին, երկու կողմին կը բերի բանակցութեան սեղանի շուրջ. դրա պարզ փաստերը այսօր կարելի է տեսնել թէ՛ Իրանում, եւ թէ՛ ԱՄՆ-ում:Նախագահ Ահմադինեժադն իր վերջին արտայայտութիւնների ընթացքում անգամներ յայտարարել է, որ ատոմական խնդրի մասին պատրաստ է բանակցել նոյնիսկ Ամերիկայի հետ: Իսլամական յեղափոխութեան առաջնորդի յատուկ խորհրդական դոկտ. Վելայաթին իր վերջին հարցազրոյցի ընթացքում յայտարարեց՝ ատոմական աշխատանքների առկախումը երբեք մեր տաբուն չի եղել եւ նրան լրացնելու նպատակով՝ Իրանի Ազգային անվտանգութեան խորհրդի քարտուղար Լարիջանին ասաց, որ ուրանի 4% հարստացման փուլը կարող է բանակցութիւնների սկիզբ լինել:ԱՄՆ-ում եւս նմանատիպ յայտարարութիւններ են կատարւում՝ թէ՛ նախագահի, եւ թէ՛ այլ դիւանագէտների կողմից: Ջորջ Բուշը, հակառակ իր նախկին արտայայտութիւններին, օրեր առաջ իր ասուլիսում ասաց, որ ԱՄՆ-ն չի մտածում Իրանի դէմ պատերազմելու մասին եւ ոչ էլ վարչակարգը փոխելու ցանկութիւն ունի:Երեւի թէ այսօր, աւելի քան երբեք, զարգացել է Իրան-ԱՄՆ երկկողմ բանակցութեան ցանկութիւնը՝ թէ՛ երկու երկրների իշխանութիւնների, եւ թէ՛ նրանց ժողովուրդների մօտ:Այսքանը միայն ներկայ իրավիճակի վերլուծութիւնն է. թէ քաղաքական աշխարհը ինչ անակնկալներով է բեղմնաւորւած՝ դա կը պարզւի ապագայ ամիսներում եւ կամ տարիներում:

Ալիքի էջերում....

Շարունակություն »

ՀԱՅԿԱԿԱՆ ԱՆՈՒՆՆԵՐՈՎ ՏԱՐՕՐԻՆԱԿ ՀՐԵԱՆԵՐ

«Ֆորբս» ամսագրից բացի Ռուսաստանի զանազան բնավ էլ ոչ բուլվարային հրատարակություններ ժամանակ առ ժամանակ հրապարակում են երկրի մեծահարուստների` ձեռնարկատերերի, բանկիրների, գույքատերերի եւ ուրիշ այլ գործարար մարդկանց ցուցակներ: Սակայն վերջին նման մի «տեղեկատու» ուշադրություն էր գրավում, որ ցուցակում տեղ էին գտել միայն հրեաների անուններ: Ընդսմին, արտաքնապես ինչ ազգանունի ասես չես հանդիպի` բուն հրեական, մահմեդական, վրացական, ռուսական... Օրինակ, ըստ այդ ցուցակի, հրեա են Ադրբեջանի ծնունդ, «Լուկօյլ» նավթային ընկերության նախագահ Վագիտ Ալեքպերովը եւ «Կրոկուս» ընկերությունների խմբի տիրակալ Արաս Աղալարովը:
Հայտնի է, որ հրեաները իրենց ազգային պատկանելությունը որոշում են մոր կողմով: Սակայն այս անգամ այն տպավորությունն է ստեղծվում, որ սկսել են հրեա համարվել նաեւ մի շարք մեծահարուստներ, որոնց... կինն է այդ ցեղի ներկայացուցիչը: Ինչեւէ, ընթերցողների ուշադրությանն ենք ներկայացնում հիշյալ ցուցակի մեջ մտած մի շարք «հրեաների» անուններ, որոնք, կարծում ենք, կառաջացնեն ամենամեծ... հետաքրքրությունը:
Ալեքսանդր Տեր-Ավանեսով-«Տեխինվեստ» ընկերության համատեր:
Աշոտ Եղիազարյան-Պետդումայի պատգամավոր, «Դաեւ-պլազա» ընկերության համատեր: Տարեսկզբին ընկերությունը 150 մլն դոլարով վաճառեց Ռուբլյովսկոյե խճուղում գտնվող «Եվրոպարկ» առեւտրի կենտրոնը:
Գրիգոր Խաչատուրով-«Պրոտեկ» կենտրոնի հիմնադիր եւ համատեր:
Ռուբեն Վարդանյան-«Տրոյկա դիալոգ» ընկերության տնօրենների խորհրդի նախագահ:
Դանիլ Խաչատուրով-«Ռոսգոսստրախ» ընկերությունների խմբի նախագահ: Վերահսկում է Ռուսաստանի խոշորագույն ապահովագրական ընկերության բաժնետոմսերի 75%-ից մեկով պակաս բաժնետոմսեր: Նաեւ քաղաքային հիպոթեկային բանկի տերն է:
Գենադի Այվազյան-«Կուզբասրազրեզուգոլ» հոլդինգի համատեր, Krutrade ընկերության տնօրենների խորհրդի նախագահ:
Արտաշես Թերզյան-«Տրաստ» ազգային եւ ներդրումային բանկերի տնօրենների խորհրդի անդամ:
Ալեքսանդր Խաչատրյան-«Կոպեյկա» առեւտրի ցանցի տնօրենների խորհրդի անդամ: Սերգեյ Լոմակինի եւ Ալեքսանդր Սամոնովի հետ տիրում է ընկերության 50 տոկոսին: Մնացյալ 50 տոկոսը պատկանում է «Ուրալսիբ» ֆինանսական ընկերությանը:
Ջիվան Չելոյանց-«Լուկօյլի» նավթի եւ գազի հանույթի ապահովման գլխավոր վարչության պետ: Տիրում է ընկերության բաժնետոմսերի 0,1 տոկոսին:
Ռուբեն Դիշդիշյան-«Սենտրալ պարտներշիփ» պրոդյուսերական ընկերության գլխավոր տնօրեն եւ համատեր: 2005 թ. նոյեմբերին բաժնետոմսերի ստուգիչ փաթեթը վաճառեց «Ինտերռոս» հոլդինգի մեջ մտնող «Պրոֆ-մեդիա» խմբին:
Սակայն ամենահետաքրքրականը երեւի այն է, թե այս մարդիկ իրենք իրենց ի՞նչ են համարում` հա՞յ, թե հրեա: Ելնելով այս տարօրինակ ցուցակից, գալիս ես այն եզրակացության, որ ամենաիսկական հայը, այնուամենայնիվ... Արա Աբրահամյանն է: համենայն դեպս նրա անունը չկա այդ ցուցակում:

Շարունակություն »

Ազատութեան ջահակիրը

Բոլոր ժողովուրդների պատմութեան էջերում կարելի է տեսնել մի աչքառու նմանութիւն, որն է պայքար՝ յանուն ազատութեան ու արդարութեան: Եթէ փորձենք կարդալ այդ պայքարին պատկանող էջերը, կը տեսնենք, որ բոլոր ժողովուրդները տարբեր դարաշրջաններում ու նաեւ տարբեր ձեւերով վճարել են այդ մնայուն արժէքների գինը, անգամ իրենց արիւնով ու կեանքով:Եթէ փորձենք այս ուղղութեամբ աւելի փիլիսոփայել, պիտի ասել, որ ժողովրդավարութեան հասնելու համար՝ կան երկու պարզ ձեւեր, որն ըստ տեսաբանների՝ անւանւում են՝ ա. ժողովրդավարութիւն՝ վերեւից ու բ. ժողովրդավարութիւն՝ վարից: Ահա թէ ինչ են սրանք:

Ժողովրդավարութիւն վերեւից նշանակում է այն, որ իշխանութեան տնօրինման հետեւանքով, եւ անպայման չէ, որ պիտի կախում ունենայ ժողովրդի ցանկութիւնից, երկրում իրագործւում են ժողովրդավարական կարգեր, որ առհասարակ լինում են իշխանաւորների կողմից ըմբռնւած ու բացատրւած ժողովրդավարական ձեւերի հիման վրայ: Այս տեսակ «ժողովրդավարական» կարգերը սովորաբար, յանգում են մեղմ ու թաքուն դիկտատուրայի, որի ընթացքում իշխանութիւնը դառնում է հասարակութեան հայրը ու գործում է ըստ իր «հայրական» ձեւաչափերի՝ շարունակաբար ժողովրդին յիշեցնելով, որ ինքը բարի հայր է ու առաջնորդւում է ժողովրդավարական արժէքներով:Այս ձեւի հակառակը կայ եւս՝ «ժողովրդավարութիւն վարից» գործելաոճը, որը հիմնւած է ազատութեան ու արդարութեան համար մղւած պայքարներից ձեռք բերած արժէքների հիման վրայ, այսինքն՝ նախ ժողովուրդն է սկսում պայքարել՝ այդ արժէքները հաստատելու համար եւ ոչ՝ իշխանութիւնը: Այս տարբերակի առաւելութիւնն այն է, որ ժողովուրդը ազատութեան հասնելու համար մղած պայքարների ընթացքում նախ դաստիարակւում է, որ ազատութիւնը իրականում ինչ է, ինչպէս պիտի հասնել ու պահպանել այն եւ ամենից կարեւորը այն, որ սովորում է, որ իւրաքանչիւր անձ պիտի կարողութիւնն ունենայ վճարել ազատութեան ու արդարութեան հասնելու համար պահանջւած գինը: Այդ գինը վճարած ժողովուրդները ունակ են պահպանելու ձեռք բերած ազատութիւնը:Սա այն գործելաոճն է, որ առհասարակ կիրառւում է ազատատենչ ժողովուրդների կողմից ու նաեւ այս ուղղութեամբ էր, որ գործում ու պայքարում էր «Ակօս» շաբաթաթերթի խմբագիր քաջարի Հրանտ Դինքը:

Նա իր կեանքի ընթացքը նւիրեց Թուրքիայում ազատութեան ու արդարութեան արժէքների հաստատմանը ու, ի վերջոյ, զոհւեց իր իսկ կառուցած բագինի առջեւ: Նա հաւատում էր, որ Թուրքիայում ազատութեան հասնելու համար՝ պիտի պայքարել ոչ թէ արտաքին ճակատում, այլ՝ ներքին ճակատում ժողովրդին հասունացնելու միջոցով:

Դինքը այդ պայքարի ընթացքում գործեց Թուրքիայի Սահմանադրութեան 301-րդ յօդւածի դէմ, որը արգելում էր երկրում խօսել Հայոց Ցեղասպանութեան մասին՝ խիզախ դասախօսութիւնների, հարցազրոյցների ու յօդւածների միջոցով: Այդ պայքարում երբեք չէր հաւատում այլ կառավարութիւնների միջամտութեանը, անգամ Հայոց Ցեղասպանութեան ճանաչման խնդրի ուղղութեամբ: Նա գիտէր, որ գերուժերը գործում են իրենց շահերի հիման վրայ, եւ նրանց միջամտութեամբ Հայոց Ցեղասպանութեան ու առհասարակ Թուրքիայում խօսքի ազատութեան թեման դառնալու է այդ ուժերի ու Թուրքիայի կառավարութեան առեւտրի առարկայ:

Հրանտ Դինքին կարելի է համարել Թուրքիայում ժողովրդավարութեան համար պայքարող նորօրեայ ռահվիրաներից: Նրա համոզմամբ՝ Թուրքիայի ժողովուրդը պիտի ծանօթանայ Հայոց Ցեղասպանութեան իրականութեանը: Ինչպէս ինքն էր ասում. «Իմ առաջին պարտականութիւնը թուրքերին իրականութիւնը փոխանցելն է»:

Նա իր տարբեր հարցազրոյցներում ասում էր. «Ճշմարիտ եմ, աշխատասէր եմ, բայց թուրք չեմ» եւ փորձում էր այդ խօսքով թուրք ժողովրդին հասկացնել, որ Թուրքիայում ապրում են նաեւ ոչ-թուրք ազգեր, որոնք Թուրքիայի քաղաքացի են, բայց թուրք չեն:Բնականաբար, Թուրքիայում Հրանտ Դինքի հիմք դրած ու արմատաւորւած ազատութեան աւանդը նոր ծիլեր պիտի տայ ու արդիւնաւորւի, որովհետեւ թէ՛ ինքը, եւ թէ՛ նրան հետեւող այլ մտաւորականներն ու անհատները գիտեն, որ ազատութիւնն ունի իր գինը, որը պիտի վճարել եւ որը վճարեց ինքը՝ Հրանտ Դինքը:

Յարգանք՝ նրա յիշատակին:

Ալիքի էջերում....

Շարունակություն »

Բողոքի ցոյցեր

Երեկ՝ Յուն.26-ի երեկոյան Թեհրանի սուրբ Սարգիս եկեղեցում տեղի ունեցաւ ժողովրդական բողոքի ցոյց Հայազգի մտաւորական Հրանտ Դինքի ահաբեկման դէմ:

Նաեւ Իտալիայի մայրաքաղաք Հռոմում էլ տեղի է ունեցել բողոքի ցոյց որի լուսանկարները ինձ ուղարկեց շատ սիրելի ընկերս՝ Վահիկ Վարդանեանը:

Բոլոր լուսանկարները կարելի է տեսնել այստեղ

Ուրախութեամբ ստացայ նաեւ Վիէնայում տեղի ունեցած ցոյցի նկարները որ ինձ ուղարկեց շատ սիրելի Արազ Օհանեանը:

Բողոքի ցոյց Կիպրոսում

Լուսանկարը ուղարկեց Կիպրահայեր պարբերականը

Բոլոր լուսանկարները կարելի է տեսնել այստեղ

Շարունակություն »