Բողոքի ցոյցեր

Երեկ՝ Յուն.26-ի երեկոյան Թեհրանի սուրբ Սարգիս եկեղեցում տեղի ունեցաւ ժողովրդական բողոքի ցոյց Հայազգի մտաւորական Հրանտ Դինքի ահաբեկման դէմ:

Նաեւ Իտալիայի մայրաքաղաք Հռոմում էլ տեղի է ունեցել բողոքի ցոյց որի լուսանկարները ինձ ուղարկեց շատ սիրելի ընկերս՝ Վահիկ Վարդանեանը:

Բոլոր լուսանկարները կարելի է տեսնել այստեղ

Ուրախութեամբ ստացայ նաեւ Վիէնայում տեղի ունեցած ցոյցի նկարները որ ինձ ուղարկեց շատ սիրելի Արազ Օհանեանը:

Բողոքի ցոյց Կիպրոսում

Լուսանկարը ուղարկեց Կիպրահայեր պարբերականը

Բոլոր լուսանկարները կարելի է տեսնել այստեղ

Շարունակություն »

Ցեղասպան թուրքը մնում է նոյնը

Ցեղասպանութիւն հերքող թուրքը նոյնիսկ մէկ դար յետոյ կրկին շարունակում է իր պապերի ստոր արարքները եւ շարունակում ուրացման քաղաքականութիւնը:
Հրանդ Դինքը նահատակւեց յանուն իր ազատ գրչի եւ լեզւի, միացաւ լուսամիտ-մտաւորական փաղանգին: Յաւերժացաւ եւ մնալու է մեր պատմութեան ազգային պայքարի էջերում՝ որպէս 21-րդ դարի Հայ Դատի վսեմ դրօշակի ծածանողը՝ հէնց Թուրքիայում:
Յարգանք նրան:

http://capwiz.com/anca/issues/alert/?alertid=9270991&type=PR

Շարունակություն »

Դատապարտենք թուրքի ոճրագործութիւնը

Սիրելի հայրենակիցներ այս անգամ եւս թուրքական եաթաղանը ներկւեց հայի արիւնով:

Ոճրագործ թուրքը ծառաւ է արիւնի:

Այդ ծառաւը պիտի յագեցում տանք մեր արդարադատ բռունցքով:

Միացեք Հրանդ Դինքի դէմ կատարւած ոճրագործութիւնը դատապարտող e-mail արշաւին:

ԱՄՆ-ի կոգրեսում Հայոց Ցեղասպանութեան թեմայի քննարկման սեմին Ձեր բողոքի ձայնը բարձրացրեք նաեւ այս ուղղութեամբ:

Բացւած էջի ներքեւում լրացրեք Ձեր տւեալները եւ սեղմեք Send Email-ը:

Դա սեղմելով Ձեր բողոքի նամակը կուղարկւի ԱՄՆ-ի կոնգրես եւ քաղաքական այրերին:

http://capwiz.com/anca/issues/alert/?alertid=9270991&type=PR

Շարունակություն »

Հրանդ Դինքը անմահ է

Կարծես բախտը այսպէս էր որ այսօր պիտի գրեմ սիրելի Հրանդ Դինքի դաժան սպանութեան մասին:

Երբ լուրերում լսեցի այդ դժբախտ պատահարի մասին այնքան ցնցւեցի որ անգամ կարողութիւն չունէի հեռախօսել ընկերներիս լուրը փոխանցելու նպատակով: Միայն լացում էի ու մտածում թէ մինչեւ երբ պիտի լռենք ու հակազդեցութիւն ցոյց չտանք: Մեր խաչքարերն են ոչնչացնում, սպային են կացնահարում, մտաւորականին են մորթում, հային որպէս ծառայ տարաջաշաջանից փոխադրում են ԱՄՆ եւ շատ ուրիշ խնդիրներ: Հրանդ Դինքի հետ զրոյցի պահին նա ինձ ասում էր թէ «սիրելիս ցեղասպանութիւնը դեռ շարունակւում է»: Նա այդ իրականութիւնը ապացուցեց իր կեանքով:
Թող հայ իշխանաւորներն ու քաղաքական-տնտեսական գործիչները իմանան որ իրենց լռութեամբ միայն ջուր են լցնում թուրքիային արիւնարբու ջրաղածի մէջ:
Ինչպէս ասում էր Գարեգին Նժդեհը «Ուժն է ծնում իրաւունքը»: Եթէ ուժ չունես ուրենմ չունես նաեւ իրաւունք: Հայերի մօտ կարծես ուժը իմաստաւորւում է ճաշարաններով, գիշերային ակումբներով ու գինիով:

Սա է եւրոպական չափանիշերով տառապող հայի ապագան:
Սիրելի Հրանդ Դինք քո արիւնով ներկւած ուղին պիտի դառնայ մեր մայր ուղին:
Թող հողը թեթեւ լինի վրադ: Քո ընկերները երբեք քեզ չեն մոռանայ: Դու հաւերժ ու անմահ կապրես մեր սրտում:

«Ալիք» օրաթերթի խմբագրատուն. Թեհրան

Հրանդ Դինքը նոյ.2006-ին մեր հիւրն էր:

Շարունակություն »

Կուռքերի մայրամուտը

2007 թւականը, ինչպէս իր նախորդ տարին, սկսւեց մի շատ կարեւոր ու ցնցիչ պատահարով:2005 թւականի աւարտին, երբ բոլորը պատրաստւում էին դիմաւորել Նոր տարին՝ 2006 թւականը՝ Հեռաւոր արեւելքում պատահեց ցունամի, որի հետեւանքով՝ զոհւեցին հազարաւոր բնակիչներ ու զբօսաշրջիկներ: 2006 թւականին եւս ճիշտ տարւայ վերջին օրերում տեղի ունեցաւ մի ուրիշ ցունամի, այս անգամ քաղաքական ոլորտում, եւ դա Իրաքի նախկին տիրակալ Սադդամ Հուսէյնի մահապատիժն էր: Սադդամ Հուսէյնը մօտ երկու տարի դատարանում պայքարեց մահւան դիմաց եւ, ի վերջոյ, մեղաւոր ճանաչւեց: Սադդամի մահւան դատավճիռը անակնկալ չէր, որովհետեւ նրա հովանաւորները չէին ցանկանում նա ողջ մնայ եւ ամբողջ աշխարհի համար բացայայտի մի շարք իրականութիւններ: Այդ իսկ պատճառով՝ կեանքի կոչւեց մի դատարան, որը աւելի նման էր կրկէսի՝ Սադդամի ոճրագործութիւնները քննելու համար:Դատավարութեան քննարկման առաջին թեման էր Դոջայլ քաղաքում աւելի քան 150 շիա բնակիչների սպանութիւնը:Դատարանը, ըստ ԱՄՆ-ի պատւէրի, յայտարարեց՝ եթէ Սադդամը Դոջայլ քաղաքի խնդրում ճանաչւի մեղաւոր, մահւան կը դատապարտւի եւ եթէ հակառակը տեղի ունենայ, կը շարունակւի դատավարութիւնը: Բայց ինչպէս միշտ՝ հակառակ վարկածը տեղի չունեցաւ ու Իրաքի «անմահ» տիրակալը մահւան դատապարտւեց:Այստեղ նպատակ չունեմ աւելի մանրամասն խօսել Սադդամի մահապատժի մասին, այլ ուզում եմ խօսել առհասարակ «Սադդամ» երեւոյթի մասին:Ինչո՞ւ են ծնւում դիկտատորները եւ ո՞վ է կեանք տալիս նրանց:Պատմութեան մէջ առհասարակ բաւարար չափով չեն զբաղւել այս հարցերի հետ եւ աւելի շատ զբաղւել են լոկ որեւէ դիկտատորի անձի ու նրա կատարած գործերի հետ:Որեւէ ուսումնասիրութիւն չի կարող ճիշտ լինել, եթէ նրանում տեղ չգտնեն այն պատճառները, որոնք ծնունդ են տւել դիկտատորին:Այս օրերում, երբ բոլոր լրատւամիջոցները ողողւած են Սադդամի մահապատժի լուրով եւ ժամ առ ժամ ցուցադրւում է մեծ թւով ժողովրդի ուրախութիւնը այդ ուղղութեամբ, մի պարզ հարց է առաջանում, թէ արդեօք Սադդամի մահապատժից յետոյ բարեկարգւելո՞ւ է Իրաքի ժողովրդի կեանքը եւ մի խօսքով՝ Սադդամի մահապատիժը լինելու է Իրաքի ժողովրդավարացման դրդապատճառը: Իմ կարծիքով՝ ոչ: Այս «ոչ»-ը հիմնաւորելու համար՝ պիտի խօսենք մի քանի հիմնական խնդրի մասին: Նախ այն, որ ազատութիւնն ու ժողովրդավարութիւնը երբեք չեն շնորհւում, այլ ժողովուրդները դրանք ձեռք են բերում պայքարի միջոցով, եթէ ազատութիւնն ու արդարութիւնը չեն իմաստաւորւում օտարի եւ կամ որեւէ ամբողջատիրոջ լուծի տակ «ազատ» ապրելով:Եթէ մի ժողովուրդ հասնի ազատութեան ու արդարութեան իրական հասկացողութեանը, նա կը պայքարի դրան հասնելու համար, բայց երբ որեւէ ժողովրդի, որ դեռ չի գտել այդ արժէքների իրական իմաստը եւ «բարեկեցիկ» է ապրում իր տիրոջ հովանու ներքոյ, տրւի ազատութեան ու ինքնորոշման իրաւունքը, նա կը վարւի նախկինի պէս, կը ծնի մի հզօր դիկտատոր եւ կապրի նրա լուծի տակ: Այս դրւագը մեծ հաւանականութեամբ կիրագործւի յետսադդամական Իրաքում:Երկրորդն այն, որ ամէն ժողովուրդ պիտի ստեղծի իր իւրայատուկ ժողովրդավարութեան հասկացողութիւնը: Գերուժերը երբ փորձում են որեւէ երկրի ժողովրդի ոտքի հանել իր տիրակալի դէմ, ամէն միջոցով քարոզում են իրենց ազատութեան ու ժողովրդավարութեան ձեւերը: Դա շեղում է ժողովուրդներին, որովհետեւ Միջին Արեւելքում ու այս պարագայում Իրաքում ապրող ժողովուրդը չի կարող ապրել ամերիկեան «ժողովրդավարական» ձեւերով, որովհետեւ դա ինքնին կը դառնայ նոր կապանք՝ ժողովրդի համար:Ազատութեան ու արդարութեան գաղափարը նախ ծնւում է ժողովուրդների մտքում, եփւում եւ ձեւաւորւում է պայքարում, այն էլ տւեալ երկրի մշակութային, հասարակական ու պատմական իրականութիւնների հիման վրայ ու արդիւնքի է հասնում ժողովրդի կամքի եւ հաւատքի միջոցով:Եթէ այս ընթացքը չի առաջացել ժողովուրդների մօտ, դժւար է խօսել ժողովրդավարութեան մասին:Անգամներ ժողովուրդներն ըմբոստացել են դիկտատորների դէմ միայն այսպէս ասած «լաւ ապրելու» նպատակով՝ ազատութեան մասին առանց որեւէ պարզ ու հասկանալի պատկերացում ունենալու եւ դրա արդիւնքում հանդիպելով «հովւի» գաւազանին, որը իրենց գլխի վրայ պար է բռնել, սողել են իրենց բոյնը՝ իրենց շնորհւած մի պատառ հացը լափելով:Նաեւ պարագաներ են լինում, երբ ժողովուրդները նոյն այդ «լաւ ապրելու» նպատակով՝ փնտրում են նոր դրախտավայրեր, բայց դա նորէն ստրկութեան է յանգում, որովհետեւ մի պատառ հացի համար այս անգամ պիտի հրաժարւեն մարդկութիւնից, այն էլ հեռու հարազատ երկրից ու մշակոյթից:Հնդիկ փիլիսոփայ Քրիշնա Մուրթին ազատութեան մասին ասում է, թէ. «Ուր որ կայ վախ, այնտեղ չկայ ազատութիւն» եւ սրան պիտի աւելացնել այն, որ «Ուր որ մարդը չի ապրում մարդկային օրէնքներով, չկայ ազատութիւն»: Բայց, պիտի մատնանշել, որ այս բոլորի լուծումը նախ ժողովուրդների մօտ է ու կախում ունի նրանց կամքից, ոչ թէ որեւէ դրածոյ կուռքի մօտ:Կուռքերը կարելի է այրել ազատութեան ու արդարութեան կրակի միջոցով, որը ներկայացնում է ազատատենչ ժողովուրդների վճռորոշ կամքը, բայց եթէ ժողովուրդները զուրկ լինեն այդ կամքից, էլ ի՞նչ խօսք ազատութեան մասին:

Ալիքի էջերում....

Շարունակություն »

Դիկտատորի աւարտը

Իրաքի պետական այրերը յայտարարեցին որ այսօր՝ դեկ.30-ի առաւոտեան ժամը 6-ին կախաղան հանւեց Իրաքի նախկին դիկտատոր Սադդամ Հուսէյնը:
Իրաքի «Հուռէ» հեռուստաալիքը լուրը յաղորդելուց յետոյ ցրել է իրաքի հիմնը, որից յետոյ բացականչել է «ոճրագործ Սադդամը կախաղան բարցրացաւ»:

Շարունակություն »

Շնորհաւոր նոր տարի - 2007

Մէկ տարի եւս անցաւ: Գալիս է մի նոր տարի , լի նոր մտքերով նոր ապագայի համար: Ըստ Չինական Ֆէնգ Շույի գիտութեան համաձայն 2007-ը ծանր եւ դժւար տարի է լինելու: Բայս սա լոկ գուշակութիւն է եւ յոյսով որ բոլորի համար լինի լաւ եւ ուրախ տարի:

Շարունակություն »

Բազմակողմանի ճնշում, բազմակողմանի ժայթքում

Հոկտեմբեր ամիսը քաղաքական առումով շատ տաք ամիս էր թէ՛ հայերի, եւ թէ՛ համաշխարհային հանրութեան համար: Այս ամսւայ կարեւորութիւնը հայերի համար եղաւ այն, որ Ֆրանսիայի խորհրդարանը Հայոց Ցեղասպանութեան հերքումը դարձրեց քրէական օրէնք եւ յատուկ պատիժ սահմանեց խախտողների համար:Համաշխարհային հանրութիւնը նաեւ անմասն չմնաց հոկտեմբեր ամսւայ ջերմութիւնից, երբ ականատես եղաւ Հիւսիսային Կորէայի ատոմական զէնքի փորձարկմանը: Հիւսիսային Կորէան այս գործով դարձաւ ատոմական զէնք ունեցող երկրների ակումբի 9-րդ անդամը: Հիւսիսային Կորէան իր այս արարքով նոր էջ բացեց միջազգային դիւանագիտական պատմութեան մէջ եւ եղաւ այն երկիրը, որ ԱՄՆ-ի բազմակողմանի ճնշումների դիմաց քայլեց իր ուղիով ու փորձարկեց իր ատոմական զէնքը:ԱՄՆ-ի համար լոկ Հիւսիսային Կորէայի ատոմական զէնքը մտահոգիչ չէ, այլ մտահոգութիւնը նրանում է, որ Հիւսիսային Կորէայի արարքը կարող է օրինակ հանդիսանալ բազմաթիւ այլ երկրների համար, որ գտնւում են ԱՄՆ-ի հակադիր դիրքերում:Այս իրավիճակը ԱՄՆ-ին պարտադրում է, որ աւելի ուշադիր լինի իր հակառակորդ երկրների շարժումներին եւ մշակի մի այնպիսի քաղաքականութիւն, որ թէ՛ պահպանի Ամերիկայի գերակայութիւնը եւ, թէ՛ մեղմացնի հակառակորդ երկրների ատոմական զէնք ձեռք բերելու ցանկութիւնը՝ բազմաթիւ տնտեսական առիթներ ստեղծելու պատրւակով:Այս դէպքը նաեւ կարելի է մեկնաբանել մի այլ կերպ, թէ Հիւսիսային Կորէայի արարքը կատարւել է ԱՄՆ-ի ուղղակի կամ անուղղակի հսկողութեամբ եւ պատւէրով ու պիտի որպէս թակարդ ծառայի Ամերիկայի հակադիր երկրների համար, ինչպիսին է Իրանը:Իրանը նաեւ, իր հերթին եւ հակառակ բազմաթիւ երկրների դատապարտական յայտարարութիւններին, շատ անտարբերութեամբ մօտեցաւ Հիւսիսային Կորէայի ատոմական փորձարկմանը եւ միայն յայտարարեց, թէ Իրանը չի ցանկանում ձեռք բերել ատոմական զէնք:Իրանը իր ատոմական աշխատանքների բացայայտման օրից մինչ այսօր անգամներ յայտարարել է, թէ չի ցանկանում ձեռք բերել ատոմական զէնք եւ բազմաթիւ անգամներ դատապարտել է ԱՄՆ-ին ու այլ գերուժ երկրներին՝ աշխարհում ատոմական զէնք ձեռք բերելու մրցակցութեան պատճառ լինելու գծով:Նոյն այդ ուղղութեամբ եւ Ֆեթրի տօնակատարութեան եռօրեայ անակնկալ արձակուրդներից յետոյ Իրանի կառավարութիւնը յայտարարեց, թէ UF6 գազ է ներմուծել իր սանտրիֆուժների մէջ: Սա երկրորդ կարեւոր գործողութիւնն է հանդիսանում՝ ծանր ջուրը շահագործման յանձնելու փուլից յետոյ:Հիւսիսային Կորէայի փորձարկումից յետոյ Իրանի այս գործողութիւնը, որին ուղղակիօրէն հսկում էր ՄԱԳԱՏԷ-ն, ցնցում առաջացրեց ԱՄՆ-ում:Բոլորին այլեւս պարզ է, որ ԱՄՆ-ն Իրաքի գրաւումից յետոյ շատ ծանր պայմանների մէջ է ապրում եւ մի խօսքով՝ անհեթեթ են թւում Իրանի դէմ ռազմական գործողութիւն ծաւալելու յայտարարութիւնները: Նոյն այդ պատճառով՝ ԱՄՆ-ն փորձում է մի այլ կերպ կանխել Իրանին եւ այն «բազմակողմանի ճնշում, բազմակողմանի ժայթքում» գործելաոճն է:ԱՄՆ-ն բազմակողմանի ճնշումը սկսեց Իրանի դէմ իրագործած սահմանափակումների ժամկէտը երկարաձգելով եւ անմիջապէս յայտարարեց, թէ մտադիր է Պարսից ծոցում իրականացնել մի ռազմափորձ՝ տարածաշրջանի երկրների մասնակցութեամբ, որի նպատակն է կանխել ատոմական զէնքի ստեղծման համար կարեւոր մասնիկների փոխադրութիւնը: Այս ռազմափորձի ուղղակի թիրախը Իրանի տարածաշրջանային գերակայութիւնն է: Երկրորդ հանգրւանում Եւրոպան մուտք գործեց այս բազմակողմանի ճնշման գործընթացը, երբ Բելգիայի խորհրդարանում ներկայացաւ Իրանի Իսլամական Հանրապետութեան կառոյցի գլխաւոր հակառակորդներից «Մոջահեդին խալղ» կոչւած ահաբեկչական խմբակցութեան առաջին դէմքը՝ Մարիամ Ռաջաւին: Դրան յաջորդեց Շիրակի այն յայտարարութիւնը, որ եթէ Իրանը շարունակի իր այդ ընթացքը, Ֆրանիսան պիտի քւէարկի Իրանին սահմանափակելու օրէնքի օգտին:Երրորդ հանգրւանում Արգենտինան վերարծարծեց 1994-ին իր երկրում հրէական մշակութային կենտրոնի պայթեցման թղթածըրարը, որի ընթացքում Իրանը հրեաների կողմից մեղադրւում է կենտրոնի պայթեցման համար:Եւ, ի վերջոյ, Մարդու իրաւունքների պաշտպանման կազմակերպութիւնը Իրանի դէմ տւած իր զեկոյցով փորձեց ճոխացնել Իրանին ճնշողների շարքը:Շատ տարօրինակ աշխարհ է: Գերուժերը խօսում են ահաբեկչութեան դէմ պայքարի մասին, բայց իրենց խորհրդարաններում յայտնւում են ահաբեկիչների գլխաւոր դէմքերը: Խօսում են ատոմական զէնքի դէմ, բայց իրենց պահեստները լցւած են ատոմական մարտագլխիկներով:Խօսում ու գործում են Իրանի դէմ, նրան սպառնում ռազմական գործողութեամբ, բայց նրանից պահանջում են իրենց հետ համագործակցել Իրաքում ու Աֆղանստանում:Եւ, ի վերջոյ, խօսում են զարգացման մասին, բայց արգելք են հանդիսանում ուրիշների զարգացման դէմ:Այս բոլորից պարզւում է, որ այս տարօրինակ աշխարհում գործում է միայն մէկ օրէնք եւ դա ուժի օրէնքն է: Եթէ աշխարհի եւ ազգերի ապագան ու իրաւունքը պայմանաւորւած է ուժով, ուրեմն՝ արդարացի է նաեւ Իրանը, որը վճռել է ամէն գնով դառնալ առաջադէմ ու զարգացած երկիր՝ իր տարածաշրջանում:Իրանը տարիներ է, որ ապրում ու գործում է բազմակողմանի ճնշումների ներքոյ՝ դա համարելով իր ազգային զարգացման ու հզօրացման համար շատ կարեւոր ազդակ: Այդ ճնշումներից յետոյ է, որ տեղի պիտի ունենայ բազմակողմանի ժայթքում, ոչ թէ ամերիկեան ցանկացած օրինակով, այլ իրանական ազգային օրէնքով, որն է՝ զարգացում ու հզօրութիւն:

Ալիքի էջերում....

Շարունակություն »

Ռուսաստան. ներքաղաքական իրադրություն

Գագիկ Հարությունյան


Ռուսաստանում, ինչպես և ՀՀ-ում, 2007-2008թթ. կայանալու են խորհրդարանական և նախագահական ընտրություններ։ Հատկանշական է, որ երկու երկրներում էլ 2008-ին ավարտվում է նախագահների պաշտոնավարման սահմանադրական ժամկետը։ Առաջին դեմքերի փոփոխման գործընթացները ՀՀ-ում և ՌԴ-ում ունեն ընդհանրություններ և տարբերություններ։ Նախնական գնահատականներն այսպիսին են. երկու երկրների քաղաքական ընտրանիներն էլ ունեն իրենց իշխանությունը վերարտադրելու բավարար ռեսուրսներ։ Ենթադրվում է նաև, որ ՌԴ-ում և ՀՀ-ում հիմնականում պահպանվելու է ներկայում գոյություն ունեցող քաղաքական կուրսը, և դա բխում է երկու երկրների ազգային շահերից։ Միևնույն ժամանակ, հայտնի է, որ իշխանափոխության գործընթացները, որքան էլ նախապես ծրագրվեն, պարունակում են որոշակի ռիսկեր և անորոշություն։

ՌԴ քաղաքական ընտրանու պահպանողական մոտեցումները.

Այսօր Ռուսաստանի ներքաղաքական զարգացումները ենթարկվում են «հետպուտինյան դարաշրջանին» նախապատրաստվելու տրամաբանությանը, և այդ տեսանկյունից նախագահ Պուտինի շուրջ համախմբված ընտրանու համար առաջնայինը անձնական կարգավիճակի և շահերի պահպանման խնդիրը չէ։ Համաձայն տարբեր գնահատականների՝ մոսկովյան և մարզային բարձրամակարդակ «նոմենկլատուրայի» 30-40%-ը կազմում են հատուկ ծառայությունների նախկին աշխատակիցները և բանակի պաշտոնաթող սպաները։ Ընտրանու այդ շերտը, հիմնականում, ավելի հարմարված է գործելու պետական կառույցներում, քան ձեռներեցության կամ այլ ոլորտներում։ Պետական ծառայությունը համապատասխանում է նախկին սպայակազմի մասնագիտական պատրաստվածությանը, մտածելակերպին և մենթալիտետին։ Նման հատկանիշներ և պահպանողական կողմնորոշումներ ունեցող ընտրանու ձևավորումը, համաձայն Պուտինի նախագծի, պետք է նպաստեր Ռուսաստանի վերականգնմանը, և այդ մոտեցումն իրեն արդարացրեց. ՌԴ հայտնի հաջողությունները պետականաշինության բնագավառում զգալի չափով պայմանավորված են նման ընտրանու առկայությամբ։ Այդ ընտրանին է, որ այժմ վերահսկում է պետական-վարչական և նյութական ռեսուրսների մի զգալի մասը և Պուտինի հենարանն է երկրում։
Ելնելով վերոնշյալ հանգամանքներից՝ «պուտինյան թիմն» ավելի քան սուր է ընկալում ներկա պետականակենտրոն քաղաքականության հնարավոր փոփոխման հետևանքները։ «Նոմենկլատուրայի» համար գաղտնիք չէ, որ «կուրսի փոփոխման» սցենարը ոչ միայն կվտարի առանձին անհատների իշխանական բուրգից, այլև խաղից դուրս կբերի ներկայիս ընտրանու գրեթե ողջ կազմը։ Այդ ամենը «նոմենկլատուրային» թելադրում է գործել թիմային, կորպորատիվ սկզբունքներով, ինչն անհամեմատ արդյունավետ է դարձնում նրանց գործունեությունը։ Թերևս, այս հանգամանքն էլ «պուտինյան գծի» շարունակականության ապահովման գրավականներից մեկն է։

Պուտինի «հետնորդի» հիմնախնդիրը և «անորոշության» մարտավարությունը.

Ռուսաստանի պետականության վերականգնումը կապվում է Պուտինի անվան հետ (բավական է նշել, որ 1999թ. այդ երկրի բյուջեն կազմում էր մոտ $25 մլրդ, իսկ 2007թ. բյուջեն պլանավորվում է ավելի քան $250 մլրդ-ի չափով)։ Նրա վարկանիշը (այն որոշ ժամանակահատվածներում հասել է մինչև 70%-ի), հսկայական վարչական ռեսուրսը և լուրջ ընդդիմության բացակայությունը գրեթե կասկած չեն հարուցում այն հարցում, որ ՌԴ ապագա նախագահ կդառնա նա, ում մատնացույց կանի Պուտինը։
Միևնույն ժամանակ, առայսօր Պուտինի «հետնորդի» խնդրում անորոշություն է տիրում։ Այս տարվա սկզբին թվում էր, թե ընտրություն պետք է կատարվի Սերգեյ Իվանովի և Դմիտրի Մեդվեդևի միջև (որպես հնարավոր թեկնածու դիտարկվում էր նաև Դմիտրի Կոզակը, չնայած վերջինս հերքում էր նման հնարավորությունը): Սակայն Պուտինը հետագայում շփոթություն մտցրեց այդ հարցում՝ հայտարարելով, թե «հետնորդը» կարող է այնքան էլ քաջածանոթ չլինել լայն հանրությանը։ Նման հայտարարությունից հետո, հիշելով Մ.Ֆրադկովի՝ բոլորի համար անսպասելիորեն վարչապետ նշանակվելը, ռուսաստանյան ԶԼՄ-ում սկսեցին շոշափվել ամենազանազան տարբերակներ. հատկապես ուշադրության էր արժանի «Ռուսաստանյան երկաթգծեր» ԲԲԸ նախագահ Վլադիմիր Յակունինի հնարավորությունների քննարկումը։ Վարկածը հիմնավորվում էր նրանով, որ «պիտերյան-չեկիստական» թիմի այդ գործիչը «Ազգային փառքի կենտրոնի» հոգաբարձուների խորհրդի և «Անդրեյ Պերվոզվաննի» հիմնադրամի նախագահն է, իսկ վերջիններս այն «փակ» կազմակերպություններն են, որտեղ ռուսական հոգևոր և աշխարհիկ բարձրագույն վերնախավը նախագծում է Ռուսաստանի զարգացման գաղափարախոսությունը և ռազմավարությունը։
Բոլոր պարագաներում, «անորոշության» մարտավարությունը պայմանավորված է ոչ միայն նրանով, որ վաղօրոք հայտարարված հավակնորդը կարող է ընկնել մրցակիցների և ընդդիմադիրների «հարվածի» տակ։ Ակնհայտ է, որ նման իրավիճակը Պուտինին առավելություններ և հնարավորություններ է տալիս։ Նշենք դրանցից մի քանիսը.

** Անորոշությունը խթանում է մրցակցությունն ընտրանու տարբեր խմբավորումների միջև։ Դա, իր հերթին, բացահայտում է այս կամ այն խմբավորման և առաջատար անձի ներուժը, «մարտական» որակները, մտադրությունները և հնարավորությունները։ Նման մթնոլորտը ստիպում է հանրային ելույթներ ունենալ, ինչը թույլ է տալիս որոշել այս կամ այն հավակնորդի կերպարի (իմիջի) ընկալումը հանրության կողմից։ Այդ ամենի վերաբերյալ տեղեկատվության հավաքումը և վերլուծությունը թույլ են տալիս Պուտինին ապագայում առավել հիմնավորված ընտրություն կատարել։

** Անորոշությունը ստեղծում է իրավիճակներ, որոնք թույլ են տալիս իրատեսական գնահատել հնարավոր «հետնորդի»՝ Պուտինի նկատմամբ ունեցած անձնական նվիրվածության և հավատարմության աստիճանը։ Այս խնդիրը հատկապես կարևոր է, քանի որ կան բոլոր հիմքերը կարծելու, թե Պուտինը գոնե առայժմ դեմ է երրորդ անգամ վերընտրվելուն (ըստ որոշ մոտեցումների՝ նման տարբերակը գործնականում բացառվում է), սակայն ցանկանում է (գուցե և պարտադրված է) 2008-ից հետո էլ շարունակել կարևոր դերակատարում ունենալ ՌԴ քաղաքական կյանքում։ Դա հնարավոր է միայն ապագա նախագահի հետ հատուկ պայմանավորվածությունների և վերջինիս անձնական հավատարմության առկայության պարագայում։ Նկատենք, որ ԶԼՄ-ում պարբերաբար հայտնվում են նյութեր, որտեղ Պուտինի համար 2008-ին կանխատեսվում են ամենազանազան պաշտոններ, սկսած Գազպրոմի կամ Հյուսիսային-եվրոպական գազատարի ընկերության ղեկավարից մինչև վարչապետ կամ «Եդինայա Ռոսիայի» նախագահ և այդ կարգավիճակով` Դումայի նախագահ։ Որպես ավելի իրատեսական կարելի է դիտարկել Պուտինի՝ ՌԴ Պետխորհրդի նախագահ դառնալու վարկածը։ Այդ կառույցը (ներկայում այն գլխավորում է նախագահը) սահմանադրական ձևակերպում չունի, սակայն նրա իրավասությունները կարելի է ընդլայնել Դումայի ընդունած որոշման հիման վրա։ Լինելով Պետխորհրդի նախագահ՝ Պուտինը կարող է իր հեղինակությամբ վերահսկել իրադրությունը երկրում, ինչպես դա ժամանակին անում էր Դեն Սյաոպինը Չինաստանում։ Այս վարկածի օգտին է անուղղակիորեն խոսում նաև այն, որ ԶԼՄ-ում պարբերաբար քննարկվում է այդ կառույցը Պետերբուրգ տեղափոխելու խնդիրը, և Պետխորհրդի որոշ նիստեր արդեն իսկ կայացել են այդ քաղաքում։

«Հետնորդի» հարցում տիրող անորոշությունը հատկապես ազդում է մարզային և ոչ այնքան բարձրամակարդակ մոսկովյան նոմենկլատուրայի վրա. այդ շերտը, չունենալով գործելու այլ լծակներ, այսօր ցուցաբերում է «նախաձեռնություն ներքևից»՝ առաջարկելով կատարել սահմանադրական փոփոխություններ և երրորդ անգամ վերընտրել Պուտինին։ Այլ կերպ են ընթանում գործերը «բարձր» ոլորտներում։
Գաղափարախոսական գործոնը և կադրային փոփոխությունները.
Պուտինի վարչակազմն առանձնահատուկ կարևորում է գաղափարախոսական խնդիրները։ Պաշտոնապես ընդունված է համարել, որ այդ խնդիրներն առանցքային են Ռուսաստանի համար՝ ելնելով այն պրագմատիկ թեզից, որ առանց գաղափարախոսության Ռուսաստանն անհնար է կառավարել։ Այդ ոլորտի պատասխանատուն է նախագահի աշխատակազմի ղեկավարի տեղակալ Վլադիսլավ Սուրկովը, որը վերջերս հնչեցրեց «ինքնիշխան դեմոկրատիայի» (տերմինն առաջին անգամ կիրառել են Թայվանի իշխանությունները՝ այդպիսով հակադրելով իրենց ժողովրդավարությունը մայրցամաքային Չինաստանի սոցիալիստական համակարգին) վերաբերյալ տեսակետը։ Համաձայն այդ դրույթի՝ արևմտյան (և հատկապես անգլոսաքսոնյան) պատկերացումները ժողովրդավարության վերաբերյալ ունիվերսալ բնույթ չեն կրում և այդպիսով չեն կարող հիմք ծառայել այլ երկրների ներքին գործերին միջամտելու համար։
Այս ամռանը հնչեցված «ինքնիշխան դեմոկրատիա» դրույթը լայնորեն տարածվել էր և տեղ էր գտել «եդինոռոսների» ծրագրային փաստաթղթերում։ Հատկանշական է նաև, որ այդ բառակապակցությունը սկսել էր կիրառել նաև պաշտպանության նախարար Ս.Իվանովը։ Սակայն շուտով «ինքնիշխան դեմոկրատիա» ձևակերպման դեմ հանդես եկավ փոխվարչապետ Դ.Մեդվեդևը, իսկ վերջերս (ավելի փափուկ արտահայտություններով)՝ նաև Պուտինը։
Ակնհայտ է, որ գաղափարախոսական տերմինների վերաբերյալ բանավեճն արտահայտում է Կրեմլի ներսում ընթացող «միջկլանային» պայքարը։ Նման է նրան, որ ելնելով իրեն հայտնի նկատառումներից՝ Պուտինը ձգտում է (գոնե առայժմ) նվազեցնել «պիտերյան-չեկիստական» թևի (որի առաջատարներից են Ս.Իվանովը, Ն.Պատրուշևը) ազդեցությունը և բարձրացնել «պիտերյան-համալսարանական» (որի կազմում են Պուտինի շրջապատի մարդիկ դեռևս Սանկտ Պետերբուրգի համալսարանում աշխատելու ժամանակվանից, որոնցից նշենք Դ.Մեդվեդևին և Դ. Կոզակին) խմբավորման հեղինակությունը։ Այդ միտումը նկատվում է նաև նախագահի այլ գործողություններում։
Օրերս Պուտինի հրամանագրով աշխատանքից ազատվեցին մաքսանենգության մեջ մեղադրվող մի շարք բարձրաստիճան չեկիստներ։ Դրանց թվում էին ՖՍԲ Սեփական անվտանգության վարչության պետ, գեներալ-լեյտենանտ Ալ.Կուպրյաժկինը և Գործունեությունն ապահովող ծառայության պետ, գեներալ-գնդապետ Ս.Շիշինը։ Նախագահի այդ քայլը մոսկովյան մի շարք փորձագետներ մեկնաբանում են որպես ՖՍԲ տնօրեն Պատրուշևի դեմ ուղղված քայլ։ Նման վարկածը չի կարելի բացառել, քանի որ այն հաստատվում է այլ անուղղակի վկայություններով։ Օրինակ՝ Վլադիմիր Ուստինովի պաշտոնանկությունը (նրա ներկայիս իրավասությունները՝ որպես Արդարադատության նախարար, դժվար է համեմատել Գլխավոր դատախազի հնարավորությունների հետ) կապվում էր բարձրաստիճան պաշտոնյաների դեմ պայքարում նրա՝ ավելորդ եռանդ ցուցաբերելու հետ։ Սակայն պետք է հաշվի առնել, որ առանց Կրեմլի աջակցության՝ Ուստինովը դժվար թե ինքնուրույն քայլեր կատարեր, և կարելի է կարծել, թե այդ խնդրում նրա հենարանն էր նախագահի օգնական և նախագահի վարչակազմի ղեկավարի տեղակալ Իգոր Սեչինը։ Վերջինս «պիտերյան» թիմից է և նախկինում ծառայել է ռազմական հետախուզությունում։ Հատկանշական է, որ Սեչինի դուստրը Ուստինովի տղայի կինն է։
«Համալսարանական պիտերցիների» թիմի ուժեղացման մասին է վկայում նաև Դ.Կոզակի (որն, ի դեպ, Պուտինի 2003թ. նախընտրական շտաբի պետն էր և ժամանակին համարվում էր որպես վարչապետության ամենահավանական թեկնածու) իրավասությունների մեծացումը. վերջերս նա նշանակվեց Հարավային դաշնային օկրուգի սոցիալ-տնտեսական հանձնաժողովի նախագահ, որի կազմում են 11 դաշնային նախարար և 13 մարզի ղեկավար։ Այդ հանձնաժողովն անվանում են Հարավային դաշնային օկրուգի կառավարություն։

Հետևություններ.

Կարելի է արձանագրել, որ ռուսաստանյան վերնախավում ընթացող մրցակցությունը սրվում է, և այդ միտումը սաստկանալու է։ Առայժմ ամեն ինչ վկայում է այն մասին, որ նախագահ Պուտինը վերահսկում է իրադրությունը։ Միևնույն ժամանակ, ներկա պահին դիրքային պայքարում որոշակի առավելության է հասել «պիտերյան–համալսարանական» թիմը։ Տպավորությունն այն է, որ եթե Պուտինն այսօր կատարեր իր ընտրությունը, ապա նախագահի և վարչապետի պաշտոնները «կտրվեին» Դ.Մեդվեդևին և Դ.Կոզակին (չբացառելով, որ «հետնորդը» կարող է լինել հենց վերջինս)։ Միևնույն ժամանակ, պետք է նշել, որ այդ գործիչների իմիջը և վարկանիշը, ինչպես ցույց են տալիս տարբեր սոցհարցումների արդյունքները, առայժմ բավարար բարձրության վրա չեն։ Սակայն պայքարը դեռ նոր է սկսվել, և իրատեսական կանխատեսումները հնարավոր են միայն 2007-ի կեսերից սկսած։

Շարունակություն »

ԱՄՆ-ի սահմանադրությունն անկատար է

Սենֆորդ Լեւինսոն

Los Angeles Times

Ամերիկայի հիմնական օրենքը, որը շատերը նրա մեծագույն ձեռքբերումն են անվանում, իրականում երկրի ոչ դեմոկրատական կառավարման հիմքեր է պարունակում:
ԱՄՆ-ում Սահմանադրությունը ցանկացած օրենքից ավելի են հարգում: Դա մեր հիմնարար փաստաթուղթն է, եւ ընտրված յուրաքանչյուր նախագահ, պաշտոնի անցնելով, երդվում է սույնը պահպանել եւ պաշտպանել, իսկ մեր դատավորները, թալմուդականների նման, 200 տարուց ավելի շարունակում են Սահմանադրությունը մեկնաբանել եւ վերամեկնաբանել: Դա ամերիկյան դեմոկրատիայի խորհրդանիշն է եւ աշխարհում մեծագույնն է համարվում: Մինչդեռ մեր Սահմանադրությունն իրականում այնքան անկատար է, որ սպառնում է լուրջ խնդիրներ լուծելու մեր ունակությանը, որոնց այսoր բախվել է երկիրը: Նրա հիման վրա է ձեւավորվել քաղաքական կարգը, որը տառապում է «դեմոկրատիայի պակասից»: Տերմին, որը հաճախ օգտագործվում է ԵՄ-ի պարագայում, բայց, ավաղ, մեր հասարակության համար առավել այժմեական է:
Խոսքը տեսական պլանի վերացական բացթողումների մասին չէ: Այսօր, օրինակ, ամերիկացիների մեծ մասը դժգոհ է գործող Կոնգրեսի եւ նախագահի աշխատանքից: Սոցիոլոգիական հարցումների մասնակիցների երեք քառորդը վստահ է, որ երկիրը սխալ ճանապարհով է ընթանում: Նման պատասխանները վկայում են, որ ընտրախավին չի բավարարում ստեղծված իրավիճակը:
Կարելի է, իհարկե, պնդել, թե սա ժամանակավոր երեւույթ է, իշխանության հանդեպ անցողիկ հակակրանք, եւ նոյեմբերին կայանալիք ընտրությունների արդյունքները կհանդարտեցնեն դժգոհներին: Սակայն նման պնդումները սխալ են: Ցավալի է, բայց փաստ, որ միջանկյալ ընտրությունների արդյունքն այնքան էլ կախված չէ մեր Սահմանադրության բնույթից:
Առաջին` ինչ էլ պատահի, Ջորջ Բուշը կմնա Սպիտակ տանը մինչեւ 2009 թվականի հունվարի 20-ը, թեկուզ այդ պաշտոնում նրա գործունեությունը չեն խրախուսում ամերիկացիների 60 տոկոսը: Աշխարհում գործող քաղաքական համակարգերի մեծ մասը նախատեսում է մեխանիզմներ, որոնք թույլ են տալիս փոխել այն առաջնորդին, որը կորցրել է հասարակության վստահությունը: Օրինակ` Մեծ Բրիտանիայում ժամանակին թորիներն առանց վարանելու պաշտոնանկ արեցին Մարգըրեթ Թետչերին` համարելով, որ նա այլեւս չի համապատասխանում առաջնորդի դերին: Այսօր լեյբորիստները պատրաստվում են նույնկերպ վարվել Թոնի Բլերի հետ: Մեր Սահմանադրության համաձայն` նախագահին կարելի է պաշտոնից զրկել, եթե նա հանցագործություն է կատարել, բայց սովորական անիրազեկությունը հաշիվ չէ: Ընդ որում, ամենեւին պարտադիր չէ երկրում խորհրդարանական հանրապետություն հռչակել, որպեսզի Կոնգրեսը նախագահին «անվստահության քվե» հայտարարել թույլ տվող մեխանիզմ ստեղծի: Իսկ առայժմ Բուշը ցանկացած արդյունքի դեպքում կպահպանի իր լիազորությունները, այդ թվում նաեւ` վետոյի իրավունքը Կոնգրեսի ընդունած օրենքների վրա, ինչը ամերիկյան քաղաքական համակարգի հակադեմոկրատական եւս մի բաղկացուցիչն է: Վետոյի իրավունքը մի եզակի անհատին թույլ է տալիս չեղյալ հայտարարել խորհրդարանական մեծամասնությամբ ընդունված որոշումները` նախագահին ըստ էության դարձնելով առանց դրա էլ մեծածավալ օրենսդրական համակարգի անկախ «երրորդ պալատ»: Օրենսդրական գործընթացի հենց այս եռաստիճան բնույթն է բացատրում, թե ինչու է այդքան դժվար, իսկ երբեմն էլ անհնար` մեր երկրում առաջադեմ օրինագիծ ընդունելը եւ նախագահի ստորագրությունն ստանալը:
Սահմանադրության հանդեպ դժգոհության հատուկ պատճառներ ունեն կալիֆոռնիացիները: 35 միլիոն բնակչություն ունեցող այս նահանգը Սենատում նույն թվով ներկայացուցչություն ունի, որքան Վայոմինգը` իր 500 000 բնակիչներով:
Ինչպե՞ս կարելի է կայացած համարել մի համակարգ, որի շրջանակներում Բարբըրա Բոքսերը 2004 թվականին վերընտրվեց Սենատում` ստանալով 6, 5 միլիոն ձայն, բայց նույնպիսի լիազորություններ ստացավ նաեւ Ալյասկայի ներկայացուցիչ Լիզա Մուրկովսկին, որի համար քվեարկել էին 150 000 ընտրողներ: Շատ դժվար է պատկերացնել «մեկ մարդ՝ մեկ ձայն» սկզբունքի խախտման ավելի աղաղակող օրինակ, որի հավատարիմ հետեւորդներն ենք համարում մեզ:
Ընդ որում` խոսքը կրկին չի վերաբերում տեսական բնույթի խնդրին: Ըստ հետազոտողների` այն փաստը, որ նահանգները, որտեղ բնակվում է երկրի բնակչության 5 տոկոսից ոչ ավելին, վերահսկում են Սենատի աթոռների 25 տոկոսը, հանգեցնում է դաշնային ներդրումների վերաբաշխման` խիտ բնակեցված նահանգներից (Կալիֆոռնիա, Նյու Յորք) նոսր խտություն ունեցող տարածաշրջաններ, որոնք գործող քաղաքական համակարգի շնորհիվ հայտնվում են արտոնյալ վիճակում:
Իրականում Կալիֆոռնիան ավելի քիչ ազդեցություն ունի Սենատում, քան քիչ բնակչություն ունեցող նահանգները, ինչի պատճառը կուսակցական համակարգում բարձրագույն պաշտոնների բաշխումն է: Օրինակ` դեմոկրատների գրեթե բոլոր առաջնորդները ծնունդով սակավաբնակ նահանգներից են: Վերջին 30 տարում այդ կուսակցության ղեկավարներն են եղել Մոնտանայի (Մայք Մենսֆիլդ), Արեւմտյան Վիրջինիայի (Ռոբերտ Բիրդ), Մենի (Ջորջ Միթչել), Հարավային Դաքոտայի (Թոմ Դեշլ), Նեւադայի (Հարրի Ռեյդ) նահանգների ներկայացուցիչները: Ինչ վերաբերում է Հանրապետական կուսակցությանը, ապա նույն ժամանակահատվածում կուսակցության ղեկավարներն են եղել Թենեսիի (Հովարդ Բեյքեր եւ Բիլ Ֆրիստ), Քանզասի (Բոբ Դոուլ), Միսիսիպիի (Թրենթ Լոթ) նահանգների ներկայացուցիչները:
Թվում էր, թե Կալիֆոռնիան պիտի լուրջ առավելություններ ունենա, քանի որ այնտեղ ավելի մեծ թվով ընտրողներ են բնակվում, քան ցանկացած այլ նահանգում: Սակայն այդպես չէ: Պատճառը պարզ է: Առաջին պատճառը ընտրողների կոլեգիայում սակավաբնակ նահանգների ոչ համամասնական ներկայացուցչությունն է. նրանցից յուրաքանչյուրի համար կոլեգիայում երաշխավորված է նվազագույնը երեք տեղ: Երկրորդ` կոլեգիայի կառուցվածքի պատճառով ընտրարշավի ընթացքում նախագահի թեկնածուները ուշադրությունը բեւեռում են «ճակատային» նահանգների վրա, որտեղ ընտրողների ձայները համարյա կիսվում են:
Արդեն մի քանի տարի է, ինչ Կալիֆոռնիան չի մտնում նման նահանգների թվի մեջ: Այդ իսկ պատճառով ընտրողների կոլեգիայում իր հաղթանակը ապահովել ձգտող ոչ մի թեկնածու այս նահանգին հատուկ ուշադրություն չի դարձնում: Թեկնածուներից մեկը (օրինակ` դեմոկրատ) կալիֆոռնիացիների աջակցությունը բնականոն է համարում, ինչն ինքնին այդպես էլ պիտի լինի, երկրորդը հաճախ անտեսում է այդ նահանգը: Եթե ամերիկյան դեմոկրատիան համապատասխաներ ժամանակի պահանջներին, եւ նախագահն ընտրվեր ուղղակիորեն, կալիֆոռնիացիների վրա հատուկ ուշադրություն կդարձնեին: Իսկ հիմա թեկնածուներն աշխատում են շահել Օհայոյի մետաղագործների եւ Մայամիի կուբայական ծագմամբ ամերիկացիների համակրանքը:
Սրանք այն բազում խնդիրներից մի քանիսն են, որ պայմանավորված են մեր Սահմանադրությամբ: Հարկ է հիշեցնել նաեւ, որ հետպատերազմյան տարիներին ընտրողների կոլեգիայի շնորհիվ երկրի ղեկավար են դարձել հինգ թեկնածուներ՝ Հարրի Թրումենը, Ջոն Քենեդին, Ռիչարդ Նիքսոնը, Բիլ Քլինթոնը, Ջորջ Ու.Բուշը, որոնք ընտրաձայների բացարձակ մեծամասնությունը չեն ստացել:
Նպատակահարմար չէ նաեւ ընտրությունների եւ երդման արարողության միջեւ ընկած ժամանակահատվածի տեւողությունը, որը գերազանցում է երկու ամիսը. այդ ընթացքում մերժված նախագահի թեկնածուները, որոնք երկրորդ ժամկետ էին առաջադրվել (բավական է հիշել Ջիմի Քարթերին եւ ավագ Ջորջ Բուշին), պահպանում են իրենց լիազորությունները եւ կարող են ցանկացած որոշում կայացնել, նույնիսկ` բավական ոչ միանշանակ: Հարցեր են ծնում նաեւ Գերագույն դատարանի շատ անդամների պաշտոնավարման անհեթեթորեն երկարատեւ ժամկետները. այսօր «նորման» կազմում է 25 տարի, իսկ եթե ընտրվեն այնպիսի «երիտասարդներ», ինչպիսիք են 42-ամյա Քլարենս Թոմասը կամ դատարանի գործող նախագահ, 50-ամյա Ջոն կրտսեր Ռոբերթսը, ապա դատավորները կարող են պաշտոնավարել 30-40 տարի անընդմեջ: Դրանից բացի, ժամկետային սահմանափակումների բացակայության պատճառով դատավորներն իրենք կարող են ընտրել իրենց պաշտոնաթողության պահը` հոգ տանելով, որ հետնորդներին ընտրի նախագահը, որը համամիտ է իրենց քաղաքական տեսակետներին:
Ենթադրել, թե մեր Սահմանադրությունն անթերի է կամ համապատասխանում է ժամանակի պահանջներին` նշանակում է առանց մտածելու նստել մի մեքենայի ղեկին, որի արգելակները խափանված են, իսկ դողերը` մաշված: Նույնիսկ եթե անցյալում նման ուղեւորությունները մեզ համար բարեհաջող էին ավարտվում, անփութություն կլինի մտածել, թե դա կարող է անվերջ շարունակվել:
Ցավոք, ԱՄՆ-ի Սահմանադրությունը, ի տարբերություն Նյու Յորքի կարգավիճակի, չի ընդգրկում այնպիսի դրույթ, որը նախատեսում է 20 տարին մեկ տեղեկանալ քաղաքացիների կարծիքին, թե արդյո՞ք Սահմանադիր ժողով հրավիրելու եւ Հիմնական օրենքի մեջ փոփոխություններ մտցնելու անհրաժեշտություն չկա: Սահմանադրության մեջ փոփոխություններ մտցնելու արարողակարգը չափազանց բարդացված է. եթե 13 նահանգների օրենսդրական ժողովները չեն ընդունում փոփոխությունը, որը պաշտպանում է երկրի բնակչության ճնշող մեծամասնությունը, ուրեմն` մերժվում է:
Այս ամենը, սակայն, մեզ չի ազատում մեր Հիմնական օրենքի համապատասխանության հարցը վերլուծելու եւ անընդունելի վտանգը վերացնելու նպատակով միջոցներ ձեռնարկելու պարտականությունից: Վտանգ, որին ենթարկվում է «Ժողովրդի իշխանությունը, ժողովրդի անունից եւ ի շահ ժողովրդի» սկզբունքը` մեր Սահմանադրության մեջ տեղ գտած թերությունների պատճառով:

Շարունակություն »

Դէպի Արմագեդէո՞ն

Քրիստոնեաների Սուրբ Գրքի վերջին բաժնում՝ Յովհաննու Յայտնութիւնում կարդում ենք մի շարք խորհրդաւոր ու առասպելախառն դէպքերի մասին, որոնք ըստ գրողի՝ Յովհաննէս առաքեալի, պիտի իրականանան ժամանակի ընթացքում, բայց թէ երբ եւ ինչպէս՝ պարզ չէ բոլորին: Տւեալ գրքի խորհրդաւոր եւ առասպելանման դէպքերը պատմութեան ընթացքում անգամներ վերագրւել են որեւէ պատահած դէպքի ու շատերը փորձել են օրւայ իրավիճակը մեկնաբանել՝ Յայտնութեան գրքի հիման վրայ:Այս բոլորի մէջ կայ շատ կարեւոր ու հետաքրքիր մի դէպք, որը խօսում է աշխարհի աւարտի մասին, թէ ինչպէս վերջին օրերում Արմադեգէոն մի վայրում տեղի կունենայ մի վճռական պատերազմ՝ չարի ու բարի ուժերի միջեւ ու դրանից յետոյ է, որ պիտի գայ Փրկիչը ու....:Այստեղ նպատակ չունեմ խօսել Արմագեդէոնի պատերազմի ճիշտ թէ սխալ լինելու մասին. կարելի է ենթադրել , թէ դա էլ մի տեսակ խորհրդաւոր պատգամ է, այլ կուզեմ խօսել քաղաքական-տնտեսական այն պատերազմի մասին, որը գտնւում է Սպիտակ տան առաջին օրակարգում ու անւանւել է Արմագեդէոնի պատերազմ:Արմագեդէոնի գաղափարը կարելի է անւանել իսրայէլա-ամերիկեան աշխարհածաւալման գլխաւոր գաղափարը, մի գաղափար, որը քարոզում է, թէ աշխարհը բաժանւել է երկու գլխաւոր ճամբարի՝ չարի ճամբարը, որը, ըստ նրանց, կազմւած է՝ հակաամերիկեան, հակաիմպերիալիստական ու առհասարակ իսլամական երկրներից եւ բարի ճամբարը, որը կազմւած է՝ Ամերիկայից, Իսրայէլից ու նրանց բոլոր համախոհներից:Ամերիկացի ու հրեայ մի շարք «մտաւորականներ» 20-րդ դարի վերջին տարիներում փորձեցին մի կերպ «նախագուշակել» 21-րդ դարի իրավիճակը, բայց նրանց քարոզած նախագուշակութիւնը՝ քաղաքակրթութիւնների բախման մի մեծ պատերազմի մասին, մենք գտնում ենք նախածրագրաւորում ու նպատակների յստակեցում: Այդ նախագիծը կամ ամերիկացիների ասածով՝ «նախագուշակութիւնը» կարօտ էր մի շարք հասարակական, մշակութային ու կրօնական աշխատանքների, որը պիտի կատարւէր մինչեւ 20-րդ դարի աւարտը:Ուրեմն՝ բոլորը գործի անցան: Նախ՝ Երրորդ աշխարհի երկրները, որոնց տւեալ նախագծում զոհի դերն է տրւել, ենթարկւեցին տնտեսական ու քաղաքական տարբեր ճնշումների, որի հետեւանքով՝ տւեալ երկրների հասարակութիւնները մատնւեցին ծանր տագնապների. այնուհետեւ արբանեակային ծրագրերի հեռարձակմամբ ու համացանցի միջոցով խորացրեցին Առաջին եւ Երրորդ աշխարհների երկրների միջեւ տիրող տարբերութիւնները՝ թէ՛ հասարակական, եւ թէ՛ տնտեսական ոլորտներում. եկան սիոնիստ քրիստոնեաներ կոչւող հոգեւորական քարոզիչները, որոնք աւետում էին, թէ մօտ է Արմագեդէոնը, թէ Պաղեստինը պիտի պատկանի Իսրայէլին եւ, ի վերջոյ, իսլամին հաւատացողները վերջին օրը պիտի դասւեն չարի ճամբարի շարքում:Եւ այսպիսով՝ սկսւեց կրքերի բորբոքումը Իսլամ աշխարհում: Այս վիճակը շարունակւեց մինչեւ սպասւող օրը՝ սեպտ. 11, 2001 թ., որը նաեւ կարելի է կոչել ԱՄՆ-ի ինքնահարւածի օրը: Երբ Իսլամ աշխարհը ամէն գնով իրեն զուսպ պահեց, չհակադարձեց ԱՄՆ-ին եւ ոչ մի պատրւակ չտւեց իրեն պախարակելու համար, ուրեմն՝ այդ պատրւակը պիտի ստեղծւէր հէնց ԱՄՆ-ի կողմից:Եւ այսպիսով՝ ԱՄՆ-ն յայտարարեց, թէ հասել են վերջին օրերը, պիտի տեղի ունենայ Արմագեդէոնի պատերազմը եւ Սեպտ. 11-ը դրա պարզ ազդանշանն է: Ու ԱՄՆ-ն իր էներգետիկ աղբիւրներն ապահովելու նպատակով՝ ստեղծեց մի առիթ՝ յարձակւելու էներգետիկ առումով ամենահարուստ երկրների վրայ:Այն օրւանից անցել են հինգ դաժան տարիներ, որի հետեւանքով՝ բռնագրաււեցին Աֆղանստանն ու Իրաքը եւ ամենօրեայ սպառնալիք են ստանում՝ Իրանը, Սիրիան, Լիբանանը եւ առհասարակ՝ Միջին Արեւելքի երկրները:Չպիտի մոռանանք, որ դեռ չի աւարտւել ԱՄՆ-ի ծրագրած նախագծի իրագործումն ու շարունակւում է դա մնալ իր ուժի մէջ մինչեւ այսօր: Դրա պարզ օրինակներն են՝ Մուհամմադ մարգարէի մասին տպագրւած ծաղրանկարները, Լիբանանի պատերազմը եւ վերջերս Կաթոլիկ եկեղեցու կրօնապետ Բենեդիկտ 16-րդ պապի անպատասխանատու արտայայտութիւնները՝ իսլամի ու նրա մարգարէի հասցէին:Նմանօրինակ արտայայտութիւնները միայն ու միայն ծառայում են ԱՄՆ-ի ծրագրած «Արմադեգէոն» նախագծին ու ջուր են լցնում Ամերիկա-իսրայէլական արեան ծարաւ ջրաղացին: Ուրեմն՝ դատապարտելի են նմանօրինակ բոլոր յայտարարութիւնները եւ բոլոր ժողովուրդները, լինեն քրիստոնեայ թէ մուսուլման, իրենց խոհեմ ու տրամաբանական քայլերով պիտի չէզոքացնեն նման ձախաւեր առաջնորդների անպատասխանատու յայտարարութիւնները:

Ալիքի էջերում....

Շարունակություն »

Ոչխարային տրամաբանութիւն

Մի փոքրիկ հովիւ ամէն օր իր ոչխարներին տանում էր դաշտ՝ արածացնելու համար: Նա ամէն օր ուշադիր կերպով քննում էր իր ոչխարների արարքներն ու ապրելաձեւը՝ գտնելու համար, թէ ինչպէս են ապրում եւ առհասարակ ինչ է նրանց գոյութեան փիլիսոփայութիւնը:Փոքրիկ հովիւը հասկացել էր, որ ոչխարները մրջիւններին հակառակ՝ չեն մտածում ապագայի մասին, ապրում են հանապազօրեայ, ապրում են, երբ ուտելու բան կայ եւ կը սատկեն եթէ ուտելու բան չգտնեն ու ոչ ոք էլ չկերակրի նրանց: Ոչխարները նաեւ համախմբւում էին, երբ մի անգամ լսում էին հովւի շան հաչոցը եւ ստրուկի նման ենթարկւում էին շան ցուցմունքներին, անգամ եթէ շունը մի քանի ժամով բացակայէր դաշտից: Պատանի հովիւը նաեւ ըստ իր հօր խորհուրդների՝ գիտէր, որ ոչխարները գիշերւայ պահին շարքով ախոռ կը վերադառնան նոյն այն ճանապարհով, որ առաջին օրը ճշտել էր հովիւն ու շունը:Օրեր այսպէս անցան եւ փոքրիկ հովիւը համարեա էլ բան չունէր սովորելու ու յաւակնում էր, թէ այլեւս իւրացրել է հովւութեան բոլոր գաղտնիքները: Բայց մի օր շատ զարմանալի դէպք պատահեց հովւի համար եւ նրան փաստեց, որ դեռ ոչինչ չգիտէ հովւութեան մասին: Նա տեսաւ, որ մի ոչխար աւելի թարմ խոտ գտնելու նպատակով՝ բաժանւեց հօտից ու դէպի ձորը գնաց: Ձորի եզրին արածելու պահին ոտքը սահեց ու ձորի յատակն ընկաւ եւ սատկեց: Այդ մօտակայքում արածող երկու ոչխարները դա տեսնելով՝ վազեցին դէպի ձորն ու իրենց վար նետեցին: Պատանի հովիւը լեղապատառ իրեն հասցրեց հօտին ու սուլելով՝ շանը հրահանգեց, որ հօտը առաջ քշի՝ նմանօրինակ պատահարներից խուսափելու համար: Նրա համար շատ զարմանալի էր վերջին երկու ոչխարի արարքը, բայց երբեք չգտաւ համոզիչ պատասխան:Երեսուն տարիներ անցան ու մեր փոքրիկ հովիւը դարձաւ յայտնի քաղաքական գործիչ եւ ի վերջոյ՝ իր նահանգի առաջնորդ ղեկավար: Երկար տարիներ էին անցել, բայց նա դեռ չէր գտել իր մանկութեան շրջանից ժառանգւած հանելուկը, ուրեմն՝ որոշեց գտնել իրեն յուզող հարցի պատասխանը: Նա իր հանգամանքից ելնելով՝ ամէն օր պիտի այցելէր հասարակական, տնտեսական ու քաղաքական զանազան կենտրոններ, ընկերութիւններ ու նախարարութիւններ, պիտի լսէր բոլորի դժւարութիւնները եւ լուծում առաջարկէր այդ բոլորի համար:Նա իր շրջագայութիւնների ընթացքում հանդիպեց զանազան զեղծարարութիւնների, գողութիւնների, կաշառակերութիւնների ու նաեւ ճշմարտապահութիւնների: Նա չգիտէր, թէ ինչու մի կենտրոնում համատարած է կաշառակերութիւնը, իսկ միւսի մէջ՝ ճշտապահութիւնը: Այդ դժւարութիւնը լուծելու նպատակով նա դիմեց զանազան հասարակագիտական ու հոգեբանական գրքերի: Երկար ուսումնասիրութիւններից յետոյ նա անդրադարձաւ, որ այդ դժւարութիւնները եւ կամ բարեմասնութիւնները առաջանում են տւեալ կենտրոնի ղեկավար ու առաջնորդ անհատների միջոցով: Երբ որեւէ ղեկավար կամ առաջնորդ ընթանում է սխալ եւ կամ ճիշտ ճանապարհով, հպատակ աշխատակիցներն էլ կամաց-կամաց ընդօրինակում էին իրենց:Մեր նահանգապետը դրան անդրադառնալով՝ զեղծարար ու կաշառակեր ղեկավարների փոխարէն՝ գործի հրաւիրեց ճշտապահ ու նւիրեալ անհատներին եւ այսպիսով նաեւ գտաւ իր մանկութեան գլխաւոր հարցի պատասխանը, թէ ինչու վերջին երկու ոչխարները իրենց վար նետեցին, երբ առաջին ոչխարը վար ընկաւ:

***

Քաջարի զօր. Գարեգին Նժդեհն ասում է. «Ամէն առաջնորդ ըստ իր պատկերի է դիմակերտում իր ժողովուրդը», ուրեմն՝ ամբողջ ժողովրդին ու նրանից ծնւած ու նրա նման ապրած, աշխատած, նաեւ նրա անունից խօսող ու գործող անհատներին է տրւած իր առաջնորդին ու ղեկավարին քննելու եւ քննադատելու իրաւունքը: Թող բոլոր առաջնորդներն ու ղեկավարները այն պատմական թագաւորի նման, որ ծառայի հագուստով շրջում էր ժողովրդի մէջ ու հարցնում թագաւորի մասին, մտնեն ժողովրդի մէջ ու լսեն ամենաարդար քննադատութիւնները եւ բարի կամքով բարեփոխեն իրենց ընթացքը, ոչ թէ լռեցնեն ամէն մի բողոքի ձայն, եթէ, իհարկէ, գործում են ժողովրդի համար:

***

Առաջնո՞րդ ես, ուրեմն՝ եղիր ազնիւ, եղիր էլի ազնիւ՝ խղճմտանքիդ հանդէպ. դա ճակատագրական նշանակութիւն ունի ժողովրդիդ ճակատագրի համար: Ժողովուրդները յաճախ ունակաբար ենթարկւում են նաեւ իրենց ձախաւեր առաջնորդներին, բայց չեն ներում նրանց:

Ալիքի էջերում....

Շարունակություն »

Արեւելքի Գարիբալդին մոռացութեան է մատնւել

Ամէն մի երկիր իր պատմութեան ընթացքում ծնել կամ իր մէջ է ներգրաւել բազում հերոսներ եւ այդ հերոսները անկախ իրենց ազգութիւնից՝ պայքարել են տւեալ երկրի հողային ամբողջականութեան, ազատագրութեան ու անկախութեան համար: Այս իրականութիւնից զերծ չէ նաեւ մեր երկիրը՝ Իրանը: Դրա պարզ ու խօսուն օրինակն է Եփրեմ խանը, քաջարի մի տիտան, որը իր անունով հարիւրաւոր էջեր է արձանագրել Իրանի նորօրեայ արդի պատմութեան գրքի մէջ եւ իր յատուկ տեղն ունի Իրանի ազգային պանթէոնում. այնտեղ, ուր պաշտամունքի առարկայ են դառնում ազգային բոլոր հերոսները:
Ինչպէս ամէն մի պատմական իրականութիւն, այնպէս էլ Եփրեմ խանի կեանքն ու գործունէութիւնը անգամներ մատնւել է խեղաթիւրման: Իրանի սահմանադրական յեղափոխութեան ընթացքում Եփրեմ խանի գործունէութեան խեղաթիւրման գործընթացում մեծ դեր են ունեցել հակադաշնակցական ձախակողմեան խմբակցութիւնները, որոնց պատրաստած կեղծ պատմութեան գրքերը մինչեւ այսօր դարձել են որոշ պատմաբանների գլխաւոր աղբիւր:
Իրանի Սահմանադրական յեղափոխութեան ու նաեւ Եփրեմ խանի գործունէութիւնը խեղաթիւրող կեղծ պատմաբանների դէմ աշխատել են մի քանի պատմաբաններ, ինչպիսիք են՝ Էսմայիլ Ռայինը եւ Մասուդ Բեհնուդը: Բայց այս մեծ ու շատ կարեւոր հարցում մեծ պարտականութիւն է դրւած մեր ուսերին՝ որպէս Իրանի լիիրաւ հայ քաղաքացի: Մենք ենք, որ պիտի պատմաբաններին տրամադրենք հայերէն լեզւով գոյութիւն ունեցող աղբիւրները: Մենք պիտի պահանջատէր լինենք, որ Եփրեմ խանը այս օրերում վերագտնի իր արժանի տեղը: Բայց մենք որպէս Եփրեմ խանի ժառանգորդներ՝ արդեօք ճի՞շտ ենք կատարել մեր ուսերին դրւած պարտականութիւնը թէ՝ ոչ:
Օգոստոսի 5-ին լրացաւ Իրանի Սահմանադրական յեղափոխութեան 100-ամեակը: Բոլորը՝ կառավարութիւնը, խորհրդարանը, ազգային-կրօնական կազմակերպութիւններն ու կուսակցութիւնները, ոչ-շահադիտական կազմակերպութիւնները, ուսանողական շրջանակները եւ մամուլը միահամուռ կերպով տօնում էին այդ լուսաւորչական յեղափոխութեան տարեդարձը: Օրաթերթերը յստակ էջ կամ սիւնակ էին տրամադրել այդ խնդրին: Հանրայայտ «Շարղ» օրաթերթը աւելի քան հինգ ամիս նախքան տօնակատարութիւնը՝ կոչ ուղղեց այն բոլոր անհատներին ու մարմիններին, որոնք զբաղւում են Սահմանադրական յեղափոխութեան պատմութեամբ, գրել իրենց յօդւածները՝ աւելի քան 24 թեմայի շուրջ: Այդ 24 թեմաների շարքում էր նաեւ «Հայերի դերը՝ Իրանի Սահմանադրական յեղափոխութեան մէջ» թեման, որով համարեա ոչ ոք, անգամ հայերը, չզբաղւեց: Բայց ինչո՞ւ: Արդեօք հայերը ոչ մի դեր չեն ունեցել տւեալ յեղափոխութեան մէջ թէ մեր ուսումնասիրողների ու ազգային մարմինների համար անկարեւոր է դարձել Եփրեմի, Ռոստոմի ու առհասարական հայերի կարեւոր դերը՝ Իրանի Սահմանադրական յեղափոխութեան մէջ:
Տօնակատարութեան առիթով Իրանի քաղաքական ու պետական այրերը այցելեցին Սաթթար խանի ու Բաղեր խանի շիրիմները՝ մեծարելով նրանց պատմակերտ գործունէութիւնը, բայց հայերն ու հայկական ազգային-կրօնական-ուսանողական մարմինները անգամ մի փունջ ծաղիկ չտեղադրեցին Եփրեմ խանի շիրիմին՝ նրա յիշատակը նոր սերնդի մօտ վառ պահելու նպատակով:
Ասում են՝ երբ թոռնիկը լաւատեղեակ է լինում իր մեծ հօր իրագործած սխրագոծութիւններին, ամէն առիթով փորձում է մեծարել նրան, բայց թէ ոչ՝ մոռացութեան է մատնւում անգամ մեծ հօր անունը:

* * *

Պատմում են, թէ Ք. ա. 6-րդ դարում Չինաստանը մատնւում է մի ցաւալի հասարակական տագնապի: Բոլորը սկսում են փնտրել չինացի մեծ իմաստուն Կոնֆեսիւսին: Ի վերջոյ, Զի Ժանգ անունով մէկը գտնում է իմաստունին ու նրան փոխանցում երկրի ծանր վիճակի մասին եւ ասում, որ թագաւորի պալատում կարիք ունեն ձեզ՝ երկիրը արիւնահեղութիւնից փրկելու համար:
Կոնֆեսիւսը Զի Ժանգի խօսքերը լսելուց յետոյ՝ շարունակեց իր խոկալը: Պատգամաբերը դա տեսնելով՝ ասաց. «Վարդապետ, դու մեզ միշտ խորհուրդ էիր տալիս, որ ժողովրդի ու աշխարհի հանդէպ յանձնառու լինենք ու չմեկուսանանք»:
Կոնֆեսիւսը աչքերը բացեց ու Զի Ժանգին ասաց. «Մեր երկրի համար եմ աղօթում: Յետոյ պիտի գնամ՝ այն անկիւնում նստած մարդկանց օգնելու: Եթէ աչքի առաջ գոյութիւն ունեցող գործը չկատարենք ու միայն աշխահը փրկելու մասին տեսակէտներ յայտնենք, ո՛չ մեզ համար օգտակար կը լինենք, ո՛չ երկրի եւ ո՛չ ուրիշների համար»:

Ալիքի էջերում....

Բայց մենք երիտասադներս մեր յարգանքի տուրքը մատուցեցինք քաջարի Եփրեմին:

Լուրը կարդացեք այստեղ

Շարունակություն »