Կոզովոյից Հարաւային Օսեթիա

Ինչո՞ւ բռնկւեց Կովկասեան պատերազմը

ԱՐԹԻՆ ԱՌԱՔԵԼԵԱՆ

Ի վերջոյ, ինչպէս որ սպասւում էր, օգոստ. 8-ին Վրաստանի ու Հարաւային Օսեթիայի միջեւ բռնկւեց մի արիւնահեղ պատերազմ, որի հետեւանքով՝ զոհւեցին աւելի քան 2000 հոգի:Երբ Սահակաշւիլին 2003-ի թաւշեայ յեղափոխութեան միջոցով դարձաւ Վրաստանի նախագահը, յայտարարեց, թէ կանխելու է բոլոր անջատողական շարժումները: Նա իր խոստումը կատարեց Աջարիայի անջատողական շրջանը վերահսկելով, որի արդիւնքում Աջարիայի նախագահ Աբաշիձէն թողեց երկիրն ու ապաստան գտաւ Մոսկւայում: Բայց, Սահակաշւիլին հակառակ իր բոլոր յայտարարութիւններին՝ չյաջողեց լուծել Աբխազիայի ու Հարաւային Օսեթիայի հարցը, որոնք համեմատ Աջարիային՝ աւելի ուժեղ դիրքերում էին գտնւում:Բայց, ինչո՞ւ օգոստ. 8-ին Հարաւային Օսեթիայում բռնկւեց պատերազմը: Արդեօք Սահակաշւիլիի համար հասունացե՞լ էր պահը՝ Հարաւային Օսեթիայի շրջանը վերագրաւելու համար:Այստեղ կը փորձենք վերլուծել Վրաստանի ու Հարաւային Օսեթիայի միջեւ առաջացած բախումների վերսկսման պատճառներն ու հետեւանքները:

Բախումների դրդապատճառներ

ա. ՆԱՏՕ-ին միանալու ցանկութիւն

Խորհրդային Միութեան փլուզումից յետոյ՝ տարածաշրջանում ուժի բաց առաջացաւ եւ դրա հետեւանքով՝ Արեւմուտքը փորձեց ներթափանցելով տարածաշրջան՝ լրացնել այդ ուժի բացը: Վրաստանը անկախութիւնից յետոյ թեքւեց դէպի Արեւմուտք եւ փորձեց գործել ԱՄՆ-ի շահերի համաձայն՝ նրա հովանաւորութիւնը ապահովելու նպատակով:

Դա ակնյայտ դարձաւ 2003 թ. նոյ. 22-ին Վրաստանում տեղի ունեցած թաւշեայ յեղափոխութեամբ, որով ԱՄՆ-ն ցանկանում էր, որպէս Վրաստանի նախագահ, տեսնել աւելի ամերիկամէտ ղեկավար:

Վրաստանը եւ նրա օրինակով առաջնորդւած Ուկրայինան թաւշեայ յեղափոխութիւնից յետոյ իրենց օրակարգի վրայ դրեցին ՆԱՏՕ-ին անդամակցելու խնդիրը: Ռուսաստանը Վրաստանի եւ Ուկրայինայի ցանկութիւնը մեկնաբանում էր դէպի Արեւելք ծաւալւելու ՆԱՏՕ-ի քաղաքականութեան դրսեւորում եւ բազմաթիւ անգամներ յայտարարեց իր բողոքն ու հակառակութիւնը:

Ռուսաստանի լուրջ սպառնալիքների հետեւանքով էր, որ Բուխարեստում կայացած ՆԱՏՕ-ի վերջին գագաթաժողովում Ֆրանսիան ու Գերմանիան ընդդիմանալով Վրաստանի եւ Ուկրայինայի կատարած դիմումին՝ մերժեցին նրանց ընդունել ՆԱՏՕ-ի կազմում: Սոյն գագաթաժողովում Վրաստանի եւ Ուկրայինայի դիմումները մերժելու համար՝ ՆԱՏՕ-ականները առաջ քաշեցին այդ երկու երկրներում առկայ տարածքային չլուծւած խնդիրները: Այդ իսկ պատճառով՝ կարելի է ասել, թէ Սահակաշւիլին փորձեց ռազմական գործողութեամբ մէկանգամընդմիշտ լուծել Վրաստանում գոյութիւն ունեցող եւ չլուծւած տարածքային խնդիրները:

Այդ ռազմական գործողութեան յետեւում նաեւ կարելի է տեսնել ամերիկեան հրահրումները: Դրանք բացայայտ կերպով առաջացան ԱՄՆ-ի արտաքին գործերի նախարար Կոնդոլիզա Ռայսի յուլիսի 8-ի յայտարարութեամբ: Ռայսը խօսելով յունիս ամսում Աբխազիայի շրջանում կատարւած ահաբեկչական պայթիւնների մասին, որը վերահսկւում էր ռուսական խաղաղապահ զօրքերի միջոցով, առաջարկեց, թէ այդ շրջանում ռուս խաղաղապահ ուժերին փոխարինեն միջազգային խաղաղապահ ուժերը: Վրացական կողմը հաւաստիացնում էր, որ այդ պայթիւնները իրականացրել են նրանք, ովքեր ցանկանում են Աբխազիայում երկար ժամանակ տեսնել ռուս խաղաղապահ ուժերին: Բայց այդ՝ ահաբեկչական գործողութիւնները կարելի է մեկնաբանել այլ կերպ՝ դրա խորքում տեսնելով վրացա-ամերիկեան սադրանք՝ անջատողականների եւ ռուսների դէմ:

Ուրեմն՝ Վրաստանի ղեկավարները հիմնւելով Ամերիկայի ղեկավարութեան յայտարարութիւնների վրայ եւ նրանց Վրաստանի ներքին հակամարտութիւններում ներքաշելու նպատակով՝ դիմեցին ռազմական լայնածաւալ յարձակումների՝ նախ աւելի թոյլ օղակ համարւող Հարաւային Օսեթիայի դէմ:

Նաեւ Ռուսաստանի բազմահազար բանակի միջամտութիւնը՝ Հարաւային Օսեթիայի եւ Վրաստանի միջեւ առաջացած պատերազմում, կարելի է մեկնաբանել ՆԱՏՕ-ին անդամակցելու Վրաստանի ցանկութեան շրջագծում: Այսինքն՝ Ռուսաստանը Հարաւային Օսեթիային օգնութիւն ցուցաբերելով՝ պարտութեան մատնեց վրացական կողմին, որը ՆԱՏՕ-ին միանալու գործում որպէս նախապայման՝ պիտի լուծէր իր երկրում առկայ չլուծւած տարածքային հակամարտութիւնները:

բ.- Եւրոպայում տեղակայւած ԱՄՆ-ի հակահրթիռային յենակները

Չեխիայում եւ Լեհաստանում տեղադրւած ամերիկեան հակահրթիռային յենակները խիստ զայրացրել են Ռուսաստանին: Ռուսական կողմը այդ յենակները համարում է սպառնալիք՝ իր անվտանգութեան համար եւ բազմաթիւ անգամներ յայտարարել է, որ եթէ վերջնականապէս Եւրոպայում տեղակայւեն ամերիկեան հակահրթիռային յենակները, ինչպէս էր սառը պատերազմի տարիներում, լուրջ հակազդեցութիւն կը ցուցաբերի թէ՛ Եւրոպայի, եւ թէ՛ ԱՄՆ-ի դէմ:

Այդ իսկ պատճառով՝ երբ Վրաստանում, որ անմիջական սահման ունի Ռուսաստանի հետ, տեղի ունեցաւ ամերիկեան ոճով թաւշեայ յեղափոխութիւն, Ռուսաստանը աւելի ուշադրութիւն դարձրեց Վրաստանի անցուդարձերին եւ երբ պահը Օսեթիայի պատերազմով յարմար գտաւ, լուրջ հարւածներ պարտադրեց Վրաստանին, որոնց խորքում թաքնւած էր Ռուսաստանի պատգամը՝ Արեւմուտքի համար: Ռուսաստանը Արեւմուտքին ու ՆԱՏՕ-ին այս միջոցով ապացուցեց, որ երբ իր անվտանգութիւնը վտանգւած տեսնի, լուրջ հակազդեցութիւն կը ցուցաբերի սպառնացողների դէմ:

գ.- Կոզովոյի անկախութիւն

ԱՄՆ-ի Անվտանգութեան խորհրդի նախկին քարտուղար եւ հանրաճանաչ քաղաքական գործիչ Հենրի Քիսինջերը 1970-ին յայտարարեց, որ եթէ ԱՄՆ-ն ցանկանում է Ռուսաստանին վերահսկել հէնց իր սահմաններում, զանազան դժւարութիւններ ու հակամարտութիւններ պիտի առաջացնի Ռուսաստանի փորատակում գտնւող երկրներում: Ըստ երեւոյթին, այդ ռազմավարութիւնն այսօր էլ ի զօրու է: Յետխորհրդային ժամանակաշրջանում ԱՄՆ-ն փորձեց նախկին Խորհրդային Միութեան բլոկին պատկանող տարածաշրջանը վերահսկելու նպատակով՝ այնտեղ ստեղծել բազմաթիւ, բայց փոքր երկրներ, որոնք իրենց անվտանգութիւնը կապում էին ԱՄՆ-ի հետ: Այդ ռազմավարութիւնը սկիզբ առաւ Բալկանեան շրջանից եւ այդ իսկ պատճառով՝ քաղաքական հանրագիտարանում յայտնւեց «Բալկանիզացում» տերմինը:

Կոզովոյի անկախութիւնը նաեւ պիտի տեսնել հէնց այդ «Բալկանիզացում»-ի լոյսի ներքոյ, ուր Ռուսաստանի դաշնակից համարւող Սերբիայի կազմից անջատւեց եւս մի շրջան, որը նաեւ հարուստ է իր բազմաթիւ եւ զանազան հանքերով: Ռուսաստանը Արեւմուտքին մի կերպ հակազդելու նպատակով՝ ի պատասխան Կոզովոյի անկախութեան՝ հովանաւորեց Օսեթիային ու Աբխազիային՝ ԱՄՆ-ի դաշնակից համարւող Վրաստանի դէմ առաջացած պատերազմում: Ռուսաստանի Դուման նաեւ Կոզովոյի անկախութեանը հակազդելու նպատակով՝ օրակարգ դարձրեց Հարաւային Օսեթիայի ու Աբխազիայի անկախութեան հարցը:

դ- Էներգիա

Վերջին տասնամեակում Ռուսաստանի հզօրութիւնը պայմանաւորւել է ոչ միայն նաւթի գների աճով, այլ նաեւ դէպի Եւրոպա եւ Արեւմուտք առաքւող էներգիայի խողովակաշարերի միջոցով:

Եւրոպան իր էներգիան ապահովելու գործում խիստ կախում ունի Ռուսաստանից եւ Ռուսաստանը մի կերպ այդ հանգամանքը օգտագործելով՝ փորձում է կարեւոր դիրք ապահովել միջազգային յարաբերութեան դաշտում:

Վրաստանը իր աշխարհագրական դիրքերով Ռուսաստանի համար համարւում է դէպի Արեւմուտք եւ միջազգային շուկայ գնացող ճանապարհի մի կարեւոր դարպասը: Հէնց նոյն պատճառով է, որ Վրաստանը կարեւորւում է Արեւմուտքի համար: Վրաստանը հնարաւորութիւն ունի թէ՛ Կասպից ծովի, եւ թէ՛ Կենտրոնական Ասիայի երկրների էներգիան ապահով կերպով մատակարարել Արեւմուտքին:Դա իրականացաւ Բաքու-Թիֆլիս-Ջէյհան նաւթամուղով, որը կառուցւեց Արեւմուտքի եւ գլխաւորաբար ԱՄՆ-ի ֆինանսական օգնութիւններով: Ռուսաստանը ներկայ պայմաններում չի հանդուրժում նմանօրինակ նախագծերը, երբ նախկին Խ. Միութեան հանրապետութիւնները առանց Ռուսաստանի համոզման՝ էներգիա են մատուցում Արեւմուտքին:Ուրեմն՝ Հարաւային Օսեթիայի պատրւակով Վրաստանի դէմ իրագործւած պատերազմի ամենակարեւոր պատճառներից կարելի է համարել էներգիայի հարցը:

Կենտրոնական Ասիայի եւ Կասպից ծովի էներգիայով շահագրգռւած Արեւմուտքի կողքին ուշադրութիւն պիտի դարձնել նաեւ Իսրայէլի դերակատարութեանն ու շահագրգռութեանը:Իսրայէլը, ինչպէս նշում են նրանց իշխանաւորները, մեծ եւ լուրջ շահեր ունի՝ կապւած Կասպից ծովի եւ Կենտրոնական Ասիայի երկրներում արտահանւած էներգիայով: Նաեւ, ինչպէս որ պարզ է, Իսրայէլը փորձում է Բաքու-Թիֆլիս-Ջէյհան նաւթամուղի միջոցով Ջէյհան քաղաք հասած նաւթը փոխադրել Աշքելոն նաւահանգիստ (նաւթային կենտրոն՝ Միջերկրական ծովի ափում) եւ այնտեղից մի խողովակաշարի միջոցով նաւթը հասցնել Իսրայէլի Էյլաթ նաւահանգիստ (Կարմիր ծովի ափում)՝ միջազգային շուկայ արտածելու նպատակով: Այդ իսկ պատճառով՝ Իսրայէլը վերջին տարիների ընթացքում փորձեց զինել եւ վարժեցնել Վրաստանի բանակը՝ դէպի Արեւմուտք հոսող էներգիայի անվտանգութիւնն ապահովելու նպատակով: Այդ գործընթացում հրեայ ծագումով զէնքի վաճառական Ռոնի Միլոյին յանձնարարւեց զինել վրացական բանակը եւ այդ զինւած բանակի վարժեցումը յանձնւեց իսրայէլցի գեներալ Գալ Հերշին:

Այս բոլոր նախագծերի նախաձեռնութիւնը գտնւում է իսրայէլական «Էյլաթ-Աշքելոն խողովակաշարի ընկերութիւն» (Eilat-Ashkelon pipeline company (EAPC)) իսրայէլական նաւթային ընկերութեան ձեռքերում:Իսրայէլը այս միջոցով փորձում է միջազգային նաւթային շուկայում կարեւոր դերակատարութիւն ապահովել իր համար: Իսրայէլը այս հարցում Ռուսաստանի զգօնութիւնն ըմբռնելով՝ փորձեց Ռուսաստանին մասնակից դարձնել իր ծրագրած նախագծին, որը, ըստ երեւոյթին, մերժւել է Ռուսաստանի կողմից:Ռուսաստանը չի ցանկանում տարածաշրջանի էներգիայի կարեւոր հարցում տեսնել Իսրայէլին, որը կը փորձի այդ միջոցով թէ՛ ազդել նաւթի միջազգային շուկայի վրայ, եւ թէ՛ տարածաշրջանում աւելացնել իր դերակատարութեան կարեւորութիւնը:

Ռուսաստանը պատերազմական օրերի ընթացքում կատարած երկու արարքով ապացուցեց, որ դէմ է ԲԹՋ խողովակաշարին, եւ թէ՛ Իսրայէլի ներկայութեանը: Առաջինի դէպքում ԲԹՋ խողովակաշարի մի բաժինը ռմբակոծելով եւ երկրորդի դէպքում՝ վրացական օդուժի կենտրոնը, ուր իսրայէլցի բանակայինները վարժեցնում էին վրացիներին, ռմբակոծելով:

Արդիւնքներ ու հետեւանքներ

1- ԱՄՆ
- Այս պատերազմի պատճառով՝ Վրաստանը աւելի հեռացաւ Ռուսաստանից՝ դառնալով աւելի ամերիկամէտ համեմատ իր հարեւանների: Դա նպաստում է ԱՄՆ-ի տարածաշրջանային ռազմավարութեանը:

- Նաեւ ԱՄՆ-ն պատերազմի աւարտից յետոյ փորձելու է ՆԱՏՕ-ի այլ երկրներին համոզել աւելի լուրջ մտածել Վրաստանի անդամակցութեան մասին: Դա արդարացնելու է Վրաստանի աշխարհաքաղաքական դիրքի եւ Արեւմուտքի անվտանգութեան հանգամանքներով:

- Պատերազմի հետեւանքով՝ ԱՄՆ-ն յաջողեց արագացնել արեւելեան Եւրոպայում տեղադրւող հակահրթիռային յենակների պայմանագրի հաստատումը: Լեհաստանը այդ պայմանագիրը ստորագրեց օգոստ. 15-ին:

- ԱՄՆ-ն փորձեց այս պատերազմի միջոցով համաշխարհային հանրութեան մօտ Ռուսաստանին ներկայացնել որպէս բռնագրաւիչ, ագրեսոր եւ ներխուժող:

2- Ռուսաստան
- Ռուսաստանը Վրաստանի դէմ պատերազմելով՝ Վրաստանը վերածեց անապահով երկրի՝ դէպի Արեւմուտք առաքւող էներգիայի հարցում:

- Հարաւային Օսեթիայում եւ Աբխազիայում իր ներկայութիւնը աւելի ուժեղացրած եւ նրանց անկախութիւնը քննարկող Ռուսաստանը փորձում է պատնէշ առաջացնել իր երկրի եւ Վրաստանի միջեւ, եթէ ապագայում Վրաստանը ՆԱՏՕ-ի անդամ դառնայ:

- Այս պատերազմով Ռուսաստանը Խ. Միութեան փլուզումից յետոյ՝ դրսեւորեց Նոր Ռուսաստանի պատկերը, նամանաւանդ որ յուլիսի 15-ին Ռուսաստանի նախագահ Դմիտրի Մեդւեդեւը հաստատեց վերամշակւած «Ռուսաստանի արտաքին քաղաքականութեան դոկտրինը»: Այդ դոկտորինը Վլադիմիր Պուտինի կողմից հաստատւել էր յունիսի 28-ին, բայց ըստ վերլուծաբանների՝ այս վերամշակւած դոկտորինը լուրջ փոփոխութիւններ է ստացել:

- Այս պատերազմի միջոցով Ռուսաստանը համաշխարհային հանրութեանը պատգամեց, թէ այսուհետեւ պիտի հաշւի նստեն նաեւ Ռուսաստանի հետ եւ չփորձեն Ռուսաստանին շրջանցելով՝ դաւադրութիւն կազմակերպել Ռուսաստանի աւանդական ազդեցութեան ոլորտում գտնւող տարածաշրջանում:

3- Իրան
- Իրանը նաեւ փորձելու է օգտագործել այս պատերազմի արդիւնքներից ու հետեւանքներից: Ռուսաստանի եւ ԱՄՆ-ի միջեւ առաջացած ճեղքը պատճառ կը դառնայ, որ Ռուսաստանը ԱՄՆ-ին հակազդելու նպատակով՝ աւելացնի Իրանի ատոմական հարցում իր հովանաւորութիւնը:

- Իրանը նաեւ ըմբռնեց, որ ԱՄՆ-ն ու Եւրոպան երբ դէմ-յանդիման են լինում Ռուսաստանի հետ, առհասարակ կրաւորական դիրք են ստանում, նամանաւանդ ներկայ շրջանում, երբ Եւրոպան էներգիայի հարցով կախում ունի Ռուսաստանից եւ ԱՄՆ-ն մխրճւած է Աֆղանստանի ու Իրաքի ճահճում: Սրա հետեւանքով՝ եթէ Իրանը իր շահերը աւելիով կապի Ռուսաստանի հետ, նոյն չափով զերծ կը մնայ Արեւմուտքի հաւանական յարձակումներից:

Պիտի նշել, որ պատերազմի առաջին երկու օրւայ ընթացքում վերլուծաբանները պատերազմի գլխաւոր նպատակը կապում էին Իրանի հետ՝ մեկնաբանելով, որ Արեւմուտքը փորձում է Ռուսաստանին մխրճել մի տարածաշրջանային պատերազմի մէջ, որով եւ նա անկարող կը դառնայ Իրանին պաշտպանել Արեւմուտքի հաւանական յարձակումների դիմաց: Բայց եւ պատերազմի վերջին օրերում, երբ պարզւում էին պատերազմի այլ դրդապատճառները, գունաթափւեց այդ մեկնաբանութիւնը:

4- Եւրոպա
- Եւրոպան այս պատերազմի հետեւանքով՝ փորձեց աւելի կարեւոր դեր ապահովել Կովկասում: Այս ընթացքում ուշագրաւ է Ֆրանսիայի դերակատարութիւնը՝ պատերազմը կասեցնելու գործում:

Եզրափակում

Ի վերջոյ, հանդարտւեցին կովկասեան կրքերը եւ բոլոր դերակատարները փորձեցին քաղել իրենց պտուղը: Այս ընթացքում կարծես միայն անպտուղ մնացած կողմը հէնց վրացական կողմն է, որը իր անփորձ եւ երիտասարդ նախագահի սխալ հաշւարկներով՝ երկիրը սխալ ուղղութեամբ առաջնորդեց: Գերմանիայի ղեկավարութիւնը ամիսներ առաջ Սահակաշւիլիին խորհուրդ տւեցին, որ նմանօրինակ հակամարտութիւնները ռազմական լուծում չունեն, այլ նրբութեամբ ու դիւանագիտութեամբ կարելի է լուծել հարցը: Բայց, արկածախնդիր նախագահը ամբողջ յոյսը Արեւմուտքի վրայ դնելով՝ մտաւ այնպիսի գործի մէջ, որը եւ կարող է տապալել իրեն:

Այս պատերազմի մօտաւոր նպատակներն ու հետեւանքները փորձեցինք մէկտեղել այստեղ, բայց թէ այս պատերազմը հեռաւոր ապագայում ինչ հետեւանքներ կունենայ միջազգային յարաբերութիւնների վրայ, դեռեւս պարզ չէ. դա կը պարզի միայն ժամանակը:

Շարունակություն »

Իրան-ԱՄՆ՝ պատմական երկընտրանքի առջեւ

ԱՐԹԻՆ ԱՌԱՔԵԼԵԱՆ

Իրանի հանդէպ «5+1» երկրների սահմանած երկշաբաթեայ ժամկէտն աւարտւեց, եւ ինչպէս բազմաթիւ վերլուծաբաններ համոզւած էին, ոչ մի աչքառու փոփոխութիւն տեղի չունեցաւ, ճիշտ այն պատճառով, որ ներկայ իրավիճակում մեծ փոփոխութիւնների ենթահողը գոյութիւն չունի: Արեւմուտքը, մասնաւորապէս ԱՄՆ-ն, մեծ խոչընդոտների դէմ-յանդիման է՛ թէ Իրանի հարցի դիմաց, եւ թէ՛ ներքին ճակատում:

Նաւթի բարձր գները այնպէս են ձեւաւորել միջազգային շուկան, որ ամենափոքր տեղաշարժն ու փոփոխութիւնը ցնցում են այդ կենսական նիւթի արդէն խարխլւած շուկան: ԱՄՆ-ում ընտրութիւնների տարի է եւ հանրապետականները գիտակցելով նաւթի գների ազդեցութեան կարողութիւնը՝ մանեւրելու մեծ տարածք չունեն: ԱՄՆ-ի ներքին տնտեսութեան անբարենպաստ պայմաններն ու դրան զուգահեռ՝ տնտեսագէտների բարձրացրած ահազանգը ինքնին շիկացրել են Ամերիկայի ներքաղաքական իրավիճակը: Այս բոլորին պիտի աւելացնել այն, թէ ոչ միայն Իրանն է ըմբռնել ԱՄՆ-ի թոյլ ու խոցելի կէտերը եւ ըստ այնմ պնդում է իր դիրքերի վրայ, այլ Ռուսաստանն ու Չինաստանն էլ ըմբռնելով ԱՄՆ-ի փխրուն դրութիւնը՝ փորձում են մի կերպ հրաժարւել նրա հետ համագործակցելուց:

Ի դէպ Իրանի պահակազօրայինների հրամանատար Մոհամմադալի Ջաըֆարիի կողմից կատարւած վերջին յայտարարութիւնները, ինչպիսին են արդի հակածովային հրթիռների ստեղծումն ու Հորմոզ նեղուցի հաւանական փակումը՝ Իրանի կողմից, չենք կարող պատահական համարել, այն էլ ճիշտ այն օրը, որ Իրանի անվտանգութեան խորհրդի քարտուղար Սաիդ Ջալիլին պիտի հեռախօսազրոյց ունենար Սոլանայի հետ:Այս ընթացքում եւրոպացիներն էլ յատուկ ցանկութիւն չունեն Իրանի դէմ տագնապներն ու ճնշումները զարգացնելով՝ լուրջ եւ աւելի խիստ պայմաններ առաջացնել Թեհրանի համար, որովհետեւ համոզիչ պատճառներ չեն գտնում այդ քայլի համար:

Եւրոպան իր էներգիան ապահովելու գործում խիստ կախւած է Ռուսաստանից, որը լուրջ վտանգում է ամբողջ Եւրոպայի էներգիայի անվտանգութիւնը, եւ Եւրոպան դա գիտակցելով չի ցանկանում Իրանը՝ որպէս էներգիայի ապահովման լուրջ տարբերակ, մխրճւի այնպիսի դաժան պայմաններում, որը եւ էներգիա մատակարարելու գործում անկարող դառնայ: Իրանի դէմ Իսրայէլի կատարած յորդորները համոզիչ դրդապատճառ չեն նկատւում Եւրոպայում՝ Իրանի դէմ լուրջ գործողութիւններ իրականացնելու խնդրում:

Անհերքելի իրականութիւն է թէ ինչքան Արեւմուտքն ու ԱՄՆ-ն Իրանի դէմ աւելացնեն իրենց ճնշումները՝ նոյնքան Իրանում կը հզօրանան հակաարեւմուտք ու հակաամերիկեան ուժերը, որը եւ սրելու է երկկողմ յարաբերութիւնները: ԱՄՆ-ի ներկայ իշխանութիւնները, Իրանի դէմ կատարւած քաղաքական ու տնտեսական շրջափակումները արդարացնելու նպատակով, փորձում են ներկայացնել Լիբիայի օրինակը, երբ խիստ շրջափակումների հետեւանքով՝ Լիբիայի նախագահ Մուաամմար Ղազզաֆին 2003 թւականին դադարեցրեց իր երկրի ատոմական աշխատանքները եւ այդ քայլին ի պատասխան՝ ԱՄՆ-ն Լիբիայի անունը դուրս հանեց «չարութեան առանցք երկրների» ցանկից:

Ռուս վերլուծաբան Անդրէյ Ֆեդիաշինը մի ուշագրաւ ուսումնասիրութեամբ, որը հրապարակւեց օգոստ. 1-ին, քննարկել է այն հարցը թէ արդեօք Արեւմուտքի ճնշումների ու շրջափակումների հետեւանքով էր, որ Ղազզաֆին ծունկի եկաւ: Պատասխանը, ըստ Ֆեդիաշինի, միանշանակ է, ոչ:

Լիբիան 17 տարւայ (1986-2003) ընթացքում շրջափակման մէջ էր: Շրջափակումները 1986-ին սկիզբ առան, երբ Բեռլին քաղաքում պայթեց մի գիշերային ակումբ, ուր զոհւեցին ամերիկացի երեք զինծառայող: Սկիզբ առած շրջափակումները խստացան, երբ 1988-ին Շոտլանդիայի Լաքերբի աւանի երկնքում պայթեցւեց «Պանամերիքան» օդանաւը, ուր զոհւեցին 270 ուղեւորներ: Եւրոմիութիւնը եւ ՄԱԿ-ն 1991-ից սկսեալ՝ լուրջ շրջափակումներ սահմանեցին Լիբիայի համար:Յիշեալ ընթացքը մինչեւ 2003 թ. շարունակւեց: Այդ թւականին Ղազզաֆին նոր դիրքորոշումների յայտարարութեամբ՝ յարմար ենթահող պատրաստեց՝ շրջափակումները կասեցնելու համար եւ այդ ուղղութեամբ նախ 2003-ին կասեցւեցին ՄԱԿ-ի եւ յետոյ 2005-ին ԱՄՆ-ի սահմանած շրջափակումները՝ Լիբիայի նկատմամբ: 2006 թւականին էլ Լիբիան դուրս հանւեց ԱՄՆ-ի արտաքին գործերի նախարարութեան «չարութեան առանցք երկրներ» ցանկից:Այն, ինչ, Ֆեդիաշինը իր ուշագրաւ ուսումնասիրութեան մէջ մատնանշում է, այն է, որ ոչ թէ Արեւմուտքի սահմանած շրջափակումները պատճառ եղան, որ Ղազզաֆին կասեցնի իր երկրի ատոմական աշխատանքները, այլ այն, ինչ որ պատճառ դարձաւ, որ Լիբիան վերանայի իր քաղաքականութիւնները, Սպիտակ տան ուղղակի բանակցութիւններն էին՝ երկրի նախագահ Ղազզաֆիի հետ, այն, ինչ այսօր ԱՄՆ-ն հրաժարւում է կատարել Իրանի նկատմամբ:

2003-ին, երբ Լիբիան միջազգային ահաբեկչութեան հովանաւոր երկրի կարգավիճակից վերածւեց «քաղաքակիրթ» երկրի, Լիբիայում աշխատում էին աւելի քան հարիւր նաւթային ընկերութիւններ, որոնցից ոչ մէկը ամերիկեան չէր: Այդ իրավիճակը զաւեշտալի էր ԱՄՆ-ի համար, յատկապէս ամերիկեան «Ստանդարտ օյլ» (ներկայում՝ «Էքսոն մոբիլ») ընկերութեան համար, որը 1959-ին առաջին անգամ Լիբիայում յայտնաբերեց մեծածաւալ նաւթային հորերը:

Իրանի նախագահ Մահմուդ Ահմադինեժադը ամերիկեան NBC հեռուստաալիքի հետ ունեցած իր բացառիկ հարցազրոյցի ընթացքում խօսեց Իրանում ԱՄՆ-ի դեսպանատան բացման մասին: Նա Բրայան Վիլիամզի հարցին, թէ արդեօք կո՞ղմ էք Իրանում ԱՄՆ-ի շահերի պաշտպան գրասենեակի բացմանը, նրբութեամբ պատասխանեց, թէ այսօր Իրանում գործում է նմանօրինակ գրասենեակ, դա կատարում է Շւէյցարիայի դեսպանատունը, եւ եթէ նոր առաջարկ պիտի լինի, դա դեսպանատուն հիմնելու շուրջ կարող է լինել: Մի խօսքով՝ Իրանը դէմ չէ երկկողմ յարաբերութեան բարելաւման փուլային տարբերակին:

ԱՄՆ-ի ներկայ քաղաքականութիւնը՝ Իրանի նկատմամբ, որը հիմնւած է ուրանի յագեցման կասեցման նախապայմանի վրայ, միայն ջուր է լցնում երկու կողմի, ինչու չէ նաեւ երեք կողմի (գումարել Իսրայէլին) ծայրայեղականների ջրաղացին: Բայց, հակառակ դէպքում՝ երկկողմ բանակցութիւնը, այն էլ առանց նախապայմանի, կը դժւարացնի երկկողմ ծայրայեղական ուժերի գործը եւ այդ դէպքում՝ Իսրայէլը նաեւ կը զրկւի շատ կարեւոր խաղաքարտից՝ ամերիկացի դիւանագէտներին ճնշելու ուղղութեամբ: Ապացոյցի համար կարելի է յիշատակել Իրանի ատոմական կենտրոնի պատասխանատու եւ նախագահի խորհրդական պրն. Աղազադէի խօսքերը, որոնք անցեալ ամսւայ ընթացքում Վիեննայում ասաց ԱԷԿ-ի պատասխանատու Ալբարադէիին, թէ «Արեւմուտքը թող բանակցութիւնները սկսի Իրանի հետ եւ հաւանական է, որ մեծ թւով խնդիրներ՝ կապւած Իրաքին, Լիբանանին եւ նաւթի գներին, լուծւեն»:Այս բոլորով հանդերձ երկու կողմերը նաեւ կարող են այլ ձեւ լուծել միմեանց խնդիրները, ինչպիսին է՝ սպառնալիքով, վախեցնելով եւ դրանց արդիւնքում նաեւ պատերազմով, որոնց հետեւանքով՝ ոչ միայն Իրանն ու ԱՄՆ-ն կը վնասւեն, այլ ամբողջ աշխարհը երկար տարիներ կը տուժի այդ պատճառով:

Շարունակություն »

Հետաքրքիր գովազդներ

Բոլորս շատ լաւ գիտենք, որ գովազդները եթէ մտածւած են լինում, ինչքան աւելի շատ են ազդում ժողովրդի վրայ, քան դադարկ քարոզներն ու ճառերը:

Մարդու իրաւունքն ու Չինաստանը

Հեղձանք

Մանուկ մնացած վարձկան մանուկները

Մանուկները խիստ ազդւում են ծնողների ծխելուց

Կանգառ արբեցող վարորդների համար

Մեքենավարութեան ժամանակ բջջային հեռախօսի հետ խօսելու հետեւանքը

Գերութեան հետեւանքները

Կրկին գերութեան հետեւանքները

Որկրամոլութիւն

Իւրաքանչիւր մանուկ ընտանիքի կարիք ունի

Իւրաքանչիւր մանուկ ընտանիքի կարիք ունի

Աղքատների ճաշարան

Օգնենք չքաւորներին

Տարեկան 8 միլիոն մարդ է զոհւում խմելու ջրի չգոյութեան հետեւանքով

Տարեկան 8 միլիոն մարդ է զոհւում խմելու ջրի չգոյութեան հետեւանքով

Շարունակություն »

Google Map-ը եւ մեր տարածաշրջանը

Google Map կայքէջը, Հարաւային Օսեթիայի եւ Վրաստանի միջեւ ծայր առած պատերազմի երկրորդ օրը իր կայքէջից հանեց Վրաստանի, Ադրբեջանի եւ Հայաստանի քարտէզների մանրամասնութիւնները:

Ըստ վերլուծաբաններին, Google ընկերութիւնը սա կատարել է ռուսերին ստրատեկիական քարտէզներից զրկելու նպատակով:

Շարունակություն »

Մեկնարկեցին Օլիմպիական 29-րդ խաղերը

Այլ նկարներ

-------------------

1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20

Շարունակություն »

Պայթիւն Թուրքիայում

Շարունակություն »

Վոլիբոլ

Շարունակություն »

Հեծելարշաւ

Այժմ Ֆրանսիայում կայանում է Ֆրանսիայի հեծելարշաւի 95-րդ մրցարշաւը՝ որը սկսել է յուլիսի 5-ին եւ աւարտւելու է յուլիսի 27-ին: Նշելի է, որ Ֆրանսիայի հեծելարշաւը, աշխարհի ամէնամեծ եւ յայտնի մարցաշարներից է:

Այս նիւթը ներկայացնելու նպատակը, դրա գեղեցիկ բնութիւնն է: Յոյսով, որ յաճոյք ստանաք:

Շարունակություն »

Հայաստանի ժողովուրդը պիտի պաշտպանի նորընտիր իշխանութեանը

Մէկ անգամ եւս առիթ ունեցանք հանդիպել Իրան-Հայաստան բարեկամական միութեան վարիչ մարմնի անդամ եւ «Նոր հայեցակարգ» ռազմավարական ուսումնասիրութիւնների կենտրոնի տնօրէն՝ դոկտոր Միրղասեմ Մօմենիի հետ եւ զրուցել Հայաստանեան մի շարք խնդիրների շուրջ, որը կը ներկայացւի ստորեւ:

Արթին Առաքելեան

Հ: Պարօն Մօմենի ինչպէ՞ս էք գնահատում հայաստանի ներքաղաքական իրավիճակը, նախագահական ընտրութիւններից յետոյ:

Պ: Այն ինչ, որ պարզ է իւրաքանչիւր ընտրութիւն ի վերջոյ ունենում է միայն մէկ յաղթական կողմ, որը շահում է քւէների մեծամասնութիւնը ու պարտւող կողմեր, որ իրենց չի յաջողւում շահել բաւարար քւէներ. Սա ընտրութիւնների բնական իրավիճակն է: Որոշ երկրներում գործող կուսկցութիւնները ընտրութիւններից յետոյ ընդունում են յայտարարւած պատկերը բայց եւ որոշ երկրներում էլ պարտւող կողմերը զանազան խախտումներ զեկուցելով, բողոքում են վերջնական արդիւնքների դեմ, որը կամ լաւագոյն պարագային բողոքը հետապնդւում է դատական ատեանների միջոցով եւ կամ այդ բողոքները ստանում են զանազան ցոյցերի կարգավիճակ, որի արդիւնքում նաեւ չի բացառւում անկարգապահ արարքները: Բայց այն ինչ, որ ներկայում կարեւոր է, այն է, որ Պր. Սարգսեանը մի ընտրութեան հետեւանքով, որը նաեւ հաստատւել է միջազգային զանազան դիտորդների կողմից, ընտրւել է որպէս երկրի նախագահ: Իրականութեան մէջ կարելի է ասել, որ հիշեալ բողիքի ցոյցերը ժամանակաւոր ցոյցեր էին, որը կազմակերպւել էին ընդդիմադիր հոսանքների կողմից նոր ընտրւած իշխանութիւններից աւելի մեծ իրաւունքներ ու արտօնութիւններ իրենց օգտին խլելու նպատակով:
Ինչպէս որ գիտենք բոլոր դեմոկրատ երկրներում էլ նմանօրինակ քաշքշուկներ առաջանում են, բայց երբ արդիւնքների ճշգրտութիւնը ապացուցւում են ու բոլոր դիտորդները, թէ տեղական եւ թէ միջազգային, հաստատում են դրանք, բոլոր կողմերը փորձում են անցնել աշխատանքի, իրենց լուման ներդնելով երկրի զարգացման գործընթացում, ի շահ ազգաին շահերին ու նպատակներին: Այդ ձեւը չի բացառւում նաեւ Հայաստանում: Հայաստանի ժողովուրդը պիտի պաշտպանի նորընտիր իշխանութեանը եւ փորձի հնարաւորինս հանդարտ պահել երկրի ներքաղաքական իրավիճակը, նկատի ունենալով, որ հայաստանն այսօր գտնւում է ոչ պատերազմ-ոչ խաղաղութիւն կարգավիճակում եւ ներքին անկայունթիւնը շահագործութեան առիթ կը տայ դրսի ուժերին հայաստանը ճնշելու եւ հարւածելու ուղղութեամբ, որը նաեւ շահաւետ չէ հայաստանի ժողովրդի համար:

Հ: Ադրբեջանը շարունակում է մերժել ղարաբաղի հետ ուղղակի բանակցութիւնները եւ մերթ ընդ մերթ ռազմաշունչ յայտարարութիւններ է կատարում, ղարաբաղը յետ գրաւելու ուղղութեամբ: Արդեօ՞ք ներկայ պայմաններում պատերազմի վերսկսման հաւանականութիւն նկատում էք:

Պ: Պիտի ասեմ, որ Ադրբեջանի կողմից ղարաբաղի նկատմամբ ռազմաշունչ յայտարարութիւններն աւելի քաղաքական-կուսակցական եւ աւելի ճիշտ ընտրական յայտարարութիւնների բնոյթ ունեն եւ չեն համապատասխանում իրականութեան հետ: Ներկայ իրավիճակում ոչ Ադրբեջանի իշխանութիւնը պատերազմի հնարաւորութիւնն ունի եւ ոչ էլ ադրբեջանցիներն ու միջազգային հանրութիւնը նմանօրինակ ցանկութիւններ ունեն եւ ինչպէս, որ նախորդ հարցազրոյցում ասացի ղարաբաղի հիմնական հարցը բանակցութիւնն է, այն էլ ուղղակի եւ ոչ միջնորդների միջոցով, որը տարածաշրջանում հետապնդում են իրենց շահերը: Հայաստանի եւ Ադրբեջանի իշխանութիւններն ու ժողովուրդները չպիտի յոյս դնեն դրսի ուժերի վրայ, այլ ուղղակի բանակցութիւնների միջոցով, ի վերջոյ պիտի կարողանան լուծել ղարաբաղի հակամարտութիւնը:

Հ: Դրանով հանդերձ, որ Հայաստանը ՀԱՊԿ-ի անդամ է ու Իրանի եւ Ռուսաստանի ռազմավարական դաշնակիցը կովկասի տարածաշրջանում, ինչպէ՞ս էք գնահատում Հայաստան-ՆԱՏՕ համագործակցութիւնները:

Պ: Ինչպէս, որ գիտեք, այսօր ԱՊՀ-ի զանազան երկրներ համագործակցում են ՆԱՏՕ-ի հետ եւ մի քանիսը՝ ինչպէս Ադրբեջանը, Վրաստանը եւ Ուկրայնիան ցանկանում են անդամակցել այդ պայմանագրին: Բայց իրականութեամն մէջ մենք պիտի տարածաշրջանի անվտանգութեան կառուցւացծը նկատի ունենանք: Ես չեմ կարծում, որ Հայաստանի անդամակցութիւնը ՆԱՏՕ-ին, հաշտ լինի տարածաշրջանի անվտանգութեան կառուցւածքի հետ: Նաեւ պիտի աւելացնեմ, որ ՆԱՏՕ-ի պայմանագրի կանօնների համաձայն, պատերազմական կարգավիճակ ունեցող որեւէ երկիր չի կարող անդամակցել ՆԱՏՕ-ին եւ որովհետեւ Հայաստանն ու Ադրբեջանը դեռ խաղաղութեան պայմանագիր չեն կնքել միմեանց հետ չեն կարող անդամակցել սոյն պակմանագրին: Հայաստան-ՆԱՏՕ համագործակցութիւնների ներկայ մակարդակը կարծում եմ թէ ընդունելի լինի բոլորի համար: Հայաստանը այդ միջոցով իր հարաբերութիւնները բարեկամական մակարդակում կը պահի նաեւ Արեւմուտքի հետ:

Հ: ԱՄՆ էներգետիկայի նախարարութեան Ազգային վերականգնողական էներգետիկայի կենտրոնի գլխաւոր խորհրդական՝ Գնել Դուրեանը «ԵՈՒՊ»-ի հետ ունեցած իր հարցազրոյցի ընթացքում, անդրադառնալով Իրանի ատոմական խնդրին, յայտարարել է թէ իրանը մտադիր է ատոմակայանի կարիքներից աւելին, զտել ուռանը որի արդիւնքում հնարաւորութիւն կունենայ ստեղծել ատոմական զէնք: ԱՄՆ դա համարում է որպէս սպառնալիք: Արդեօք մի երկրի մտահոգութիւնները, որը ատոմական զէնքերի ամէնահարուստ պահեստներն ունի, իրական են թէ լոկ պատրւագ է ատոմական էներգիայի գիտութեանը ձկտող երկրներին, այս պարագային իրանին ճնշելու համար:

Պ: Իրանը Իսլամական յեղափոխութիւնից յետոյ բազմաթիւ գիտութիւնների ոլորտներում կարեւոր առաջադիմութիւններ ու զարգացումներ է ձեռք բերել, որոնցից ամէնակարեւորը կարելի է նշել ատոմական էներգիայի գիտութիւնը: Դժբախտաբար այսօր գերուժերը այնպէս են նախապատրաստել միջազգային հանրութեան միտքը, թէ ատոմական էներգիայի մասին խօսելիս անմիջամէս ատոմական ռումբ են մտաբերում: Բայց պիտի ասեմ, որ որեւէ երկրի համար ատոմական էներգիայի գիտութիւնը հատկանշւում է որպէս գիտութիւնների գագաթնակետ: Եթէ ատոմական էներգիայի գիտութիւնը համարենք 100% , դրա 10%-ը միայն զինւորական գործածութիւն ունի եւ մնացեալ 90%-ը օգտագործւում է խաղաղասիրական ոլորտներում, ինչպիսին են բժշկութիւն, հողամշակութիւն, ֆիզիկա, քիմիա, ճարտարարւեստ եւ այլն: Այո ԱՄՆ-ն մտահոգութիւն է յայտնում իրանի ատոմական ձեռքբերումների համար, բայց նաեւ պիտի իրանի իրավիճակը նկատի ունենայ: Իրանը հասկայածաւալ եւ զարգացող երկիր է, որը իր կարիքները հոգալու համար խիստ կարիք ունի արդի գիտութիւններին: Իրանը իր զարգացման գործընթացում չի կարող նաւթից կախւած մնայ:
Բայց եթէ Գնել Դուրեանը մտահոգւած է իրանով, իրեն պիտի ասեմ թէ Իսրայէլը որը NPT-ի (ատոմական զէնքերի տարածման դեմ պայմանագիր) անդամ չէ եւ չի յարգում ԱԷԿ-ի պայմանները, մօտ 300 ատոմական մարտագլխիկ ունի: Նա թող մտահոգւի Իսրայէլով եւ ոչ իրանով, որը թէ ԱԷԿ-ի անդամ է եւ թէ NPT-ի բոլոր պայմանները գործադրող: Այսօր բազմաթիւ երկրներ ատոմական էներգիայի գիտութիւններն ունենալով ատոմական զէնք ստեղծելու հնարաւորութիւն ունեն, արդեօք կարելի է մի երկրի, լոկ ատոմական գիտութիւններ ձեռք բերելու դրդապատճառով մեղադրել ատոմական զէնք ստեղծելու մեղադրանքով: Դժբախտաբար մենք հանդիպում ենք ԱՄՆ-ի եւ Եւրոպայի զանազան գիտնականների, որը տրամաբանական ու գիտական մտածելակերպի փոխարէն միայն քաղաքական ակնոցով են դիտում իրականութիւնը եւ իրանի ատոմական խնդիրը նաեւ գիտական խնդիր է եւ ոչ քաղաքական: Այս բոլորից անկախ, այսօրւայ աշխարհում ատոմական ռումբը ոչ մի դերակատարութիւն չունի քաղաքական հաշւարկներում: Սառը պատերազմի օրերին մենք տեսանք, որ ԱՄՆ եւ ԽՄ մօտ 3000 ատոմական ռումբ ունենալով հանդերձ, դրանք չօգդագործեցին միմեանց դեմ:
Պիտի աւելացնեմ նաեւ, որ ԱԷԿ-ի կանօնագրի 4-րդ կէտի համաձայն ատոմական էներգիայի գիտութիւններից օգդագործելը բոլոր երկրների իրաւունքն է համարւում եւ այդ գիտութիւններին ձեռք ձգաց երկրները այդ գիտութեանը ձգտող երկրներին պարտաւոր են օգնել: Արդեօք հնարաւոր է աշխարհը խտրականութեամբ ղեկավարել, այսինքն մի քանի երկրներ վայելեն ատոմական գիտութիւնը եւ միւս երկրները կախւած մնան նրանից: Սրա իմաստը խտրականութիւն է, որը դատապարտելի է բոլորի կողմից:

Հ: Պրն. Դուրեանն իր հարցազրոյցի ընթացքում յայտարարում է թէ «Մեծամօրի ատոմակայանի գործունեութեան դադարեցումը Հայաստանում կարող է ստեղծել էներգետիկ ճգնաժամ, ինչը հնարաւոր է կանխել միայն ջրածնի կիրառմամբ»: Ձեր կարծիքով այսօրւայ միջազգային մակարդակում առկայ էներգիայի լուրջ տագնապներով, հնարաւո՞ր է մի երկրի կարիքները հոգալ միայն ջրածնի եւ կամ այլ վերականգնողական էներգիաների միջոցով:

Պ: Ես չգիտեմ թէ պրն. Դուրեանը ինչքանով է ուսումնասիրել հայաստանի կարողութիւններն ու հնարաւորութիւնները: Հայաստանը իր տարածքով համարւում է մի փոքր բայց զարգացող տնտեսութիւն ունեցող երկիր, որը եւ զուրկ է նաւթի ու գազի բնական աղբիւրներից: Դրան պիտի աւելացնել այն իրականութիւնը, որ երկրի երկու սահմանները փակ են եւ բնականաբար Կասպից ծովի նաւթին ձեռնահասութիւն չունի: Գալով վերականգնողական էներգիաների հարցին պիտի ասել թէ անձնապէս թերահաւատ եմ թէ իրոք հայաստանը կարող է ջրածնի միջոցով ապահովել իր էնրգիայի բոլոր կարիքները: Այս բոլորից անկախ, Հայաստանը մի անկախ երկիր է եւ անկախութիւնը միայն քաղաքական անկախութեամբ չի բնորոշւում այլ կարեւոր դերակատարութիւն ունի նաեւ տնտեսական անկախութիւնը: Հայաստանի հանրապետութիւնը տարիների փորձառութիւն ունի ատոմական էներգիայի արտադրութեան, արտածման եւ օգտագործման գործում: Իմ կարծիքիվ ներկայում հնարաւոր է բարենորոգել Մեծամօրի ատոմակայանը եւ կամ միջազգային ֆինասաւորումներով, կառուցել մի նոր եւ արդի ատոմակայան: Հայաստանը փոքր երկիր է եւ եթէ չյաջողի էներգիայի որլորտում անկախութիւն ունենալ, միշտ կախւած պիտի լինի այլ երկրնըրին եւ արդիւնքում կը դառնայ այդ երկրների գերին:
Ատոմական էներգիայի գիտութիւններով օժդւածութիւնը կարելի է համարել մի երկրի զարգացման կարեւոր ազդակներից մէկը եւ եթէ հայաստանը ձգտում է հասնել ազատ, անկախ եւ զարգացած տնտեսութեանը ուրեմն պիտի խիստ կարեւորութիւն դարձնի ատոմական էներգիայի գիտութեանը, որովհետեւ այսօր ճարտարագիտութեան բոլոր ասպարէզները խիստ կարիք ունեն էլեկտրականութեանը եւ այդ կարեւոր կարիքը հոգալու համար հնարաւոր չի ապաւինել միայն ջրածնին եւ այլ ուրիշ վերականգնողական էներգիաներին:

Հ: Հայաստանում նոր ատոմակայանի կառուցման հարցում մի տեսակետ գոյութիւն ունի որը ասում է թէ հնարաւոր է հայաստանում կառուցել մի նոր ատոմակայան կոմպլեմենտար սկզբունքով, այսինքն, վառելանիւթը ստանալ Ռուսաստանից, տեխնոլոգիան Ֆրանսիայից եւ ֆինանսը ԱՄՆ-ից: Ձեր կարծիքով նմանօրինակ նախագիծը նպատակահարմա՞ր է:

Պ: Այսօրւայ իրականութեան մէջ ԱՄՆ, Եւրոպան եւ Ռուսաստանը զանազան այլ հարցերում իրար հետ տարակարծութիւն ունեն, ուրեմն ինչպէ՞ս հնարաւոր է այդ երեքի հետ համարգործակցել մի ընդհանուր նախագծի շուրջ եւ հասնել դրական արդիւնքների. Լաւագոյն դէպքում դառնալու է Իրանի Բուշեհրի ատոմակայանի նման: Եթէ նոր ատոմակայանի կառուցման կարիքները հոգալու նպատակով դիմեն երեք տարակարծիք երկրների, որը բոլորս գիտենք թէ նրանք մեր տարածաշրջանում իրարամերժ շահեր են հետապնդում, արդիւնքում հայաստանը կախւած կը մնայ ոչ թէ մէկ այլ երեք երկրից: Պատկերացրեք թէ ինչ իրավիճակ է առաջանալու: Այո, այդ երկրները ատոմական գիտութիւններ ունեն եւ կարող են ցանկացած երկրի օգնել այդ ուղղութեամբ, բայց վերոյիշեան նախագծով նրանք փորձում են զանազան ճնշամիջոցներ ձեռք բերել հայաստանում, որը իմ կարծիքով դա լիովին իրենց օգտին է եւ հայաստանի ժողովրդի վնասին:
Այդ նախագիծը կարող է թղթի վրայ շատ հետաքրքիր լինել բայց տրամաբանական եւ իրատեսական առումով, ինչպէս պատմական փորձն է ապացուցել, հնարաւոր չէ իրագործել դա:

Հ: Այս խնդրում Իրանը ի՞նչ ձեւերով կարող է օժանդակել Հայաստանին:

Պ: Իրանը յայտարարել է թէ ձեռք է բերել ատոմական գիտութիւններ եւ պատրաստ է այդ գիտութիւնները խաղաղասիրական աշխատանքների նպատակով փոխանցել այլ երկրներին: Նախագահ Ահմադինեջադը բազմիցս յայտարարել է թէ «իրանը ատոմական գիտութիւնների ոլորտում պատրաստ է օժանդակել իր բոլոր հարեւններին», այդ հարեւնների շարքում է նաեւ Հայաստանը, որը նաեւ տարածաշրջանում համարւում է իրանի ռազմավարական կարեւոր դաշնակիցներից մէկը: Իրանի համար մեծ ուրախութիւն եւ հպարտանք է, որ հնարաւորութիւն ունի իր խաղաղասիրական ատոմական էներգիայի գիտութեամբ օժանդակել հարեւան երկրներին:

Շարունակություն »

Նաւթը եւ ԱՄՆ-ի ապագան

ԱՐԹԻՆ ԱՌԱՔԵԼԵԱՆ

«Ինչ տեսակ նախագուշակութիւններ, որ նաւթի ապագայի համար տեղի ունենան, մի հարց պարզ է բոլորին, որ այլեւս աւարտւել է էժան նաւթի ժամանակաշրջանը»: Սա «Շորան» նաւթային ընկերութեան գործադիր վարիչ Դէյւիդ Օրայլիի խօսքերն են:
ԱՄՆ-ում 200 միլիոն ինքնաշարժ օրական կուլ են տալիս 9,3 միլիոն տակառ նաւթ: Ընդհանուր նաւթի սպառումը մէկ օրւայ մէջ ամբողջ աշխարհում կազմում է 85 միլիոն տակառ, որի 21 միլիոնը սպառւում է միայն ԱՄՆ-ում: Մէկ խօսքով՝ ամբողջ աշխարհի սպառւած նաւթի 10 %-ը միայն կլլում են ամերիկացիների ինքնաշարժները: «Նաւթի գագաթնակէտ» տեսութիւնը մեզ ասում է, որ նաւթի արտահանումը մի որոշակի կէտում սկսւելու է նւազել: Բազմաթիւ գիտնականներ համոզւած են, որ աշխարհը այլեւս անցել է այդ որոշակի կէտից:
Ուրեմն՝ կարելի է ենթադրել, թէ դեռ 40 տարի նաւթի աւարտին ժամանակ կայ, եւ մինչեւ այդ թւականը վստահ՝ գտնւելու է մի նոր այլընտրանք: Բայց, այդպէս չէ: Այստեղ կը փորձեմ մի օրինակով ապացուցել դա. ինչպէս գիտէք, մարդու մարմնի 70%-ը կազմւած է ջրից: Պարզ ասած՝ մի 90 կգ. քաշ ունեցող անհատի մարմնի 60 կգ.-ը կազմւած է ջրից: Արդեօք ենթադրում էք՝ եթէ այդ անհատը պէտք է ջրի պակասից մահանայ, պէտք է 60 կգ. ջուր կորցնի իր մարմնից: Ո՛չ. միայն 5 կգ. ջրի կորուստը իւրաքանչիւր անհատի մահւան պատճառ կը դառնայ: Արեւմուտքի տնտեսութեան խոցելիութիւնն ու դիւրաբեկութիւնն էլ ճիշտ այդպէս է: Ընդհանուր պահանջարկից միայն 10-15 տոկոս պակասութիւնը այդ երկրներին մատնելու է տնտեսական ու հասարակական լուրջ ճգնաժամի:
1973 թւականի նաւթային ցնցման հետեւանքով, որը առաջացաւ Սաուդական Արաբիայի ու Քուվէյթի նաւթի արտահանման 5%-ի նւազումով ու նաւթային ընկերութիւնների միջամտութեամբ, նաւթի գները չորս անգամ բարձրացան: Բայց, խնդիրն այն է, որ յիշեալ ցնցումը շինծու էր ու ժամանակաւոր եւ հետեւանք էր 70-ականների քաղաքական ցնցումների (արաբ-իսրայէլական պատերազմ եւ Իրանի Իսլամական յեղափոխութիւն): Բայց, ներկայ ժամանակաշրջանի նաւթային ցնցումը միջազգային առաջարկ եւ պահանջարկի հետեւանքով է, մնայուն եւ շարունակական:
Երբեմն ժողովուրդը մտածում է՝ եթէ նաւթի գները սղաճ արձանագրեն, ծայրայեղ պարագայում բոլորը կօգտւեն ոչ-նաւթային ինքնաշարժներից: Բայց, նաւթի դերակատարութիւնը վեր է այս բոլորից: Արդի սննդական ճարտարարւեստի արտադրման ամէն քայլափոխին նաւթը կենսական դերակատարութիւն ունի: Ամէն մէկ կալորի սնունդի համար, որ օգտագործւում է ժողովրդի կողմից, 10 կալորի ընդյատակեայ վառելանիւթ է ծախսւում: Ըստ ԱՄՆ-ի հողամշակութային նախարարութեան տւեալների՝ իւրաքանչիւր ամերիկացի մէկ տարւայ ընթացքում իր սնունդը ապահովելու նպատակով՝ օգտագործում է 1500 լիտր նաւթ եւ ընդյատակեայ այլ վառելանիւթեր: Ուրեմն՝ ամերիկացիները տարեկան 500 միլիարդ լիտր վառելանիւթ միայն ծախսում են սննդամթերքի ձեռքբերման համար: Ընդհանուր առմամբ՝ մօտաւորապէս բոլոր արտադրողական ճարտարարւեստը, փոխադրամիջոցները եւ հողամշակութիւնը կախում ունեն նաւթից եւ ինչպէս մեծ թւով տնտեսագէտներ համոզւած են, «դրամը» մի խորհրդանիշ է, որի իմաստը նաւթի փոխադրումն է մի ձեռքից միւսը:
Նաւթի ապագայի մասին կարելի է երկար խօսել, բայց կը նախընտրեմ ձեզ ծանօթացնել ԱՄՆ-ի կոնգրեսի անդամ գիտնական Ռասկօ Բարթլետի խօսքերին: Նա ասում է. «Աշխարհի բոլոր նաւթային տնտեսած պահեստները կազմում են 1000 միլիարդ տակառ: Այս պաշարը մէկ ակնթարթում մեծ է թւում, բայց նկատի ունենալով միջազգային սպառման ծաւալը, որը օրական 83.5 միլիոն տակառ է, այն կարծիքի ենք, թէ միայն 40 տարւայ համար նաւթ գոյութիւն ունի: 1960-ից մինչեւ 1980 թւականները նաւթի արտահանման ծաւալը գերակշռում էր դրա սպառման ծաւալին: Բայց, 1982-ից յետոյ նաւթի սպառման ծաւալը գերակշռեց դրա արտահանմանը եւ դա շարունակւել է մինչ այսօր: Այսօր մենք ամէն 6 տակառ նաւթի սպառման դիմաց միայն մէկ տակառ ենք արտահանում: Մենք դէպի ո՞ւր ենք գնում»:
Մաթ Սաւինարը, որ այս ուղղութեամբ ծաւալուն ուսումնասիրութիւններ է կատարել, յայտարարում է, թէ «Շուտով այս քաղաքակրթութիւնը, որին ծանօթ ենք, հասնելու է իր աւարտին»: Սա կրօնական կամ աղանդաւորական նախատեսութիւն չէ, այլ բարձրաստիճան գիտնականների եզրակացութիւնն է: Նրանց համոզմամբ՝ «ԱՄՆ-ն ծաւալուն պարտքեր ունի, որը պիտի վճարի եւ այդ բոլորը պայմանաւորւած է տնտեսական աճով: Բայց, ԱՄՆ-ի տնտեսութեան գրեթէ բոլոր ոլորտները կախում ունեն նաւթից»:
Իրականութիւնն այն է, որ այլընտրանքային վառելանիւթի մասին ուսումնասիրութիւնները հիմնական են համարւում, բայց պիտի նկատի ունենալ, որ մինչեւ այդ ուսումնասիրութիւնների աւարտը՝ նաւթի արտահանման աչքառու նւազումը, ինչպէս որ Մաթ Սաւինարն է յայտարարել, ձեւափոխւելու է ներկայ քաղաքակրթութիւնը:
Նաւթի աւարտով ամերիկացիների սանձարձակ տեղափոխումները, որոնք գլխաւորաբար կատարւում են օդանաւերի միջոցով, հասնելու են իրենց աւարտին եւ կամ նւազագոյնի են իջնելու: Ատոմական արեգակնային, հողմային ու բիոդիզել էներգիաները անկարող են ԱՄՆ-ի տուրիստական ճարտարագիտութիւնը ողջ պահել: ԱՄՆ-ում ժողովուրդը շարունակելու է ապրել, բայց կենսաձեւը այլ կերպ է լինելու: Այլեւս օդանաւով տեղափոխութիւնը դառնալու է սահմանափակ անհատների կեանքի զարդարանքն ու շքեղութիւնը: Դրա հետեւանքով՝ ԱՄՆ-ի տնտեսութիւնը զրկւելու է տարեկան աւելի քան 600 միլիարդ դոլար եկամտից: ԱՄՆ-ի ժողովրդի զւարճանքն ու հանգստութեան ձեւերը այլեւս լասվեգասեան աննպատակ մսխումներ չեն լինելու: Տեղափոխութիւնը սահմանափակելով՝ զարգանալու է ապակենտրոն հողամշակութիւնը (այսօր ԱՄՆ-ում իւրաքանչիւր սննդամթերք միջին հաշւով 2500 կմ. ճամբայ է կտրում՝ մինչեւ սպառողի ձեռքն է հասնում): Այդ ձեւափոխութեան ընթացքում ժողովուրդը պարտադրաբար աւելի փոքր համայնքներում եւ քոլոնիներում կը համախմբւեն եւ առհասարակ «մարդը» սպառողական կենսաձեւի անվերջ փնտրտուքից յոգնած՝ հանդարտւելու է:
Այստեղ փորձեցի խօսել ու նաեւ տրամաբանել, թէ ինչպէս է լինելու ԱՄՆ-ի որպէս սպառողականութեան գագաթում գտնւող երկրի ապագան նաւթի լիակատար սպառումից յետոյ, բայց չպիտի մոռանալ ու անտեսել այն իրականութիւնը, որ ԱՄՆ-ն իր բոլոր տնտեսական ճգնաժամերին յաղթելու նպատակով՝ դիմել է պատերազմի եւ առհասարակ պատերազմը ԱՄՆ-ի տնտեսութեան միւս երեսն է: Բայց, նաեւ չպէտք է մոռանալ, որ պատերազմն էլ շարունակելու համար՝ կարիք է մեծածաւալ դրամագլխի, որին տնտեսական աճի անկումով՝ այլեւս հնարաւոր չի լինի դիմել:

Շարունակություն »

Հանդարտ յեղափոխութիւն

Մարելո՞ւ է «Արդարութիւն եւ զարգացում» կուսակցութեան լոյսը

ԱՐԹԻՆ ԱՌԱՔԵԼԵԱՆ

Մարտի 31-ին Թուրքիայի Սահմանադրական դատարանն ընդունեց քննարկել գլխաւոր դատախազի կողմից իշխող կուսակցութեան՝ «Արդարութիւն եւ զարգացում»-ի աշխատանքների դէմ մղւած հայցագիրը:
«Արդարութիւն եւ զարգացում» կուսակցութիւնը մեղադրւում է իր կրօնական թեքումների պատճառով, որը ուղղակի հակասում է Թուրքիայի աշխարհական եւ ոչ-կրօնական հիմունքներին: Պիտի աւելացնել, որ սոյն դատարանը միաժամանակ օրակարգ է դարձրել նաեւ երկրի նախագահ Աբդուլլահ Գիւլին վերագրւած յանցանքների հարցը:
Ճիշտ է, որ Սահմանադրական դատարանի որոշումը սոսկ վերաքննութեան նպատակով է առնւած, եւ «Արդարութիւն եւ զարգացում» կուսակցութիւնը պաշտպանւելու հնարաւորութիւն ունի, բայց այդ հայցագրի լոկ քննութիւնն էլ բաւական է, որ պատճառ դառնայ Թուրքիայում պայմանների փոփոխութեանը: «Արդարութիւն եւ զարգացում» կուսակցութիւնը կազմալուծելու համար Սահմանադրական դատարանի վերջնական դատավճիռը կարելի է ձգձգել մինչեւ վեց ամիս:
Թուրքիայի գլխաւոր դատախազ Աբդուլռահման Եալչին Քայան իր հայցագրում պահանջել է, որ հինգ տարւայ համար «Արդարութիւն եւ զարգացում» կուսակցութեան 71 բարձրաստիճան անհատներին, որոնց մէջ ներառւած են նաեւ վարչապետ Էրդողանն ու նախագահ Գիւլը, զրկել բոլոր քաղաքական աշխատանքներից ու պաշտօններից: Նախապէս յայտարարւել էր, որ եթէ Սահմանադրական դատարանը այդ հայցագիրը քննարկելու որոշում ընդունի, «Արդարութիւն եւ զարգացում» կուսակցութիւնը հնարաւորութիւն կունենայ մինչեւ մէկ ամիս դատարանին ներկայացնել իր պաշտպանական գրութիւնը:
Թուրքիայի սահմանադրական դատարանի որոշումը միջազգային շրջանակների խիստ հակազդեցութեան պատճառ դարձաւ: Եւրոմիութիւնը զգուշացրեց, որ այդ հայցագրի քննարկումը կարող է բացասական ազդեցութիւն թողնել Թուրքիայի Եւրոմիութեանն անդամակցելու գործընթացի վրայ: Այդ ուղղութեամբ Եւրոյանձնաժողովը իր հաղորդագրութեամբ յայտարարեց, թէ «Արդարութիւն եւ զարգացում» կուսակցութեան կազմալուծելու համար ոչ մի պատճառ գոյութիւն չունի: Յանձնաժողովը իր հաղորդագրութեան շարունակութեան մէջ աւելացրեց, թէ ընդհանրապէս որեւէ քաղաքական կուսակցութեան կազմալուծման գործընթացը մի երկարատեւ գործընթաց է, որը պիտի կատարւի զանազան արգելափակումներից յետոյ: Մի քաղաքական կուսակցութեան կազմալուծումը միայն այն պահին արդարացի կը լինի, երբ տւեալ կուսակցութիւնը բրտութեան կողմնակից է եւ կամ Սահմանադրութեանը յաղթելու նպատակով բրտութիւնը որպէս քաղաքական միջոց է օգտագործում, որոնցից ոչ մէկը չի նկատւել «Արդարութիւն եւ զարգացում» կուսակցութեան պարագայում:
Այս ուղղութեամբ «Հիւրրիէթ» օրաթերթի վերլուծաբանը Թուրքիան բաժանելով երկու մասի՝ լայիքների ու «Արդարութիւն եւ զարգացում» կուսակցութեան կողմնակիցների, գրում է, թէ երկու կողմը մտել են մի պայքարի մէջ, որի ընթացքում պայքարում են յանուն ժողովրդավարութեան, եւ միակ տարբերութիւնը, որ նրանց միջեւ գոյութիւն ունի, դա ժողովրդավարութեան տարբեր ու մասամբ իրարամերժ բացատրութիւնն է: Նա Թուրքիայի ապագան երեք իրավիճակով է նախատեսում, եւ շարունակութեան մէջ գրում է՝ կամ պայքարող կողմերից մէկը յաղթելու է միւսին, կամ երկու կողմը մի ընդհանուր եզրի են հասնելու եւ կամ մի ոչ-ժողովրդավարական ուժ այդ պայքարը աւարտին հասցնելու համար՝ ասպարէզ է իջնելու: Թուրքիայի ապագան եւ նամանաւանդ Եւրոմիութեանն անդամակցելու գործընթացը պայմանաւորւած է այդ պայքարի աւարտով:
«Արդարութիւն եւ զարգացում» կուսակցութիւնը, որ յաջողել էր 2007-ի յուլիսի 22-ին երկար պայքարից յետոյ ձեռք բերել խորհրդարանի մեծամասնութիւնը եւ միայնակ ուժով կառավարութիւն կազմել, այժմ կազմալուծման սեմին է: Բնական է, որ նմանօրինակ դէպքը խեղաթիւրելու է Թուրքիայի միջազգային տիպարը:
Թուրքիայի վարչապետ ու «Արդարութիւն եւ զարգացում» կուսակցութեան ղեկավար Ռեջեբ Թայիբ Էրդողանը երկրորդ անգամ է, ինչ մատնւել է քաղաքական լուրջ ճգնաժամի: Նա առաջին անգամ 1997-ի Նեջմէդդին Էրբաքանի ղեկավարած «Բարօրութիւն» կուսակցութեան կողմից նշանակւեց Ստամբուլի քաղաքապետ: Նրանով հանդերձ, որ «Բարօրութիւն» կուսակցութիւնը վայելում էր Թուրքիայի ժողովրդի մեծամասնութեան հովանաւորութիւնը, բայց իր իսլամական թեքումների պատճառով՝ կազմալուծւեց:
Էրդողանը, որ «Բարօրութիւն» կուսակցութեան բարձրաստիճան անհատներից էր, բազմաթիւ դասախօսութիւններ կազմակերպեց, որոնցից մէկի ընթացքում արտասանեց մի բանաստեղծութիւն եւ դատապարտւեց 10-ամսեայ ազատազրկման: Նա 1999-ի մարտից մինչեւ յուլիս ամիսները միայն անցկացրեց բանտում:
Սա վարչապետ Էրդողանի համար համարւում է որպէս քաղաքական առաջին ճգնաժամը, որը աւարտւեց իր օգտին, եւ նա «Բարօրութիւն» կուսակցութեան աւերակների վրայ հիմնեց «Արդարութիւն եւ զարգացում» կուսակցութիւնը:
Այժմ վարչապետ Էրդողանը երկրորդ անգամ մատնւել է քաղաքական լուրջ ճգնաժամի, որի ընթացքում ըստ քաղաքական վերլուծաբանների՝ աւարտւելու է միայն Թուրքիայի վնասին:
«Արդարութիւն եւ զարգացում» կուսակցութեան լուծարումը կարող է մէկ անգամ եւս աւարտւել Էրդողանի օգտին եւ ինչպէս «Բարօրութիւն» կուսակցութեան մնացորդները հիմք դրեցին «Արդարութիւն եւ զարգացում» կուսակցութեանը, որը աւելի հզօր դիրքերով քաղաքական ասպարէզ իջաւ, «Արդարութիւն եւ զարգացում» կուսակցութեան լուծարումը նաեւ կարող է աւարտւել մի նոր, բայց նոյն գաղափարախօսութեամբ օժտւած կուսակցութեան կազմաւորմամբ, որը, բնականաբար, ժողովրդի աւելի մեծ զանգւածի հովանաւորութիւնը վայելելով՝ քաղաքական դաշտ է իջնելու:
Այս իրավիճակը նորութիւն չէ Թուրքիայի համար: Երբ Թուրքիան փորձել է մօտենալ ժողովրդավարական կարգերի, հակաժողովրդավարական եւ ազգայնամոլական ուժերի միջոցով մի կերպ մատնւել է ճգնաժամի: Լայիք եւ ազգայնամոլ հոսանքները այն ժամանակ են յաջողել Թուրքիայում, երբ Եւրոպայի ու ԱՄՆ-ի եւ մասամբ Թուրքիայի ժողովրդի հովանաւորութիւնն են վայելել, այն, ինչ, որ այս անգամ չի պատահել իրենց:
Ուրեմն՝ այս պայքարի աւարտը տեսնելու համար՝ պիտի սպասել Թուրքիայի Սահմանադրական դատարանի վերջնական դատավճռին:

Շարունակություն »

Անթեղւած կրակը թէժանում է

ԱՐԹԻՆ ԱՌԱՔԵԼԵԱՆ

Իրանի տնտեսութեան նախարարութիւնը ամիսներ առաջ յայտարարել էր, որ Իրանի նաւթային բորսան իր աշխատանքն սկսելու է այս տարւայ փետրւարի 1-11-ը, բայց, ըստ երեւոյթին, համացանցի գծերի խանգարումների պատճառով՝ չիրագործւեց դա: Երկու տարի առաջ երբ Իրանի նաւթային բորսայի ստեղծման շշուկները տարածւեցին, բոլոր վերլուծաբանները սկսեցին խօսել դոլարի արժեզրկման մասին, որի գլխաւոր դրդապատճառը, ըստ իրենց, հէնց Իրանի նաւթային բորսան էր: Մենք այդ մասին անդրադարձել ենք «Ալիք դիպլոմատիկ»-ի 2006-ի յունիսի 27-ի համարի «Իրան-ԱՄՆ երկկողմ բանակցութիւնը այլընտրանք չունի» յօդւածում, երբ դեռ նոր էին տարածւել Իրանի նաւթային բորսայի ստեղծման շշուկները, եւ այսօր երկու տարի անց, երբ այդ բորսայի ստեղծման նախագիծը հասել է իր աւարտին, կը փորձենք վերլուծել Իրանի նաւթային բորսայի շահարկութեան հետեւանքները՝ միջազգային յարաբերութեան՝ ընդհանրապէս եւ Իրան-ԱՄՆ յարաբերութեան՝ մասնաւորապէս ոլորտներում:Նրանց համար, ովքեր հետեւում են նաւթային միջազգային առեւտրին, ծանօթ է Քրիս Քուք անունը: Նա վեց տարի ղեկավարել է «International petroleum exchange» նաւթային ընկերութիւնը եւ դեռ կարեւոր ներկայութիւն ունի այսօրւայ միջազգային նաւթի շուկայում:Քրիս Քուքը նաեւ ճանաչւած է որպէս Իրանի նաւթային բորսայի գլխաւոր նախաձեռնողն ու ծրագրաւորողը: Նրա եւ Իրանի իշխանութեան յարաբերութիւնները այն ժամանակ սերտացան, երբ նա 2001-ին խիստ քննադատեց միջազգային ներդրող բանկերի աւերիչ միջամտութիւնները եւ յայտարարեց, որ միջազգային շուկայում այդ բանկերի ոչ-բարոյական միջամտութիւններն աւարտւում են նաւթ արտահանող եւ նաւթ սպառող երկրների վնասին: Ըստ իր ասութեան՝ «ես մի ընկեր ունէի, որը ծանօթ էր Իրանի Կենտրոնական բանկի տնօրէնի (Մոհսէն Նուրբախշ) հետ, եւ նրա առաջարկով էր, որ ես 2001-ի յունիսին մի նամակով ակնարկեցի նաւթային շուկայի անարդար ընթացքին, շուկայում միջամտող ու վերահսկող խմբակցութիւնների աւերիչ աշխատանքներին եւ դրա պատճառով արտահանող եւ սպառող երկրների կրած վնասների ծաւալներին: Այդ նամակով ես առաջարկեցի Միջին Արեւելքում ստեղծել էներգիայի բորսա: Իրանի նաւթային բորսան այդ նամակի հետեւանքն է»:

Քրիս Քուքը «Վիմփոլ» կոնսերցիումի անդամ է, որը Իրանի իշխանութեան հետ մէկտեղ՝ համագործակցում է նաւթային բորսայի նախագծում:Քրիս Քուքը, իր հարցազրոյցներից մէկի ընթացքում, անդրադառնալով Իրանի նաւթային բորսային, յայտարարեց՝ «շատերը համոզւած են, որ Իրանի նաւթային բորսան միայն ստեղծւում է ԱՄՆ-ի դոլարին հարւածելու նպատակով, բայց պիտի ասեմ, թէ առաջին իսկ օրւանից նմանօրինակ տրամաբանութիւն գոյութիւն չի ունեցել: Թոյլ տւէք եւրոյի իրավիճակը քննարկել: Նաւթային շուկայի մեծ պահանջարկի պատճառով՝ եթէ փորձենք նաւթի ամբողջ առեւտուրը եւրոյով կատարել, դա հնարաւոր չէ, որովհետեւ միջազգային շուկայում բաւարար եւրօ գոյութիւն չունի: Այդ դժւարութեանը յաղթելու համար՝ Եւրոպայի Կենտրոնական բանկը կը պարտադրւի հսկայածաւալ եւրօ տպագրել, եւ հսկայածաւալ եւրոյի տպագրութիւնը միջազգային ոլորտում ենթադրւելու է Եւրոպայի կողմից ԱՄՆ-ի դէմ յայտարարւած տնտեսական պատերազմ: Ես նմանօրինակ իրավիճակի առաջացումը հաւանական չեմ գտնում»: Նա համոզւած է, որ Իրանի բորսայի առեւտրի համար պէտք է նոր միջոց եւ դրամական նոր համակարգ ստեղծել:

Իրանի նաւթային բորսայի ստեղծման տրամաբանութիւնը շատ պարզ է. պէտք է նաւթային շուկան զերծ պահել միջնորդներից եւ այն խմբակցութիւններից, որոնք իրենց նիւթական անսահման հնարաւորութիւններով առաջացնում են ռիսկային առեւտուր եւ այդ միջոցով նաւթային շուկան իրենց հսկողութեան տակ են առնում: Իրանի նաւթային բորսայում գնողն ու վաճառողը, առանց միջնորդների ներկայութեան, համակարգչից համակարգիչ առեւտուր են անելու:

Այդ առեւտրի գործընթացին վերահսկելու է «վճարման հսկողութեան» մի յատուկ համակարգ:Բոլորին պարզ է, որ նաւթային բորսաներում աշխատող միջնորդները սովորական անհատներ չեն, որոնք վաճառողի եւ գնորդի միջեւ միջնորդելով՝ մի որոշ տոկոս են ստանում: Միջնորդները ներդրող ընկերութիւնների հսկայածաւալ դրամագլխի օգնութեամբ կազմակերպում են ռիսկային առեւտուր: Նրանք նաւթի սպառող չեն եւ միայն ստորագրում են նաւթային խոշոր պայմանագրեր ու այդ միջոցով շուկայում ստեղծում են կեղծ պահանջարկ: Երբ այդ կեղծ պահանջարկի պատճառով՝ նաւթի գները սղաճ են արձանագրում, նրանք իրենց պատկանող պայմանագրերը վաճառում են ցանկացող ընկերութիւններին եւ այդ միջոցով մեծ օգուտներ են շահում:Քրիս Քուքի համոզմամբ՝ նաւթը կենսական խիստ կարեւորութիւն ունի եւ չպէտք է սահմանափակ անհատների ձեռքի խաղալիքը դառնալով՝ վտանգւի ժողովուրդների կեանքը:Սա Իրանի նաւթային բորսայի յատկանշական կէտերից է: Իրանի նաւթային բորսան այնպէս է ծրագրաւորւել, որ միայն վաճառորդներին ու գնորդներին է առեւտրի հնարաւորութիւն տալիս՝ միջնորդների բացակայութեամբ: Ներկայում միայն երկու կենտրոնում՝ Լոնդոնում ու Նիւ Եօրքում է նաւթային բորսա աշխատում եւ Իրանի նաւթային բորսան, որ աշխատելու է Իրանի հարաւում գտնւող Քիշ կղզում, այն էլ նոր ոճով, համարւելու է Լոնդոնի ու Նիւ Եօրքի նաւթային շուկաների գլխաւոր, եւ ինչու չէ նաեւ՝ ամենակարեւոր մրցակիցը:Քրիս Քուքի ասութեամբ՝ Իրանի նաւթային բորսայում ներկայ են լինելու Ռուսաստանը եւ Նորւեգիան, որոնք համարւում են նաւթ արտահանող կարեւոր երկրներ:Այս բոլորից յետոյ այն կարեւոր բաժինը, որ ցանկանում եմ ձեր ուշադրութեանը յանձնել, հետեւեալն է, որ Քրիս Քուքը մի լրագրողի հարցին, թէ Իրանի նաւթային բորսայի աշխատանքի պատճառով շրջանառութիւնից դուրս մնացած ամերիկեան նաւթադոլարները ինչ ազդեցութիւն են թողնելու ԱՄՆ-ի տնտեսութեան եւ առհասարակ դոլարի գերակայութեան վրայ, երկար լռութիւնից յետոյ պատասխանեց. «Սա սխալ մեկնաբանութիւն է, թէ եթէ Իրանի նաւթային բորսան աշխատի այլ դրամական համակարգով եւ ոչ՝ դոլարով, կը վնասւի է ԱՄՆ-ի տնտեսութիւնը: Էներգիայի առեւտուրը, միջազգային առեւտուրի մի փոքր բաժինն է կազմում: Օրինակի համար՝ ԱՄՆ-ի ու Չինաստանի միջեւ կատարւած առեւտուրների պատճառով՝ դոլարի շրջանառութեան ծաւալը համեմատելի չէ նաւթային առեւտուրներից գոյացած գումարների ծաւալի հետ: Ուրեմն՝ ես համոզւած չեմ, որ Իրանի նաւթային բորսայի ոչ-դոլարային առեւտրի ծաւալը խանգարի ԱՄՆ-ի տնտեսութեանը: Մի խօսքով՝ Իրանի նաւթային բորսայի առեւտրի ծաւալը այնքան չի լինելու, որ պատճառ դառնայ, որ Չինաստանը մի օր հրաժարւի դոլարով առեւտուր կատարելուց»:

Ինչպէս տեսնում ենք, Քրիս Քուքը փորձում է համոզել, որ Իրանի նաւթային բորսան չի խոչընդոտելու ԱՄՆ-ի դոլարի գերակայութիւնը եւ, ինչպէս յօդւածի սկզբում նշեցինք, նա համոզւած է, որ եւրոյի քանակի սահմանափակ լինելու պատճառով՝ շատ էլ դիւրին չէ միայն եւրոյով առեւտուրը: Կարեւոր բաժինն այն է, որ Քրիս Քուքի բոլոր յայտարարութիւնները մի կերպ հակասում են իրար: Նա մի հարցազրոյցում յայտարարել է, թէ միջազգային շուկայում բաւարար քանակութեամբ եւրօ գոյութիւն չունի, որ Իրանի նաւթային բորսան իր ամբողջ առեւտուրը դրանով կատարի եւ մի այլ տեղ յայտարարել է, թէ էներգիայի առեւտուրը, միջազգային առեւտրի չնչին բաժինն է կազմում: Այս երկու յայտարարութիւններով պարզւում են հակասութիւնները. ա) Եթէ էներգիայի առեւտուրը միջազգային առեւտրի չնչին բաժինն է կազմում, եւ այդ յայտարարութեան համաձայն ենթադրւում է, թէ Իրանի նաւթային բորսայի առեւտրի մակարդակը միջազգային առեւտրի շատ աւելի չնչին բաժինն է կազմելու. ուրեմն՝ ինչո՞ւ եւրօն չի կարող բաւարարել այդ բորսայի բոլոր առեւտուրները:բ) Ըստ Քուքի՝ եթէ Իրանը մերժի դոլարով առեւտուր կատարել եւ միջազգային շուկայում էլ բաւարար քանակութեամբ եւրօ գոյութիւն չունենայ, ուրեմն՝ Իրանի նաւթային բորսան բոլորի կողմից ընդունւած ի՞նչ դրամական համակարգով է ուզում կատարել իր առեւտուրը: գ) Քրիս Քուքի ասութեամբ՝ Իրանի նաւթային բորսան չի վտանգելու ԱՄՆ դոլարի գերակայութիւնը, որովհետեւ առհասարակ էներգիայի առեւտուրը միջազգային առեւտրի մի չնչին բաժինն է կազմում: Բայց, տւեալներն այլ բան են փաստում: Ըստ Առեւտրի համաշխարհային կազմակերպութեան տւեալների՝ 2004-ին էներգիայի առեւտուրը կազմել է 993 միլիարդ դոլար, որի դիմաց նոյն տարում կատարւած ապրանքային առեւտուրը միայն 497 միլիարդ դոլար է եղել: Այսօր էներգիայի առեւտուրը հասել է տարեկան շուրջ 3 տրիլիոն (3 հազար միլիարդ) դոլարի, որի հետ ապրանքային առեւտուրը համեմատւել անգամ չի կարող: Ուրեմն՝ Քուքի ապացոյցները, որ Իրանի նաւթային բորսան չի վտանգելու դոլարի գերակայութիւնը, հիմնովին սխալ են: Այս բոլորը տեսնելով՝ պիտի եզրակացնել, որ Իրանի նաւթային բորսայի շահարկումով՝ արժեզրկւելու է ԱՄՆ-ի դոլարը: Նաեւ՝ Լոնդոնի ու Նիւ Եօրքի նաւթային առեւտրի կենտրոնները կորցնելու են իրենց հսկողութիւնը եւ վտանգւելու են միջնորդական ընկերութիւնների, ներդրող բանկերի ու նաւթային վերազգային ընկերութիւնների շահերը, եւ դոլարը զրկւելու է 1970-ից մինչ այսօր ունեցած գերակշռութիւնը: Դոլարի գերակշռութեան աւարտով՝ նաեւ աւարտւելու է ԱՄՆ-ի քաղաքական գերակշռութիւնը: Եթէ միջազգային շուկան իր էներգիայի կարիքը հոգալու համար՝ դոլարի կարիքը չզգայ, ուրեմն՝ նաեւ տրամաբանական չէ, որ Կենտրոնական բանկերը իրենց դրամական պաշարները դոլարով պահեն: ԱՄՆ-ի համար, որ 1980-ից մինչ այսօր համարեա իր բոլոր կարիքները արտերկրի շուկաներից է հոգացել, դոլարի արժեզրկութիւնը հաւասար է աղէտի:Ուրեմն՝ Իրանի նաւթային շուկայի շահարկութեան յանձնւելով՝ մեծ, յստակ եւ կտրուկ փոփոխութիւնների ականատես ենք լինելու: Պաշտօնական տեղեկութիւնների համաձայն՝ Ռուսաստանի կառավարութիւնը յայտարարել է, որ ցանկանում է իր էներգիան վաճառել ռուբլով: Արդեօք Իրա՞նը եւս միանալու է Ռուսաստանին՝ ԱՄՆ-ի տնտեսական հեգեմոնիան ոչնչացնելու համար թէ ԱՄՆ-ը յաջողելու է մէկ անգամ եւս խոյս տալ իրեն սպառնացող վտանգից:

Շարունակություն »

Քարոզչութեան հոգեբանութիւնը՝ ԱՄՆ-ի նախագահական ընտրութիւններում

ԱՐԹԻՆ ԱՌԱՔԵԼԵԱՆ

Վերջին 50 տարւայ ընթացքում միայն երկու դեմոկրատ նախագահներ են յայտնւել ԱՄՆ-ում. առաջինը՝ Ջիմի Քարթերը եւ երկրորդը՝ Բիլ Քլինթոնը: Այդ երկուսից էլ միայն մէկը՝ Բիլ Քլինթոնը, յաջողեց երկրորդ շրջանի համար կրկին նախագահ ընտրւել: Յիշեալ ժամանակաշրջանում, ի բաց առեալ երեք նախագահական շրջանի, բոլոր նախագահները եղել են հանրապետական եւ այդ ընթացքում միայն մէկը՝ Ջորջ Բուշ հայրը, մէկ շրջան նախագահեց ԱՄՆ-ում:

Զանազան ուսումնասիրութիւնների համաձայն՝ այդ իրականութեան գլխաւոր դրդապատճառը ԱՄՆ-ի գլխաւոր երկու կուսակցութիւնների՝ Հանրապետական ու Դեմոկրատ, կիրառած քարոզչութեան ձեւերն է: Հանրապետական կուսակցութեան ստրատեգիստները Ռիչարդ Նիքսոնի յաղթանակից յետոյ համոզւեցին, որ նախագահական ընտրապայքարը այն ժամանակ յաջողութեան կը յանգի, երբ քարոզչութեան թիրախը դառնայ ոչ թէ ժողովրդի տրամաբանութիւնը, այլ՝ զգացումները:Տնտեսագէտ Ռիչարդ Վիրտլինը, որ 1980-1984 թւականներին Ռոնալդ Ռէյգանի նախընտրական շտաբի քարոզչական բաժնի պատասխանատուն էր, երկար ուսումնասիրութիւններից յետոյ այն եզրակացութեան հասաւ, որ ընտրազանգւածը ընտրութիւնների ընթացքում չի առաջնորդւում իր տրամաբանութեամբ ու բանականութեամբ, այլ՝ հակառակը՝ առաջնորդւում է իր զգացումների համաձայն:

Նա իր ուսումնասիրութիւնների ընթացքում յայտնաբերեց, որ ժողովուրդը քաշւեց դէպի Ռէյգան, որովհետեւ նա խօսում էր «արժէքներ»-ի առաջնահերթութեան մասին: Այդ օրերում ժողովուրդը շատ կարեւորութիւն չէր տալիս այն խնդրին, թէ Ռէյգանի որոշ տեսակէտները հակասում են իր տեսակէտներին, որովհետեւ Ռէյգանը ընտրազանգւածի սրտերն էր թիրախ դարձրել եւ ոչ թէ՝ ուղեղները:Վերջին կէս դարի ընթացքում ընտրւած երկու դեմոկրատ նախագահները նոյնպէս ժողովրդի զգացումների մէջ թափանցելով էր, որ յաջողութեան հասան: Քարթերը «Կառավարութեան հանդէպ ժողովրդի կորած հաւատքի վերադարձը» լոզունգով (ըստ իրեն՝ ժողովրդի հաւատքը կառավարութեան հանդէպ կորել էր Վաթըրգէյթի դէպքից յետոյ) եւ Բիլ Քլինթոնը «յոյս»-ի ու «ամերիկեան երազանք»-ի վերածնունդի լոզունգներով շահեցին ժողովրդի վստահութիւնը:

Բայց Քարթերից ու Քլինթոնից բացի՝ Դեմոկրատ կուսակցութեան կողմից նախագահի թեկնածու ընտրւած այլ անհատները թւերին ու տւեալներին հիմնւելով էր, որ խօսում էին ժողովրդի հետ՝ ենթադրելով, թէ ժողովուրդը իրենց տրամաբանական տւեալները լսելուց յետոյ՝ քւէարկելու է ի շահ իրենց: Պարտութիւնների շարունակականութիւնը երբեք պատճառ չդարձաւ, որ ԱՄՆ-ի Դեմոկրատ կուսակցութիւնը հրաժարւի «տրամաբանական» լինելուց եւ այդ իսկ պատճառով՝ վերջին կէս դարի ընթացքում կայացած նախագահական ընտրութիւնների 3/4-ը յանձնեց Հանրապետական կուսակցութեանը: Որպէս օրինակ՝ կարելի է նշել 2000 թւականի Ջորջ Բուշ կրտսեր եւ Ալ Գորի հեռուստաբանավէճը, որի ընթացքում երբ Ալ Գորը փորձում էր թւերով ու տւեալներով ապացուցել իր խօսքերի ճշմարտացիութիւնը, Բուշը հեգնանքով նրան անւանեց հաշւամեքենայի գիւտարարը: Այդ պիտակով թէ՛ փլուզւեցին Ալ Գորի պատրաստած ապացոյցները, եւ թէ՛ Բուշը ժողովրդին անուղղակի յայտարարեց, որ Ալ Գորի խօսքերը այնքան բարդ են, որ ո՛չ ես եմ ըմբռնում եւ ո՛չ էլ՝ դուք: Հանրապետականները այն, ինչ որ անգլիացի փիլիսոփայ Դէյւիդ Հիւմը երեք դար առաջ յայտնաբերել էր, լաւագոյն ձեւով գործադրեցին. դա Հիւմի յայտնի խօսքն է՝ «Բանականութիւնը զգացումների գերին է եւ ոչ՝ հակառակը»: Բազմաթիւ նեարդաբաններ երկրորդելով Հիւմին՝ յայտարարում են՝ որքան մի պատգամի տրամաբանական կողմը ուժեղ լինի, այնքան աւելի նւազ է դրդում զգացումները, որը կազմում է մեր բնաւորութիւնը:Այս յօդւածի շարունակութեան մէջ կանդրադառնանք 1992-ի ԱՄՆ-ի նախագահական ընտրապայքարի ընթացքում սփռւած Բիլ Քլինթոնի քարոզչական տեսահոլովակի բովանդակութեանը, որը քաղաքական հոգեբանների համոզմամբ՝ ԱՄՆ-ի քաղաքական պատմութեան ամենաազդեցիկ քարոզչական գովազդն է եղել: Այդ տեսահոլովակը կոչւում էր «Յոյս» (Hope), որի պատմիչը նոյնինքն Բիլ Քլինթոնն էր:Դա այսպէս էր սկսում.«Ես ծնւել եմ Արկանզաս նահանգի «Յոյս» (Hope) կոչւած փոքրիկ քաղաքում: (Այդ ընթացքում ցուցադրւում է փոքր քաղաքն ու դրա փոքր երկաթուղակայանը , որի ճակատում աչքի է ընկնում Hope անունը մի լուսանկար): Երբ ես ծնւեցի, արդէն երեք ամիս էր, որ հայրս վախճանւել էր: Երկյարկանի հին տունը, որը ես տատիկիս ու պապիկիս հետ այնտեղ էինք բնակւում, լաւ յիշում եմ:

Նրանք շատ քիչ եկամուտ ունէին: 1963 թւականին ինձ յաջողւեց մի նախագծի օգնութեամբ, որը յատուկ պատրաստւել էր երիտասարդների համար, մեկենլ Վաշինգտոն եւ այցելել նախագահ Ջան Ֆ. Քենեդիին (այդ հատւածում ցուցադրւում է Քենեդիի նախընտրական ելոյթներից մի կարճ պատկեր եւ անմիջապէս յետոյ ցուցադրւում է երիտասարդ Քլինթոնի պատկերը, նախագահ Ջան Ֆ. Քենեդիի հետ ձեռք սեղմելու պահին): Ինքս ինձ մտածում էի, թէ սա ինչ հրաշալի երկիր է, որը նման աղքատ երիտասարդին նախագահի հետ հանդիպելու հնարաւորութիւն է շնորհում (այդ ընթացքում շարունակում է ցուցադրւել Քենենդիի ու Քլինթոնի ձեռք սեղմելու պատկերը եւ կամաց-կամաց պատճառ է դառնում, որ դիտողի մտքում Քլինթոնը հաւասարւի Քենեդիի հետ): Այդ միջադէպից յետոյ որոշեցի մտնել կառավարական կենտրոնները եւ ծառայել այն ժողովրդին, որոնց սրտանց սիրում էի: Ոչ-լիաժամ աշխատանքներն ընդունելով՝ յաջողեցի մուտք գործել Իրաւաբանական համալսարան: Աւարտելուց յետոյ միակ խնդիրը, որ ինձ չէր հետաքրքրում, դրամն ու հարստութիւնն էր (ցուցադրւում են Արկանզաս նահանգի չքաւորների բնակարանները): Միակ ցանկութիւնս այն էր, որ տուն վերադառնում եւ ծառայեմ ժողովրդիս (ցուցադրւում է Քլինթոնի նահանգապետ ընտրման օրւայ երդման արարողութիւնից մի պատկեր): Մենք Արկանզասում խիստ աշխատեցինք թէ՛ ուսումնական, եւ թէ բժշկական ապահովագրութեան ոլորտներում (ցուցադրւում է Քլինթոնի պատկերը՝ աշակերտների հետ դասարանում նստած եւ յետոյ մի այլ պատկեր՝ այս անգամ մի տատիկի գրկում):Մենք բազմաթիւ աշխատանքներ ստեղծեցինք ու զարգացանք: Եւ ահա, ես համոզւած եմ, որ եթէ դառնամ ԱՄՆ-ի նախագահ, անկասկած կը բարելաւեմ Ամերիկայի ժողովրդի կենսամակարդակը եւ բոլորի կեանքում կը վերադարձնեմ յոյսն ու ամերիկեան երազանքը»: Վերջին հատւածում Քլինթոնն ասում է. «Ես հաւատում եմ Ամերիկային ու «Յոյս»-ին»:

Այս տեսահոլովակը, որ ներկայացւեց ԱՄՆ-ի ամենասրամիտ նախագահի միջոցով, այնպէս թափանցեց Ամերիկայի ժողովրդի սրտի մէջ, որ պարտութեան մատնեց արիստոկրատ ընտանիքից սերած Ջորջ Բուշ հօրը, եւ վերջին կէս դարի ընթացքում առաջին ու վերջին անգամը լինելով՝ Հանրապետական կուսակցութեանը զրկեց երկրորդ շրջանի նախագահութիւնից: Քլինթոնը «Յոյս» տեսահոլովակով յոյս ներշնչեց ժողովրդի սրտի մէջ եւ իր անցած կեանքը պատմելով՝ փորձեց ժողովրդին համոզել, որ հնարաւոր է յաղթել ամերիկեան արիստոկրատիային: Եթէ մի աղքատ ընտանիքի զաւակ յաջողում է դառնալ նահանգապետ եւ մօտիկ ապագայում ինչու չէ նաեւ՝ երկրի նախագահ, ուրեմն՝ այդ հնարաւորութիւնը տրւած է ամբողջ ժողովրդին:

Քլինթոնը իր աղքատութեան ու չքաւորութեան վրայ շեշտ դնելով՝ փորձեց միջին խաւին հասկացնել, որ նա պատկանում է իրենց: Նա անդադար կրկնում էր, թէ «Այնպէս, որ Արկանզասում մեծ ջանքերով ժողովրդին օգնեցի իրականացնել իրենց երազանքը, նախագահի պաշտօնում եւս Ամերիկայի ամբողջ ժողովրդին կօգնեմ՝ իր երազանքը իրականացնելու համար»: Նա «Յոյսի վերադարձ» կարգախօսը երկու նպատակով էր կրկնում նախ այն, որ Ջորջ Բուշ հօր ղեկավարած կառավարութեան օրօք ժողովուրդը կորցրել է իր յոյսը, եւ դա պիտի վերադարձնել, երկրորդն այն, որ «ես» (Քլինթոն) կարողութիւնն ունեմ վերադարձնելու այդ կորած յոյսը:Երիտասարդ Քլինթոնի ու նախագահ Ջան Ֆ. Քենեդիի ձեռք սեղմելու պատկերը կարելի է համարել Քլինթոնի քարոզչական տեսահոլովակի ամենակարեւոր եւ ազդեցիկ բաժինը: Քենեդին համարւում է Ամերիկայի հպարտութեան սիմւոլը եւ մարդկային այն տիպարը, որ անարդար ձեւով հանգչեց: Ուրեմն՝ ձեռք սեղմելու այդ պատկերը ժողովրդին վստահեցնում էր, որ Քլինթոնին քւէարկելը նշանակում է քւէարկել Քենեդիին:Քլինթոնի տեսահոլովակը ընթանում էր մէկ առանցքի շուրջ եւ դա «յոյս»-ն էր: «Յոյս» նշանակում է փոփոխութիւն եւ փոփոխութիւն, այսինքն՝ անցնել տիրող իրավիճակից:Մասսան շատ զգայուն է այդ կարգախօսի նկատմամբ եւ, բնականաբար, «յոյս»-ի արծարծումով՝ նրա մէջ առաջանում է «փոփոխութեան» զգացումը, եւ սա, իր հերթին, ժողովրդի մօտ առաջացնում է բարելաււած կենսամակարդակ ունենալու յոյսը: Նշելի է, որ այս օրերում ԱՄՆ-ում ընթացող նախագահական ընտրութիւնների նախընտրական փուլում «փոփոխութիւն» կարգախօսը հանդիսանում է Դեմոկրատ կուսակցութիւնից նախագահական պաշտօնի յաւակնորդ երկու մրցակիցների՝ Հիլարի Քլինթոնի ու Բարաք Օբամայի քարոզչութեան առանցքը:«Յոյսի» ու «փոփոխութեան» կարգախօսքերի ազդեցութեան մի այլ օրինակ կարելի է նշել Իրանի վերջին երկու նախագահների՝ Խաթամիի ու Ահմադինեժադի ընտրապայքարները: Թէ՛ Խաթամին, եւ թէ՛ Ահմադինեժադը, հակառակ իրենց մրցակիցներին, ժողովրդի մօտ տարածեցին փոփոխութեան յոյսը եւ, ի վերջոյ, քւէների մեծամասնութիւնը շահելով՝ գրաւեցին նախագահի պաշտօնը:«Յոյս»-ն ու «փոփոխութիւն»-ը այն կարեւոր ազդակներից են, որ եթէ հարիւր անգամ էլ օգտագործւեն, նորից դրական արդիւնք կը տան:Մասսան զարմանալիօրէն անտարբեր է «յոյս» եւ «փոփոխութիւն» քարոզող թեկնածուի ազնւութեան ու անկեղծութեան նկատմամբ եւ այնքանով, որ «յոյսի» ու «փոփոխութեան» հովը փայփայում ու շոյում է իր սիրտը, նա խելքը յանձնում է սրտին եւ ինքը դառնում է իր զգացումների գերին:

********************************

«Յոյս» տեսաժապաւենը կարողէք դիտել

այստեղ

եւ

այստեղ

Շարունակություն »